Του Γ. Η. Ορφανού*
Ανάμεσα σε όσα, στο πέρασμα των χρόνων, έχει επινοήσει ο ανθρώπινος νους, για να καταλάβει τον κόσμο και να συνεννοηθεί με τους άλλους, το χαρτί και το μολύβι έχουν ξεχωριστή θέση. Σήμερα, βέβαια, το μολύβι έχει δώσει τη θέση του στο πληκτρολόγιο και το χαρτί στην οθόνη του υπολογιστή ή του τάμπλετ, αλλά ο σκοπός παραμένει ο ίδιος, να εκφραστούμε και να βάλουμε σε σειρά και τάξη όσα σκεφτόμαστε και νιώθουμε, ώστε να τα μοιραστούμε με τους άλλους.
Ο γραπτός λόγος ήταν πάντα ένα ασφαλές μέρος για την ανθρώπινη σκέψη. Ό,τι γράφεται μένει, “scripta manent” λέγανε οι Λατίνοι· δεν χάνεται εύκολα και δεν εξαρτάται από τη μνήμη του αναγνώστη ή από την παρουσία του γράφοντος. Μπορεί να διαβαστεί ανά πάσα στιγμή και οπουδήποτε και από τον καθένα, δηλαδή αργότερα, αλλού, από κάποιον άγνωστο του συγγραφέα.
Γι’ αυτό και η μοιρασιά ιδεών, συναισθημάτων και γνώσεων μέσα από τη γραφή δεν είναι απλώς επικοινωνία· είναι συνειδητή πράξη. Όταν κάποιος επιλέγει συνειδητά, δηλαδή αποφασίζει, να γράψει και να δώσει δημόσια όσα σκέφτεται ή νιώθει, αναγκάζεται – αν θέλει να είναι κατανοητός και προσιτός και εύπεπτος ο λόγος του – να ξεκαθαρίσει τι θέλει να πει. Υποχρεώνεται να πετάξει τα περιττά και να αφήσει έναν λόγο που στέκεται μόνος του με σαφήνεια και πληρότητα και την ίδια στιγμή χωρίς να θίγει τα δημόσια ήθη και τους κοινωνικούς θεσμούς.
Η γραφή βοηθά πρώτα απ’ όλα αυτόν που γράφει. Η προσπάθεια να εξωτερικευτεί ο ψυχικός μας κόσμος και να μπουν οι σκέψεις σε λέξεις και φράσεις φανερώνει συχνά τι έχουμε μέσα μας, στην ψυχή και στο πνεύμα μας. Καθώς δεν είναι πάντα ίδια κάθε φορά που γράφουμε ούτε το γύρω μας ανθρωπογενές ή φυσικό περιβάλλον το ίδιο, το γράψιμο γίνεται τρόπος κατανόησης του εαυτού μας, του πώς δηλαδή δουλεύουν το πνεύμα και η ψυχή μας. Συνεισφέρει, με άλλα λόγια, στο να αντιλαμβανόμαστε πώς δι’ αυτών προσλαμβάνουμε και επεξεργαζόμαστε τα έξωθεν ερεθίσματα· έτσι τελικά παύει να είναι απλώς μια καταγραφή έτοιμων ιδεών ή μια στεγνή εξωτερίκευση συναισθημάτων.
Ταυτόχρονα, ο γραπτός λόγος φέρνει κοντά ανθρώπους που δεν γνωρίζονται. Ένα κείμενο μπορεί να αγγίξει κάποιον, να του ανοίξει έναν δρόμο σκέψης ή να του δείξει ότι δεν είναι μόνος στις ανησυχίες του. Έτσι δημιουργούνται άτυπες κοινότητες που συναντιούνται μέσα από τις λέξεις. Σε αντίθεση με την προφορική κουβέντα, που συχνά χάνεται γρήγορα, το γραπτό δίνει χρόνο. Μπορείς να σταθείς, να επιστρέψεις και να ξανασκεφτείς με την ησυχία σου.
Το να μοιράζεσαι τις ιδέες σου γραπτώς είναι πράξη γενναιοδωρίας. Ανοίγεις τον τρόπο που σκέφτεσαι και νιώθεις σε κρίση των άλλων, αλλά ταυτόχρονα προσφέρεις κάτι που μπορεί να βοηθήσει ή να παρηγορήσει. Η γραφή δεν είναι μονόλογος· είναι πρόσκληση για γόνιμο και δημιουργικό διάλογο και ενεργό συμμετοχή στα κοινά της καθημερινής ζωής.
Γι’ αυτό, η γραπτή μοιρασιά των ιδεών και συναισθημάτων είναι και στο διάβα των αιώνων παραμένει τόσο σημαντική. Δεν είναι στείρα εγωπάθεια, δεν είναι άκαρπη επίδειξη· είναι τρόπος να αφήνουμε ίχνη, να επικοινωνούμε ουσιαστικά και να συμμετέχουμε σε μια πανανθρώπινη συζήτηση που συνεχίζεται όσο υπάρχουν άνθρωποι. Ένας τρόπος να κάνουμε πιο αισθητή την παρουσία μας στον κόσμο.
Έτσι, ο καθένας μας μπορεί να συμβάλλει, μέσα από το γράψιμο και τις δικές του ψυχοπνευματικές δυνάμεις, σε έναν καλύτερο, πιο ανθρώπινο και πιο δίκαιο κόσμο — κληρονομιά για τις επόμενες γενιές.
* Ο Γεώργιος Η. Ορφανός είναι Φιλόλογος, Msc Διαχ/σης Πολιτιστικής Κληρονομιάς & Διαχ/σης Πληροφ/κων συστημάτων
