Της Μαρίας Κονταρή
Λογοθεραπεύτριας
Μεσολόγγι
Η Λογοθεραπεία είναι η επιστήμη που ασχολείται με τις διαταραχές λόγου, ομιλίας, φωνής, μάσησης – κατάποσης σε παιδιά και ενήλικες, όποια και αν είναι η αιτία τους: νευρολογική, εξελικτική ή λειτουργική.
Σκοπός της είναι η πρόληψη, η διάγνωση, η πρόγνωση και η αποκατάσταση των παραπάνω διαταραχών για την ομαλή ένταξη του ατόμου στο κοινωνικό περιβάλλον και την βελτίωση της ποιότητας ζωής του. Οι διαταραχές λόγου και ομιλίας σε παιδιά πολλές φορές δημιουργούν δυσκολίες στην επικοινωνία τους με τους άλλους ανθρώπους, με αποτέλεσμα συχνά να εμποδίζεται η κοινωνικοποίησή τους. Επιπλέον, μία διαταραχή λόγου μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αυτοεκτίμηση του παιδιού. Προκειμένου, λοιπόν, να αντιμετωπιστεί έγκαιρα η διαταραχή, είναι σημαντικό οι γονείς και γενικότερα το περιβάλλον του παιδιού να μπορούν να αναγνωρίσουν τις συμπεριφορές που παραπέμπουν σε διαταραχή λόγου ή ομιλίας και να απευθυνθούν σε κάποιον ειδικό.
Οι πιο συχνές παθήσεις – αίτια που προκαλούν διαταραχές με τις οποίες ασχολείται ο λογοθεραπευτής είναι:
v ανατομικές ανωμαλίες των οργάνων άρθρωσης
v εξελικτικές φωνολογικές διαταραχές
v νοητική υστέρηση
v σύνδρομα
v διαταραχές της ροής του λόγου (τραυλισμός, ταχυλαλία κ.α.)
v προβλήματα ακοής (βαρηκοΐα, κώφωση)
v διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές
v εγκεφαλικά επεισόδια
v κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις
v διαταραχές μάσησης και κατάποσης
Αυτές τις μέρες το ξεκίνημα της σχολικής χρονιάς είναι γεγονός. Το άγχος των γονιών για την προσαρμογή των παιδιών στο σχολικό περιβάλλον είτε πρόκειται για το νηπιαγωγείο, είτε για το δημοτικό, είναι έντονο. Τα ερωτήματα που προκύπτουν πολλά: θα προσαρμοστεί εύκολα; θα προσέχει; Θα είναι συγκεντρωμένο στις δραστηριότητες ή στα μαθήματα του; Θα συνεργάζεται με τον δάσκαλο; Θα διαβάζει τα μαθήματα του; Θα κατανοεί τις ασκήσεις; Θα κάνεις φίλους; Θα παίζει και θα συνυπάρχει ομαλά με τα άλλα παιδιά; Θα τηρεί τους κανόνες;
Η κρίσιμη περίοδος της γνωστικής, γλωσσικής ανάπτυξης αλλά και της προσωπικότητας συνδέεται με την φοίτηση των παιδιών στο νηπιαγωγείο, αφού ολοκληρώνονται στα πρώτα έξι έτη. Η λογοθεραπεία ασχολείται με την γνωστική, γλωσσική ανάπτυξη, την αντίληψη του λόγου, την έκφραση, την ομιλία. Το σίγουρο είναι πως κάθε παιδί έχει το δικό του ρυθμό ανάπτυξης, δεν πρέπει όμως να επαναπαυόμαστε ότι το παιδί μας είναι μικρό και θα μιλήσει αργότερα. Πιο συγκριμένα ένα παιδί έως τριών ετών έχει λεξιλόγιο περίπου 1000 λέξεων, είναι σε θέση να φτιάχνει προτάσεις 3-4 λέξεων, λέει το όνομά, το επίθετο και συχνά την ηλικία του. Επίσης έχει κατακτήσει ένα μεγάλο αριθμό φωνημάτων, των ήχων δηλαδή της γλώσσας μας. Στην ηλικία των τεσσάρων χρησιμοποιεί την γραμματική σωστά, συχνά ρωτάει «γιατί», «ποιος», «πότε», «πως», «τι σημαίνει αυτό», ακούει και επαναλαμβάνει μεγάλες ιστορίες, αντιλαμβάνεται και εκτελεί σύνθετες εντολές. Ακόμα, το παιδί μπορεί και ελέγχει την ταχύτητα της ομιλίας του και την ένταση της φωνής του, για να δώσει έμφαση. Όσον αφορά τα πέντε έτη μιλάει με ευχέρεια και παρουσιάζει κανονική ροή ομιλίας, γνωρίζει την χρήση των αντικειμένων, καθώς και βασικές, αντίθετες έννοιες, επίσης χρησιμοποιεί τους γραμματικούς χρόνους μέλλοντα, αόριστο, ενεστώτα. Τέλος στην ηλικία των έξι ετών φαίνεται καθαρά η επιρροή από το περιβάλλον, όσον αφορά τα ερεθίσματα, τα πρότυπα και τις ευκαιρίες, παράγει σωστά όλα τα φωνήματα, περιγράφει εικόνες από παραμύθια, και γνωρίζει την χρονική αλληλουχία γεγονότων. Ένας γονιός θα πρέπει να ανησυχεί όταν σε αυτές τις ηλικίες παρατηρεί:
- Δυσκολία στην αντίληψη
- Δεν κατανοεί απλές αλλά και σύνθετες προτάσεις
- Δεν κατανοεί την άρνηση
- Δεν κάνει ερωτήσεις
- Δεν παράγει τα φωνήματα σωστά(π.χ.: β αντί για δ)
- Δεν εκφράζεται
- Το λεξιλόγιό του είναι περιορισμένο
- Η ομιλία του είναι μη καταληπτή
- Δεν έχει βλεμματική επαφή (αποφεύγει να κοιτάζει στα μάτια)
- Δεν χρησιμοποιεί τα παιχνίδια του με τον ‘’σωστό τρόπο’’-παίζει μόνο του ή δεν γνωρίζει πώς να παίξει.
- Απομονώνεται
- Είναι μονίμως ανήσυχο και διασπαστικό
- Δεν γνωρίζει αντικείμενα, καθώς και την χρήση τους.
- Αντιμετωπίζει δυσκολία στο φαγητό(π.χ.: αρνείται να φάει με το κουτάλι ή δυσκολεύεται να μασήσει κάτι σκληρό)
Όσον αφορά τα παιδιά τα οποία προετοιμάζονται για το δημοτικό σχολείο θα πρέπει να έχουν κατακτήσει τις βασικές δεξιότητες – «σχολική ετοιμότητα». Κάποιες από τις βασικές δεξιότητες είναι οι παρακάτω:
- Να είναι σε θέση να διατηρεί την προσοχή του, ώστε να ακούει τι του λέει κάποιος και να ολοκληρώνει μια δραστηριότητα σε λογικό χρονικό διάστημα για την ηλικία του.
- Να μπορεί να γράφει και να αντιγράφει το όνομά του
- Να έχει αναπτύξει φωνολογική ενημερότητα. Δηλαδή, να χωρίζει λέξεις σε συλλαβές και ήχους και το αντίθετο – να συνδέει ήχους για να φτιάχνει συλλαβές (π.χ. «π» + «α» = «πα») και να κάνει τις συλλαβές λέξεις (π.χ. «πα» + «πι» = «παπί»)
- Να έχει ακουστική αντίληψη – να μπορεί δηλαδή να αναγνωρίζει και να μιμείται ήχους
- Να χρησιμοποιεί ολοκληρωμένες προτάσεις
- Να έχει ανεπτυγμένο λεξιλόγιο. Να χρησιμοποιεί ουσιαστικά, ρήματα και επίθετα, τον αόριστο και τον παρατατικό χρόνο των ρημάτων και δευτερεύουσες προτάσεις.
- Να μπορεί να περιγράψει μια ιστορία δομημένα και οργανωμένα, με αρχή, μέση και τέλος.
Ζητήστε τη βοήθεια λογοθεραπευτή εάν το παιδί σας παρουσιάζει μερικές από τις παρακάτω δυσκολίες:
Όσον αφορά την ανάγνωση διαβάζει διστακτικά, αργά και συλλαβιστά. Παραλείπει, προσθέτει ή αντικαθιστά γράμματα, συλλαβές ή λέξεις και δυσκολεύεται στην κατανόηση του κειμένου. Στην γραφή παραλείπει, προσθέτει ή αντικαθιστά γράμματα, συλλαβές ή και λέξεις, κάνει πολλά ορθογραφικά λάθη, ακόμα και σε λέξεις που έχει διδαχθεί συστηματικά, αντιστρέφει γράμματα (π.χ. 3 αντί για ε), μπερδεύει γράμματα που “μοιάζουν ” ακουστικά ( π.χ. β/φ, δ/θ, γ/χ, σ/ζ) ή οπτικά (π.χ. ο/α), δυσκολεύεται στην οργάνωση του γραπτού κειμένου. Στα μαθηματικά δυσκολεύεται στην αναγνώριση μαθηματικών συμβόλων (-,+), στην εκμάθηση της προπαίδειας, στην αντιγραφή αριθμών, επίσης αντιστρέφει αριθμούς (15, αντί για 51). Άλλες δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζει είναι η δυσκολία στον προσανατολισμό στον χώρο και στο χρόνο (πάνω-κάτω, πρίν-μετά, δεξιά-αριστερά, ώρα, μέρες, μήνες, εποχές), δυσκολία στο λόγο – στην προφορά πολυσύλλαβων λέξεων ή λέξεων με συμπλέγματα, στην διαφοροποίηση των γραμμάτων που συγγενεύουν ακουστικά (β-δ, φ-θ κλπ) κ.α. Δυσκολία στην μνήμη και στην συγκέντρωση, στην οργάνωση της μελέτης, της εργασίας και του χρόνου του. Ακόμα υπάρχουν παιδιά που προσπαθούν να προσελκύσουν την προσοχή με αρνητικό τρόπο, ή παιδιά που χρειάζονται πολύ χρόνο για την ολοκλήρωση των εργασιών η άλλων δραστηριοτήτων. Όταν έχουμε ένα παιδί με διάσπαση ή ζωηρό, καλό θα ήταν να μην επαναπαυόμαστε και να ψάχνουμε για ποιο λόγο το παιδί μας αντιδρά με αυτό τον τρόπο, για να αποφύγουμε τυχόν αρνητικές συνέπειες.
Αν υπάρχει υποψία για κάποια διαταραχή στην επικοινωνία και τον λόγο του παιδιού, θα ήταν πολύ χρήσιμο να λάβει μια λογοθεραπευτική αξιολόγηση, για να διαπιστωθούν τυχόν αποκλίσεις. Η έγκαιρη παρέμβαση σε καθυστέρηση ή διαταραχή του λόγου, θα βοηθήσει το παιδί να αποφύγει δευτερογενείς συνέπειες, όπως χαμηλή αυτοεκτίμηση, μειωμένη κοινωνική δραστηριότητα, φόβο για επικοινωνία, χαμηλή αυτοεκτίμηση και μαθησιακές δυσκολίες.
