Του Θωμά Στάππα
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη έχει επικεντρωθεί κυρίως στις μεγάλες επιχειρήσεις, στα νέα επαγγέλματα και στις αλλαγές που φέρνει στην παγκόσμια οικονομία. Για την Αιτωλοακαρνανία, όμως, υπάρχει ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα: μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων και στη βελτίωση της ζωής των πολιτών;
Η επόμενη ημέρα δεν πρέπει να αξιολογηθεί από τον αριθμό των νέων ψηφιακών εργαλείων, αλλά από το αποτέλεσμα που παράγουν στην καθημερινότητα. Και αυτό το αποτέλεσμα πρέπει να είναι ορατό και μετρήσιμο σε κάθε πόλη, χωριό και απομακρυσμένη κοινότητα του νομού μας.
Η απόσταση έχει πραγματικό κόστος
Για έναν πολίτη που ζει σε ένα μεγάλο αστικό κέντρο, μια δημόσια υπηρεσία, ένα νοσοκομείο ή μια εξειδικευμένη επαγγελματική υποστήριξη μπορεί να βρίσκεται σχετικά κοντά. Για έναν κάτοικο του ορεινού Βάλτου, του Θέρμου, του Ξηρομέρου ή μιας απομακρυσμένης κοινότητας της Ναυπακτίας, η ίδια ανάγκη μπορεί να σημαίνει πολύωρη μετακίνηση, οικονομικό κόστος και σημαντική απώλεια χρόνου.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί και δεν πρέπει να υποκαταστήσει τον γιατρό, τον εκπαιδευτικό, τον γεωπόνο ή τον δημόσιο υπάλληλο. Μπορεί, όμως, να τους δώσει καλύτερα εργαλεία. Μπορεί να οργανώνει πληροφορίες, να εντοπίζει έγκαιρα προβλήματα, να περιορίζει επαναλαμβανόμενες εργασίες και να επιταχύνει την εξυπηρέτηση.
Ένας δήμος της Αιτωλοακαρνανίας θα μπορούσε να αξιοποιεί τέτοια συστήματα για την ταχύτερη διαχείριση αιτημάτων, την παρακολούθηση βλαβών στα δίκτυα ύδρευσης και στον οδικό φωτισμό, την καλύτερη οργάνωση της αποκομιδής απορριμμάτων και την πρόληψη κινδύνων από πυρκαγιές ή ακραία καιρικά φαινόμενα.
Αντίστοιχα, οι υγειονομικές μονάδες του Αγρινίου και του Μεσολογγίου, τα Κέντρα Υγείας και οι περιφερειακές δομές θα μπορούσαν να υποστηρίζονται στη διαχείριση ραντεβού, στην τηλεϊατρική και στην έγκαιρη αναγνώριση περιστατικών που χρειάζονται άμεση παραπομπή. Όχι με αποφάσεις που λαμβάνονται χωρίς άνθρωπο, αλλά με ψηφιακά εργαλεία που βοηθούν το υγειονομικό προσωπικό να αξιοποιεί καλύτερα τον χρόνο και τις δυνατότητές του.
Το ζητούμενο δεν είναι μια διοίκηση χωρίς ανθρώπους. Είναι μια διοίκηση που απελευθερώνει τους ανθρώπους της από τη γραφειοκρατική επανάληψη, ώστε να μπορούν να ασχολούνται περισσότερο με τον πολίτη.
Από την τεχνολογία στο χωράφι και στη μικρή επιχείρηση
Η Αιτωλοακαρνανία δεν είναι μόνο ο μεγαλύτερος σε έκταση νομός της χώρας. Είναι ένας τόπος με ισχυρή αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή, αλιεία και υδατοκαλλιέργειες, μικρή επιχειρηματικότητα, τουρισμό και σημαντικούς φυσικούς πόρους. Σε αυτούς τους τομείς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να έχει άμεσο οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα.
Στον πρωτογενή τομέα, εφαρμογές που αξιοποιούν δεδομένα από μετεωρολογικούς σταθμούς, αισθητήρες και δορυφορικές εικόνες μπορούν να συμβάλουν στην ορθολογικότερη άρδευση, στην έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών, στην καλύτερη παρακολούθηση των καλλιεργειών και στη μείωση του κόστους παραγωγής. Σε μια περιοχή όπου το νερό, η ενέργεια και οι πρώτες ύλες αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για το εισόδημα των παραγωγών, η καλύτερη πληροφόρηση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση βιωσιμότητας.
Αντίστοιχες εφαρμογές μπορούν να υποστηρίξουν την κτηνοτροφία, την παραγωγή ελαιολάδου, τις μονάδες μεταποίησης, τις υδατοκαλλιέργειες και τη διαχείριση των οικοσυστημάτων της περιοχής. Η τεχνολογία μπορεί επίσης να βοηθήσει στη σύνδεση των τοπικών προϊόντων με νέες αγορές, στην πιστοποίηση της προέλευσής τους και στην ανάδειξη της ιδιαίτερης ταυτότητάς τους.
Μια μικρή επιχείρηση στο Μεσολόγγι, στη Ναύπακτο, στο Αγρίνιο, στην Αμφιλοχία ή στον Αστακό μπορεί να χρησιμοποιήσει σύγχρονα εργαλεία για να οργανώσει καλύτερα τις πωλήσεις της, να προβλέψει τη ζήτηση, να αποκτήσει πρόσβαση σε νέους πελάτες και να βελτιώσει την εξυπηρέτησή τους. Το ίδιο ισχύει για μια τουριστική επιχείρηση που θέλει να προβάλλει τον τόπο της και να απευθυνθεί σε επισκέπτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Υπάρχει, ωστόσο, ένας σοβαρός κίνδυνος: οι δυνατότητες αυτές να αξιοποιηθούν μόνο από όσους διαθέτουν ήδη κεφάλαια, εξειδικευμένο προσωπικό και πρόσβαση σε τεχνογνωσία. Τότε η τεχνητή νοημοσύνη, αντί να μειώσει τις ανισότητες, θα τις διευρύνει.
Γι’ αυτό χρειάζονται κοινές ψηφιακές υποδομές, συμβουλευτική υποστήριξη και προγράμματα κατάρτισης προσαρμοσμένα στις πραγματικές ανάγκες των παραγωγών, των συνεταιρισμών και των μικρών επιχειρήσεων. Όχι γενικά σεμινάρια, αλλά πρακτική εκπαίδευση πάνω σε συγκεκριμένες εφαρμογές που μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα.
Ένα τοπικό σχέδιο εφαρμογής
Η Ελλάδα χρειάζεται εθνική στρατηγική για την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά η εφαρμογή της δεν μπορεί να είναι απολύτως συγκεντρωτική. Κάθε περιοχή διαθέτει διαφορετικά παραγωγικά χαρακτηριστικά, υποδομές και ανάγκες. Η Αιτωλοακαρνανία χρειάζεται ένα δικό της, συνεκτικό σχέδιο εφαρμογής, ενταγμένο στον ευρύτερο σχεδιασμό της Δυτικής Ελλάδας.
Οι προτεραιότητες μπορούν να είναι συγκεκριμένες: αγροδιατροφή, διαχείριση υδάτινων πόρων, πολιτική προστασία, υγεία, εξυπηρέτηση του πολίτη και σύνδεση της τοπικής παραγωγής με την αγορά. Δεν χρειάζονται δεκάδες αποσπασματικές εφαρμογές. Χρειάζονται λίγες και ουσιαστικές παρεμβάσεις, με σαφές χρονοδιάγραμμα, υπεύθυνο υλοποίησης και δημόσια αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Να γνωρίζουμε πόσο μειώθηκε ο χρόνος εξυπηρέτησης, πόσοι πολίτες ωφελήθηκαν, πόσο νερό ή ενέργεια εξοικονομήθηκε, ποια βελτίωση πέτυχαν οι παραγωγοί και ποια προβλήματα παραμένουν. Η τεχνολογία χωρίς στόχους και μέτρηση κινδυνεύει να γίνει απλώς μια ακόμη ψηφιακή βιτρίνα.
Ένα τέτοιο σχέδιο δεν απαιτεί να ξεκινήσουν όλοι από το μηδέν. Οι δήμοι, η Περιφέρεια, τα επιμελητήρια, οι παραγωγικοί φορείς και τα εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα της Δυτικής Ελλάδας μπορούν να συνεργαστούν σε πιλοτικές εφαρμογές, να μοιραστούν τεχνογνωσία και να αξιοποιήσουν κοινές υποδομές. Έτσι περιορίζεται το κόστος και αυξάνεται η δυνατότητα εφαρμογής ακόμη και από μικρούς φορείς.
Οι άνθρωποι και οι θεσμοί παραμένουν στο κέντρο
Καμία στρατηγική δεν μπορεί να πετύχει χωρίς ανθρώπους με τις κατάλληλες γνώσεις. Οι δήμοι, οι περιφερειακές υπηρεσίες και οι τοπικοί φορείς χρειάζονται στελέχη που να κατανοούν τόσο τις δυνατότητες όσο και τα όρια της τεχνητής νοημοσύνης.
Χρειάζονται επίσης τοπικά δίκτυα γνώσης και εφαρμογής. Δίκτυα που θα μπορούν να βοηθήσουν έναν δήμο να σχεδιάσει σωστά μια ψηφιακή υπηρεσία, έναν συνεταιρισμό να αξιοποιήσει με ασφάλεια τα δεδομένα του και μια μικρή επιχείρηση να εντάξει νέα εργαλεία στη λειτουργία της χωρίς δυσανάλογο κόστος.
Παράλληλα, απαιτούνται σαφείς κανόνες: προστασία των προσωπικών δεδομένων, διαφάνεια στους αυτοματοποιημένους μηχανισμούς, ανθρώπινη εποπτεία και δυνατότητα του πολίτη να γνωρίζει πότε και με ποιον τρόπο χρησιμοποιείται η τεχνητή νοημοσύνη σε μια απόφαση που τον αφορά.
Η αποτελεσματικότητα δεν μπορεί να λειτουργεί εις βάρος της λογοδοσίας. Η τεχνολογία πρέπει να ενισχύει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και όχι να δημιουργεί νέες μορφές αδιαφάνειας.
Μια ευκαιρία που πρέπει να φτάσει σε ολόκληρη την Αιτωλοακαρνανία
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα λύσει από μόνη της το δημογραφικό πρόβλημα ούτε θα αντιστρέψει αυτομάτως την εγκατάλειψη της περιφέρειας. Μπορεί, όμως, να αποτελέσει μέρος μιας σοβαρής πολιτικής που εξασφαλίζει καλύτερες υπηρεσίες, ισχυρότερη παραγωγή και περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης.
Για να μείνει ένας νέος άνθρωπος στον τόπο του, δεν αρκεί να υπάρχει γρήγορο διαδίκτυο. Χρειάζεται πρόσβαση σε εργασία, υγεία, εκπαίδευση, δημόσιες υπηρεσίες και ένα περιβάλλον που του επιτρέπει να δημιουργήσει. Η τεχνολογία αποκτά αξία όταν υπηρετεί αυτόν τον στόχο.
Το πραγματικό στοίχημα, επομένως, δεν είναι αν θα χρησιμοποιήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό ήδη συμβαίνει. Το στοίχημα είναι αν θα τη χρησιμοποιήσουμε με σχέδιο, δικαιοσύνη και μετρήσιμο αποτέλεσμα για όλους τους πολίτες, ανεξάρτητα από τον τόπο στον οποίο ζουν.
Γιατί η ψηφιακή μετάβαση δεν μπορεί να θεωρείται επιτυχημένη, αν αφήνει πίσω την Αιτωλοακαρνανία και τους ανθρώπους της.
Σύντομο βιογραφικό
Ο Θωμάς Στάππας είναι Διπλωματούχος Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών ΕΜΠ, κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στη Διοίκηση Επιχειρήσεων από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και στέλεχος διοίκησης στον χώρο των τηλεπικοινωνιών και της τεχνολογίας. Είναι Αιτωλοακαρνάνας, έγγαμος, πατέρας τριών παιδιών.
