Του Γ. Απτεραίου
Ένα από τα ερωτήματα που έρχονται συχνά στα χείλη κάθε ευσυνείδητου πολίτη ενός σύγχρονου κράτους και ψάχνουν με πολύν κόπο την απάντηση είναι και τούτο: «Έχουμε αληθινή δημοκρατία;»
Και για να βρει ο πολίτης την απάντηση, ξεκινά να ελέγχει το οικοδόμημα της δημοκρατίας από τα θεμέλια. Κι αν τα βρει γερά, το πολίτευμα δεν κινδυνεύει. Μα εάν ανακαλύψει ότι τα κατατρώει σαράκι, η δημοκρατία οδεύει ανεπιστρεπτί στο τέλος της και πρέπει να γίνει κάτι από όλους για να σωθεί.
Η λαϊκή κυριαρχία είναι, αναμφίβολα, ένα θεμέλιο της δημοκρατικής ζωής, αφού, όπως όλοι γνωρίζουμε, εξασφαλίζει ότι οι πολίτες δεν είναι απλοί υπήκοοι αλλά ενεργά μέλη της πολιτείας, με δικαιώματα και υποχρεώσεις, με δικαίωμα και ευθύνη να καθορίζουν την πορεία της. Στο πλαίσιο αυτό, οι ελεύθερες και αδιάβλητες εκλογές λειτουργούν ως βασικός μηχανισμός ελέγχου της εξουσίας, δίνοντας στους πολίτες το αναφαίρετο και συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα να επιβραβεύουν ή να αποδοκιμάζουν τους κυβερνώντες, οι οποίοι αναμφίβολα οφείλουν να σέβονται κάθε, ατομικό και κοινωνικό, δικαίωμα και τις αξίες και την αξιοπρέπεια του κάθε πολίτη. Ταυτόχρονα, δεν νομίζω πως θα βρεθεί κανείς υγιώς σκεπτόμενος να διαφωνήσει ότι η διάκριση των εξουσιών είναι ουσιαστική ασφαλιστική δικλείδα απέναντι στην αλαζονεία και αυθαιρεσία των κρατούντων, εμποδίζοντας τη συγκέντρωση υπερβολικής δύναμης σε ένα μόνο κέντρο.
Καθοριστικό ρόλο θεωρούμε ότι διαδραματίζει και το σύγχρονο κράτος δικαίου, το οποίο με «συμβόλαιο» που υπογράφει με το λαό προστατεύει τον πολίτη από την αυθαιρεσία της εξουσίας και διασφαλίζει ότι όλοι υπόκεινται και λογοδοτούν στους ίδιους νόμους. Με την αρωγή του κράτους δικαίου, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναδεικνύεται σε ακατάλυτο δείκτη πολιτισμού και ανθρωπισμού μιας κοινωνίας, καθώς προστατεύει την αξιοπρέπεια και την ελευθερία του ανθρώπου.
Μην ξεχνάμε πως η μεν ελεύθερη και αντικειμενική πληροφόρηση αναφαίνεται κάθε στιγμή χρήσιμη στη στήριξη της δημοκρατίας, αφού ενισχύει τη διαφάνεια και θέτει προ των ευθυνών τους πολίτες και πολιτικούς για όσα δημοσιοποιούνται· ο δε τόσο απαραίτητος στη δημοκρατία σεβασμός στη γνώμη και στις αρχές των άλλων εξασφαλίζει το δημοκρατικό διάλογο, την ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών και την αληθινή προκοπή όλων των μελών ενός κοινωνικού συνόλου και όχι μέρους εξ αυτών.
Έχουμε, όμως, και την ειλικρινή λογοδοσία των κυβερνώντων, η οποία ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος, εφόσον δημιουργεί ένα περιβάλλον διαφάνειας και ελέγχου. Επίσης, μη λησμονούμε και τη μη αποποίηση των ατομικών και των κοινωνικών ευθυνών και την ενεργό συμμετοχή στα κοινά των πολιτών ως στηρίγματα της δημοκρατίας, αφού οι πολιτικοί, όταν βλέπουν πως οι πολίτες αδιαφορούν για τους συμπολίτες τους και την κοινωνία, «βιάζουν» προς ίδιον συμφέρον τη δημοκρατία, επιβάλλοντας τη δική τους ή την πειθήνια σε αυτούς «έννομο τάξη» διά των «ραβδούχων» ή αντιλαϊκών νομοθετημάτων.
Ταυτόχρονα, όμως, δεν είναι λίγοι όσοι φρονούν πως η ισότητα όλων των πολιτών ανεξαιρέτως απέναντι στον νόμο αποτελεί ισχυρό θεμέλιο κοινωνικής δικαιοσύνης και συνοχής, εξασφαλίζοντας ότι κανείς δεν βρίσκεται υπεράνω των κανόνων. Και ως τελευταία ενέργεια κάθε υπεύθυνου πολίτη που νοιάζεται έμπρακτα και αγαπά τη δημοκρατία είναι η ενεργός συμμετοχή των πολιτών στις συλλογικές διαδικασίες, για την οποία μιλήσαμε εν τάχει πριν· η ανάμειξη στα κοινά και η όρθωση του αναστήματος όλων των πολιτών με όσες ψυχοπνευματικές και σωματικές δυνάμεις διαθέτει ο καθένας μας απέναντι σε κάθε ολιγαρχία ή τυραννία καλλιεργούν την ατομική υπευθυνότητα και τη συλλογική ευθύνη και ενδυναμώνουν τη δημοκρατική συνείδηση.
Κάπως έτσι, ελέγχοντας τα θεμέλια της δημοκρατίας και ενισχύοντας εκείνα που κλυδωνίζονται, μετατρέπει ο καθένας μας τη δημοκρατία από ένα πολίτευμα στα χαρτιά και υπέρ των ολίγων σε έναν τρόπο ζωής που στηρίζεται στην ανιδιοτελή συνεργασία, την σφυρηλατημένη λαϊκή ενότητα, τον αμοιβαίο σεβασμό και την κοινή ευθύνη. Και τότε, βρίσκει και την απάντηση στο ερώτημα εάν ζούμε ή όχι σε δημοκρατία και σε αληθινή ή φαινομενική και των πολλών ή των ολίγων…
