Δοκίμιο για τη φτώχεια και την ασφάλεια της συνήθειας

Η φτώχεια, όπως πιστεύουν αρκετοί στις μέρες μας, δεν σχετίζεται μόνο με το μικρό εισόδημα. Σημαίνει περιορισμένες επιλογές, μικρότερα περιθώρια λάθους και μια καθημερινότητα όπου ακόμη και μια εκτός προγράμματος δαπάνη μπορεί να ανατρέψει και να καταστρέψει τις ισορροπίες. Αυτό, όμως, νομίζω ότι ίσχυε, ισχύει και θα ισχύει σε κάθε εποχή, σε κάθε κοινωνικό σύνολο. Όταν η ζωή είναι ήδη αβέβαιη, η αλλαγή και το κάθε προς τα εμπρός βήμα δεν μοιάζουν πάντοτε με ευκαιρία. Μπορεί να μοιάζουν με επιπλέον ή σοβαρότερο κίνδυνο.

Έτσι εξηγείται, μέχρι ενός σημείου, για ποιο λόγο η φτώχεια μπορεί να συνδέεται με συντηρητικές αντιλήψεις. Η παράδοση, η οικογένεια, η θρησκεία, οι γνώριμοι κοινωνικοί ρόλοι προσφέρουν ένα πλαίσιο που έχει τουλάχιστον το πλεονέκτημα ότι είναι οικείο και, συνάμα,  ότι καθετί που σχετίζεται με αυτό φαίνεται αντιμετωπίσιμο εύκολα ή  δύσκολα. Δεν χρειάζεται να είναι καλό, για να παρέχει αίσθηση ασφάλειας.

Παρατηρούμε, όμως, και κάτι βαθύτερο, πιο σημαντικό. Ο άνθρωπος που μεγαλώνει με την ιδέα ότι η κοινωνική του θέση εξαρτάται αποκλειστικά από την προσωπική του προσπάθεια μπορεί να επιδιώκει όχι την αλλαγή της κοινωνίας, αλλά τη δική του εξαίρεση μέσα σε αυτήν. Να γίνει δηλαδή αυτός που θα ξεφύγει, χωρίς να χρειαστεί να αλλάξει ο δρόμος.

Επομένως, δεν είναι σωστό να θεωρούμε τον φτωχό συντηρητικό από φύση ή από άγνοια. Τις πιο πολλές φορές, είναι ένας άνθρωπος που έχει διδαχθεί από άλλους ή από τα δικά του βιώματα να προστατεύει ό,τι διαθέτει, επειδή γνωρίζει και καταλαβαίνει πόσο δύσκολα αποκτήθηκε.

Ίσως, στο κάτω κάτω της γραφής, η μεγαλύτερη αντίφαση να εντοπίζεται αλλού. Στο ότι σε μια κοινωνία όπου η ασφάλεια και η ευημερία μοιράζονται άνισα, έχουμε την απαίτηση από εκείνους που έχουν τις λιγότερες να εμπιστευθούν περισσότερο την αλλαγή. Συμφωνείτε;