Κύριε Δήμαρχε, κύριοι Δήμαρχοι, όποιοι κι αν είστε, όποτε και αν έρθετε να ηγηθείτε σε αυτή την πολύπαθη πόλη, θα πρέπει να γνωρίζετε καλά την βαθειά ιστορία αυτού του τόπου. Οι πρώτοι άποικοι όταν ήρθαν εδώ τον 14ο αιώνα, γνώριζαν από πριν πολύ καλά τον τόπο. Το πέμπτο στοιχείο που τους προκάλεσε να έρθουν, μετά (1) την άφθονη τροφή τα ψάρια, (2)το αλάτι για εμπόριο, (3)η ξυλεία από τα δέντρα δρυς του Αράκυνθου για κατασκευή πλοίων, (4) η ασφάλεια από εξωτερικούς πειρατές (5 χλμ. από ανοιχτή θάλασσα), ήταν (5) και το γάργαρο νερό που έτρεχε, ως ποταμός από τον Αράκυνθο, με το ρέμα της Αγριλιάς. Αυτό ήταν που καθώς έτρεχε μετέφερε και τα «σκεπάσματα του Αράκυνθου», ως χώμα, λιθάρια, λάσπη και κατά μήκος της οδού Αγίου Αθανασίου, στο Δέλτα του και έφτιαξε, μετά τα πρώτα τρία νησίδια, το λιμνοχώρι Μεσολόγγι(εικ.1).
Επειδή όμως πλημμύριζε όπως και σήμερα τι έκαναν οι πρώτοι άποικοι; Αυτό που σκέφτονται σήμερα στη Αθήνα, όπου σκέπασαν όλα τα ποτάμια, την ανάσχεση των ομβρίων, δηλαδή την εκτροπή του μεγάλου όγκου των ομβρίων, όπου εμφανίζονται, με την δημιουργία νέων ρεμάτων. Η εκτροπή αυτή μπορεί να γίνει μόνο με συνολική υψομετρική μελέτη των εκτάσεων της Αττικής., που πλημμυρίζονται. Ο πλέον αρμόδιος μηχανικός είναι ο Σταύρος Μπένος συμφοιτητής μου στο Πολυτεχνείο Θεσσαλονίκης, ως Αγρονόμοι Τοπογράφοι Μηχανικοί.
Στο Μεσολόγγι τον 14ο αιώνα αρχικά έσκαψαν ένα βαθύ χαντάκι εγκάρσια στον οικισμό τους, από ανατολή έως δύση, από την λίμνη Πλώσταινα μέχρι την λίμνη Κλείσοβα, (το χαντάκι του Ισούφ Πάγια, όπως αναφέρεται σε επιστολή του Κοκκίνη προς τον Δ/ντήν της Αστυνομίας του Μεσολογγίου, σε αρχείο του Μαυροκορδάτου και εμφανίζεται σε χάρτη του Ρωμαίη του 1826, εικ.2), για την αντιπλημμυρική προστασία τους. Υπολείμματα αυτού υπήρχαν (μαρτυρία πολλών) μέχρι τη δεκαετία το 60΄ στον δρόμο νότια της Αγίας Παρασκευής στην οδό Αλεξανδροπούλου.
Επειδή σιγά-σιγά το λιμνοχώρι τους μεγαλούργησε, με όλα όσα τους τα παρείχε ο ευλογημένος τους τόπος και άρχισε να κατοικείται και πιο βόρεια από το χαντάκι. Για να προστατεύονται, οι κάτοικοι από τις πλημμύρες του ποταμού αυτού (αναφέρεται από τον Κασομούλη, ότι θυμήθηκαν «οι αυτοφυείς Μεσολογγίται» τον ποταμό, τόμος 2ος σελ. 77, όταν έκοψε ο Κιουταχής τον Ιούλιο του 1825, το νερό προς την πόλη), «έστριψαν» τον ποταμό αυτόν (χείμαρρος από όλη τη νότια πλευρά του Αρακύνθου), στην θέση του πεδίου βολής ανατολικά (εικ.1, όπως φαίνεται σε χάρτη του 1821 και σήμερα σε χάρτη της Γ.Υ.Σ.).
Έτσι προστάτευαν την πόλη τους από όλα τα βρόχινα νερά του Αράκυνθου, που έρρεαν ελεύθερα, από τον δρόμο της Αγίου Αθανασίου, προς τις λιμνοθάλασσες Κλείσοβα και Πλώσταινα.
Από δε την περιοχή της Kαλλονής, πριν γίνει το ρυμοτομικό σχέδιο λόγω των μεγάλων ασκεπών εκτάσεων όλος ο βρόχινος όγκος απορροφούνταν.
Σήμερα που τσιμεντοποιείται το 80% (70% το νόμιμο ποσοστό κάλυψης και 10% περίπου από δρόμους πλακοστρώσεις σπιτιών) της έκτασής της, αυτό το ίδιο ποσοστό 80% των ομβρίων από το συνολική έκταση της Καλλονής, συνεχώς κατακλύζει τα χαμηλά στρώματα το Μεσολογγίου. Η διώρυγα που διοχετεύει τα νερά της περιοχής αυτής, προς το αντλιοστάσιο του ΤΟΕΒ δυτικά, στου Αποστολόπουλου έγινε πριν δεκαετίες, δεν αρκεί όμως λόγω διατομής. Λόγω του πολλαπλάσιου όγκου των ομβρίων, απαιτείται τουλάχιστον διπλάσια διατομή της διώρυγας. Ακόμη απαιτείται και άλλη μια παρόμοια διώρυγα ανατολικά περίπου στη θέση του νέου νοσοκομείου που να παροχετεύει τα όμβρια προς το ρέμα της Αγριλιάς, δηλαδή μια νέα ανάσχεση των ομβρίων όπως προγραμματίζουν στην Αθήνα .
Να θυμηθούμε τις πλημμύρες του 2023 που προκάλεσε ο ποταμός αυτός, το ρέμα της Αγριλιάς;. Τουλάχιστον οι καταστροφές τότε λόγω της εκτροπής επηρέασαν μόνο την ανατολική πλευρά. –
Για αιώνες με τον ποταμό να χύνεται ανατολικά στις λιμνοθάλασσες Κλείσοβα και Πλώσταινα, και την μικρή κλίση, όλα τα όμβρια νερά διοχετεύονταν εκεί και πλημμύρες δεν συνέβαιναν, ούτε ακόμη και σε όλα τα υπόγεια που διατηρούνταν στα σπίτια, παρότι υψομετρικά βρίσκονταν κάτω από την στάθμη της θάλασσας. Πριν από 60 χρόνια ήρθε η άσπλαχνη Πολιτεία με τους δικούς της ξένους τεχνοκράτες και οικονομικούς συμβούλους της, είδε ότι κοντά και δυτικά της πόλης παράγεται από αιώνες το καλύτερο και πιο άφθονο αλάτι της χώρας, καλόπιασε με «μπιχλιμπίδια» (κράσπεδα, άσφαλτο) τους κατοίκους της πόλης και από μια όμορφη και γραφική πόλη, την σπουδαιότερη και ιστορικότερη, που σε αυτήν οφειλόταν η Ελευθερία της χώρας και την καταδίκασε σε μια πορεία προς την αφάνεια, την καταστροφή και την εγκατάλειψη. Δεν μελέτησαν τότε ως όφειλαν όλα τα τοπικά δεδομένα, ώστε να δημιουργήσουν προθερμάστρες νότια προς το Ιβάρι του Βασιλαδιού, αλλά βρήκαν εύκολη την λύση και πήραν την Κλείσοβα και την Πλώσταινα (σημαντικός ψαρότοπος, σήμερα, μια νεκρή λίμνη).
Το μεγαλύτερο έγκλημα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ποιό διεθνές δικαστήριο δεν θα δικαιώσει, (πρόθεση προς τιμήν του πρώην Διευθυντού της ΔΕΥΑΜ Σπύρου Σταματάτου για προσφυγή) το λιμνοχώρι αυτό; Η μοναδική πόλη στον κόσμο που από την απελευθέρωση της χώρας μας, 200 χρόνια σήμερα, συνεχώς φθίνει.
Στο πόνημά μου «ο Αράκυνθος η Βροχή και το Μεσολόγγι» (αναζητήστε το στην Διέξοδο) συμπεριλαμβάνεται και η αναλυτική Τεχνική Έκθεση που εκπόνησα, για την ΔΕΥΑΜ, με την οποία στηρίχθηκε η αγωγή της κατά των Αλυκών Ελλάδος, για την οφειλόμενη οικονομική υποχρέωση των εκ 5 εκατομμυρίων ευρώ από το 1993, βάσει της σύμβασης του 1988 για τα αντλιοστάσια ομβρίων. Η δικαστική απόφαση ήταν αδικαιολόγητα αρνητική με το σκεπτικό μόνο ότι πλέον ως ιδιαίτερη Δημοτική Επιχείρηση η ΔΕΥΑΜ έχει και την οικονομική υποχρέωση της ορθής λειτουργίας των αντλιοστασίων, χωρίς να ληφθεί υπόψη το δυσβάσταχτο και εξωφρενικό, σε σχέση με όλες τις άλλες ΔΕΥΑ της επικράτειας, βάρος που πέφτει στους δημότες. Συνάμα η Πολιτεία προκειμένου να υδροδοτήσει την Αττική απορροφά όλο τον υδάτινο όγκο του Ευήνου Ποταμού και στερεί από την πόλη του Μεσολογγίου την λήψη από αυτόν και την αναγκάζει να υποβάλλεται σε πολυέξοδη δαπάνη σε ηλεκτρική ενέργεια για γεωτρήσεις εκεί στον χώρο του Ευήνου. Και όχι μόνο αυτό αλλά ούτε και ανταποδοτικά δεν επιβάλλει έστω 10 λεπτά τον μήνα στον κάθε κάτοικο της Αθήνας
Αλλιώς δεν μένει, Κύριοι, παρά μια δυναμική ενέργεια με το να κλείσετε την συρμή που βρίσκεται στον ιστό της πόλης. ‘Oλη η πόλη θα είναι μαζί σας. Στα Τρίκαλα ρωτήστε πως κατάφεραν να έχουν 100% κάλυψη στα ισόγεια για να διατηρήσουν από κατεδάφιση την τούρκικη συνοικία, την πιο τουριστική περιοχή με εστίαση, «τα μανάβικα».
Πριν μερικά χρόνια (Αιχμή 10 Νοεμβρίου 2016 ένα άλλο Μεσολόγγι –πλημμύρες «κανάλια») είχα γράψει για την ανακατασκευή της παλαιάς περιτάφρου –καναλιού εξωτερικά από το τείχος της οχύρωσης Κοκκίνη κατά την τελευταία πολιορκία του 1825-1826. Με τον τρόπο αυτόν θα συνδεόταν και βόρεια της πόλης, εκτός της συρμής του διαύλου της πρώτης καμάρας, η λιμνοθάλασσα της Κλείσοβας με την Πλώσταινα. Ταυτόχρονα όμως θα αναβίωνε, για τουριστική ανάδειξη, η οχύρωση που κράτησε, κατά την επανάσταση, την μοναδική στον Ελληνικό τουρκοκρατούμενο τότε χώρο, επί πέντε ολόκληρα χρόνια, πόλη Ελεύθερη.
Σήμερα με τις τελευταίες πλημμύρες που προκάλεσαν ανυπολόγιστες ζημιές σε βαθμό που να κηρυχθεί η πόλη σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης με ένα σοβαρό προβληματισμό για το μέλλον της πρέπει νε εξεταστούν πολλά δεδομένα.
Μέχρι το 1970 έργα υποδομής στην πόλη δεν υπήρχαν. Κράσπεδα με ρείθρα και ασφαλτόδρομοι μηδαμινά, η δε αποχέτευση ομβρίων και ακαθάρτων ανύπαρκτη. Ο τόπος πήρε τη σημερινή του μορφή μετά από τα εκτεταμένα έργα στην ευρύτερη περιοχή του Μεσολογγίου. Στη φάση όμως της μελέτης των έργων υποδομής για μέσα στη πόλη έγιναν, κατά την γνώμη μου, τραγικά λάθη. Αυτό οφειλόταν στο ότι θεωρήθηκε όλη η πόλη ως ένα ενιαίο επίπεδο με την χάραξη των ερυθρών γραμμών των οδών άρα και των αντιστοίχων ρείθρων να έχουν αντίθετες κλίσεις. Στα χαμηλότερα σημεία έγιναν φρεάτια, που επικοινωνούσαν με το δίκτυο υπονόμων, το οποίο λειτουργούσε οπωσδήποτε με αντλιοστάσια και όχι σε όλο το μήκος των δρόμων οριζόντια και κάθετα με ενιαία κλίση για φυσική ροή. Έτσι στα χαμηλότερα σημεία όπου τα φρεάτια είχαν πλημμυρίσει να είναι αδύνατη η απορροή των ομβρίων. Δεν έλαβαν υπ’ όψιν τους τότε,
1) Το κόστος λειτουργίας των αντλιοστασίων με συνέπεια την τεράστια δαπάνη του ηλεκτρικού ρεύματος, ανεξάρτητα από τον φορέα που θα συμμετείχε στην δαπάνη αυτή.
2) Η πόλη, δεν βρίσκεται στο μέσον μιας πεδιάδας ή ενός οροπεδίου που να μην υπάρχει εύκολη διαφυγή των νερών της βροχής, αλλά από τρεις πλευρές περιβάλλεται από θάλασσα, η δε έκτασή της είναι περίπου 1000 επί 1000μ. Δηλαδή ο χώρος νότια του τείχους μια χούφτα τόπος. Ο μύθος ότι βρίσκεται χαμηλότερα από την επιφάνεια της θάλασσας δεν ισχύει. Μια επίσκεψη στην συρμή (ο δίαυλος που ενώνει την Κλείσοβα με την Πλώσταινα για την διοχέτευση νερού στις αλυκές) δείχνει στον οποιοδήποτε την υψομετρική διαφορά εδάφους και θάλασσας, η οποία σημειωτέον εκεί υπερβαίνει τα δύο μέτρα. Η υψομετρική αυτή διαφορά από θαλάσσης έξω από την πύλη αγγίζει σχεδόν τα τρία μέτρα.
3) Σε περίπτωση έντονων βροχοπτώσεων η πιθανότητα διακοπής ρεύματος, όπως συχνά συνέβη από κεραυνούς, είναι πολύ μεγάλη. Έτσι εγκλωβίζονται τα όμβρια στους υπονόμους που δεν έχουν καμιά φυσική ροή με συνέπεια να πλημμυρίζει ολόκληρη η Πόλη. Τα φαινόμενο αυτό μπορεί να εμφανιστεί στο μέλλον με χειρότερα αποτελέσματα.
Δεν βασανίστηκε η μελετητική εταιρεία τότε ώστε να λάβει, λόγω ης κλιματικής αλλαγής, υπ’ όψιν της, όλα τα στοιχεία της εδαφικής ιδιομορφίας της πόλης. Στοιχεία που είχαν να κάνουν με τις κλίσεις, τις υψομετρικές διαφορές των διαφόρων σημείων, τους τρεις θαλάσσιους αποδέκτες. Συνάμα από ένα κεντρικό σημείο ακτινωτά οι υπόνομοι δεν θα ξεπερνούσαν σε μήκος τα 600 μέτρα, οπότε η υψομετρική διαφορά των 600μ.Χ2‰ =1,20 μέτρα ήταν αρκετή για φυσική ροή χωρίς αντλιοστάσια και χωρίς ενδεχόμενες πλημμύρες στην λιμνοθάλασσα. Στο στάδιο αυτό της εκπόνησης της μελέτης παρενέβη η εταιρία εκμετάλλευσης των αλυκών, όπως αναλυτικά περιελάμβανε στο άρθρο της Αιχμής η δημοσιογράφος Βάσω Βήτα, και με σύμβαση για την καθολική συμμετοχή της στο ηλεκτρικό ρεύμα, απαίτησε να εγκατασταθούν αντλιοστάσια για να μην διοχετεύονται τα όμβρια στην λιμνοθάλασσα και μειώνεται η αλατότητα. Εν πάση περιπτώσει η αντίθεσή μου στη λύση αυτή έγκειται στο ότι τα αντλιοστάσια έπρεπε να γίνουν περιμετρικά της πόλης όπου εκεί θα κατασκευαζόταν ο κεντρικός αποδέκτης, με μηχανικά στόμια εκτόνωσης προς την λιμνοθάλασσα, σε περίπτωση πλημμυρών.
Ένα άλλο σοβαρό λάθος έγινε και στην επέκταση του σχεδίου πόλεως στην Καλλονή. Δυτικά της οδού Αγίου Αθανασίου η υψομετρική μελέτη προέβλεπε χαμηλότερα την κατασκευή των δρόμων κατά 1,50 μέτρο με χρήση φυσικά αντλιοστασίων. Αντιλαμβάνεται κανένας αν εφαρμόζονταν η μελέτη τι θα συνέβαινε εκεί στο μέλλον. Κατά την διάνοιξη των δρόμων εκεί εντόπισα το θέμα αυτό και επιμελήθηκα χωρίς καμία επί πλέον αμοιβή, παρά τις «καλόβουλες κριτικές», νέα υψομετρική μελέτη η οποία εγκρίθηκε από τον Δήμο και εφαρμόστηκαν κλίσεις σε δρόμους με φυσική ροή. Ομοίως αποκατέστησα με ελάχιστη αλλά φυσική ροή τη «χαβούζα» που υπήρχε από την οδό Παπαδιαμαντοπούλου μέχρι τη Θάλασσα με αγωγό φ1000 και έτσι στην περιοχή δεν εμφανίζονται πλημμύρες.
Στην Θεσσαλονίκη τα υψομετρικά δίκτυα του Δήμου Καλαμαριάς, Τριανδρίας, Πολίχνης και άλλων, που εκπόνησε το γραφείο μου την δεκαετία του 70 έγιναν παντού και με ελάχιστες υψομετρικές διαφορές χωρίς ύπαρξη αντλιοστασίων (διατηρούνται και χρησιμοποιούνται ακόμη για οποιοδήποτε έργο υποδομής).
Στην Ασπροβάλτα Θεσσαλονίκης πόλη με ακριβώς τα ίδια εδαφικά χαρακτηριστικά και έκταση με το Μεσολόγγι, στην υψομετρική μελέτη που επιμελήθηκα προσωπικά, δημιούργησα για τα όμβρια ύδατα ένα πλέγμα των υπόγειων οχετών και των υπέργειων ρείθρων με φυσική ροή, χωρίς κανένα αντλιοστάσιο. Αποδέκτες εκτός από τη θάλασσα υπήρχαν και διατηρήθηκαν, ένθεν και εκείθεν της πόλης, δύο κάθετα φυσικά ρέματα-κανάλια. Τέτοια θεωρώ, από πολλές απόψεις, ότι είναι απαραίτητα και για την πόλη μας.
Το Μεσολόγγι που επέλεξα να ζήσω είναι μια πόλη ευλογημένη από το Θεό. Είναι κρίμα όσοι ζούμε εδώ να μην ασχολούμαστε και να μην προσφέρουμε από ευγνωμοσύνη στον ιστορικό αυτόν τόπο. Χρειάζεται όμως να ακουγόμαστε, όχι όπως άσχετοι με τον τόπο μελετητές, έκαναν την έξοδο από την Ιόνια οδό 5 χλμ. μακριά και η Πολιτεία και ο Δήμος αλλού «σφυρίζουν», και για τον κόμβο στου Ζαλαζιά.
Η λύση που προτείνεται εδώ δεν προήλθε αβασάνιστα και πρόχειρα χωρίς μελέτη της λεκάνης απορροής. Μπορεί να θεωρηθεί εξωπραγματική με πάμπολλες και ποικίλες αντιδράσεις (ίσως ένα από τα ιδιώματά μας που η πόλη αυτή 200 χρόνια τώρα παραμένει με 12.000 πληθυσμό) για τις αρχικές συνέπειες με την μείωση της επαγγελματικής δραστηριότητας και της κυκλοφορίας των οχημάτων. Όμως ας δούμε και την άλλη πλευρά με τα μελλοντικά οφέλη στην πόλη.
Κατά την προτεινόμενη λύση όπως φαίνεται στο συνημμένο χάρτη προβλέπονται:
Α) Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, η κατασκευή της αρχικής κατά την πολιορκία περιτάφρου –καναλιού ανατολικά και βόρεια της πόλης και έξω από το τείχος, που να ενώνει την λιμνοθάλασσα της Κλείσοβας με την λιμνοθάλασσα της Πλώσταινας. Μπορεί σήμερα εύκολα να γίνει διανοίγοντας μόνο δρόμους και χώρους κοινόχρηστους. Απαραίτητη βέβαια είναι η αναθεώρηση του σχεδίου πόλεως με την ταυτόχρονη αλλαγή του τοπικού χωρικού σχεδίου.
Β) Στην οδό Κύπρου εκσκαφή και δημιουργία καναλιού από το προηγούμενο κανάλι-περίταφρο μέχρι το κανάλι του διαύλου της συρμής. Στους εγκάρσιους δρόμους που διέρχονται κάθετα επόμενο είναι ότι θα δημιουργηθούν γέφυρες αλλού για πεζούς και αλλού για αυτοκίνητα. και
Γ) Αυτό σίγουρα που θα αλλάξει άρδην την μορφή της πόλης είναι αυτό που προτείνεται να ενώσει το κανάλι έξω από την πύλη με την Κλείσοβα. Θα διέρχεται κάτω από την Πύλη και θα συνδέεται με το έξω κανάλι. Φυσικά στην πύλη θα υπάρχει για την πρόσβαση στην πόλη γέφυρα. Το υψόμετρο είναι στη θέση αυτή περίπου 2,60μ. αρκετό για την διέλευση από κάτω μικρών σκαφών. Θα διασχίζει την οδό Μουστακλή και θα χύνεται στην Κλείσοβα. Ενδιάμεσα βέβαια θα κατασκευαστούν στους εγκάρσιους δρόμους γέφυρες.
Με τον τρόπο αυτόν, εκτός από την αποφυγή των πλημμυρών την ελάχιστη ή και μηδενική χρήση αντλιοστασίων στην πόλη, θα αναδειχθεί το Μεσολόγγι ως πόλη των καναλιών, την Αβρούπολη της μεγάλης μας λογοτέχνιδας Ακακίας Κορδόση, με πολλαπλά τουριστικά οφέλη.
Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την πόλη (στο σπίτι μου παρότι είναι υπερυψωμένο, χιλιοστά ακόμη για να πλημμυρίσει στην τελευταία πλημμύρα), που δημιουργήθηκε και επαναλαμβανόμενη στο μέλλον, ας αποτελέσει τώρα την απαρχή για μια σοβαρή συζήτηση αναθεώρησης των ολοκληρωμένων χωρικών επενδύσεων (Ο.Χ.Ε.) και να εξασφαλιστούν οι πόροι για να γίνουν τα κανάλια και να πάρει ο τόπος αυτός την παλιά του αίγλη (Μεσολόγγι το νησί του Μακρυγιάννη).
Εκτιμώ ότι η δημιουργία των καναλιών θα απαλλάξει τη πόλη από μελλοντικές πλημμύρες. Τα 2 εκατομμύρια που πρόκειται να δοθούν ας αποτελέσουν μια σωστή λύση του προβλήματος. Το σοβαρότατο όμως θέμα είναι πως, είμαστε σήμερα έτοιμοι για την υπέρβαση αυτή; Θέλουμε την πόλη μας μια τουριστική πόλη όπου μόνο εκεί μπορούμε να στοχεύσουμε ή θέλουμε το Μεσολόγγι ένα χωριό;
Εάν αυτή η λύση δεν γίνει αποδεκτή, θα πρέπει η Πολιτεία να εκπονήσει μελέτη οπωσδήποτε, για μια δεύτερη εκτροπή-ανάσχεση, των ομβρίων του Αράκυνθου, του υπεύθυνου των πλημμυρών, πιο ψηλά από την πρώτη του 14ου αιώνα, σε υψόμετρο 210 μ. όπως φαίνεται στον κάτω χάρτη.
Θεόδωρος Μυλωνάς
