Αη-Σώστης: ένα μικρό νησάκι της λιμνοθάλασσας με μεγάλη ιστορία

Της Φωτεινής Τσιτσώνη-Καβάγια

Είναι αλήθεια πως οι λίμνες του κόσμου είναι αμέτρητες, με τη δική τους ιστορία και ομορφιά η καθεμιά. Καμιά όμως δεν έχει τη δόξα και την ομορφιά της λ/σσας του Μεσολογγίου, που, εκτός της απαράμιλλης γραφικότητάς της, μεγάλη υπήρξε η αίγλη και το κλέος της. Αυτή ήταν, που έγινε ο μάρτυρας του μεγάλου Έπους της πόλης τούτης, που, ενώ αυτή κατά την Έξοδό της ανέβαινε στα ουράνια, ως μεγαλειώδες πυροτέχνημα πατριωτισμού και αυτοθυσίας, κι ενώ γύρω της, όλα είχαν γίνει στάχτη και παρανάλωμα του πυρός, η λ/σσα, βαμμένη από άκρου εις άκρον με το αίμα των ηρώων αγωνιστών-υπερασπιστών της, κρατούσε την ανταύγεια όλων τούτων στα βάθη της, με σκοπό να παραδώσει τα κρυμμένα μυστικά της θυσίας των κατοίκων, που φύλαγε στα γαλήνια νερά της, στις επόμενες γενιές.

Πολλά τα ιστορικά νησάκια της, όπως το Βασιλάδι, στρατηγικό οχυρό στην είσοδό της απ’τον Πατραϊκό και το Ιόνιο, η Τουρλίδα, το Αιτωλικό, ο Ντολμάς, ο Πόρος, η Πλώσταινα, ο Προκοπάνιστος, το Κόμμα, ο Σχοινιάς, η Μαρμαρού, ο Ανεμόμυλοςκ.ά. Μεταξύ των μικρών νησιών υπάρχουν στόμια επικοινωνίας των νερών της λίμνης με αυτά της θάλασσας, τα λεγόμενα «μπούκες». Η κυριότερη εξ’αυτών είναι αυτή που υπάρχει μεταξύ Βασιλαδιού κι Αη-Σώστη, που τη λένε, «Βασιλική Πόρτα», όπου η λ/σσα έχει το μεγαλύτερο βάθος της και το σημείο αυτό, το λένε και αυλαίμονα, ενώ, εκατέρωθεν αυτού, είναι τα Ιχθυοτροφεία. Επιπλέον, όσο ο αυλαίμονας προχωρεί προς το Μεσολόγγι, η θάλασσα γίνεται πιο αβαθής, και για να περνούν τα πλοία έχει ανοιχτεί από το 1700 αυλάκι, (μήκους 4,5 χλμ), από τότε δηλ. που άρχισε να δημιουργείται το μεσολογγίτικο ναυτικό.

Στα δυτικά της λ/σσας, θα συναντήσεις κι ένα άλλο μικρό νησάκι, με μεγάλη όμως ιστορία! Είναι ο Αη-Σώστης, που, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας και της Επανάστασης ήταν το επίνειο της πόλης του Μεσολογγίου.

Αρχικά, ήταν το λιμάνι της πόλης, ενώ, παράλληλα χρησιμοποιούνταν για το σκοπό αυτό και η Τουρλίδα, και αργότερα το Κρυονέρι.

Επί του νησιού, υπάρχει Φάρος, που χρονολογείται από το 1859, στερεωμένος επί λευκού πύργου, στρογγυλού και λιθόκτιστου, 12,40 μ. ύψους από την επιφάνεια της θάλασσας, πολύ σημαντικός για την ιστορία της ναυσιπλοϊας στην περιοχή αυτή, αλλά και σημείο αναφοράς της ιστορικής μνήμης του τόπου.

Χαρακτηριστικό του, τα δυο ειδών φώτα του: το άσπρο, που, γινόταν εμφανές από απόσταση 12 μιλίων μακριά και το κόκκινο από 9, που προειδοποιούσε τους ναυτικούς για κινδύνους ή ρηχά νερά για τα καράβια.

Σε μικρή απόσταση από αυτόν, υπήρχε και η κατοικία του Φαροφύλακα και παραδίπλα παραπήγματα, για τη διαμονή των επιβατών, τόσο αυτών που αποβιβάζονταν, όσο κι αυτών που ετοιμάζονταν για ταξίδι!

Τις μέρες που έπνεαν νότιοι άνεμοι, τα νερά της λίμνης και του αύλακα, υψώνονταν περισσότερο, ώστε, εύκολα προσέγγιζαν στην προκυμαία τα πλοία μικρά και μεγάλα, ακόμη και 5 τόνων χωρητικότητας, ενώ, όταν έπνεε βοριάς και τα νερά λιγόστευαν, τότε, τα πλοία σταματούσαν μακριά και το φορτίο τους μεταφερόταν με πισκαρέσες, που ήταν μεγάλα μονόξυλα.

Η ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ, ΜΕΡΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ

Κάθε Παρασκευή, δυο ατμόπλοια Αυστριακής Ατμοπλοϊκής Εταιρείας, προσέγγιζαν το λιμάνι του Αη-Σώστη. Το ένα ερχόταν από Πάτρα και το άλλο, τη μια Παρασκευή από Πάτρα, όπου και είχε πραγματοποιήσει το γύρο της Πελοποννήσου και την άλλη, από τα μέρη της Ακαρνανίας.

Το καράβι από την Πάτρα, έφερνε στο Μεσολόγγι, τους Μεσολογγίτες που κατοικούσαν στην Αθήνα, ενώ, οι αγαπημένοι τους, οι δικοί τους, οι κάτοικοι της πόλης, που τους περίμεναν, κατέβαιναν στην προκυμαία, όπου και το καφενείο Μαγγανά, και τους περίμεναν.

Μάθαιναν απ’αυτούς, όλα τα νέα, ειδήσεις της πολιτικής και ολόκληρης της χώρας, ακόμα και επιστολές έπαιρναν από πρόσωπα αγαπημένα. Να φανταστείτε πως την εποχή εκείνη, λόγω δυσπιστίας προς την υπάρχουσα ταχυδρομική υπηρεσία, η αλληλογραφία, διαβιβαζόταν με τους επιβάτες, αφού ως τότε, δεν είχε ιδρυθεί ακόμη ΤΟ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΩΝ, για τη διακίνηση των εφημερίδων αυτών που κυκλοφορούσαν, («ΠΑΛΛΙΓΕΝΕΣΙΑ», «ΕΘΝΟΦΥΛΑΞ», «ΝΕΑ ΗΜΕΡΑ») και οι αναγνώστες τους, κουβέντιαζαν τα νέα, στα Φαρμακεία, που ήταν τότε τόποι συγκέντρωσης!

Το χειμώνα, λόγω καιρού, υπήρχαν μεγάλες καθυστερήσεις των πλοίων στο λιμάνι του Αη-Σωστιού, και οι επιβάτες, στριμωγμένοι στα παραπήγματα, αναγκάζονταν να περιμένουν για μέρες την έλευση του ατμόπλοιου, υποβαλλόμενοι σε παντοειδείς στερήσεις, αφού ο Βοριάς εμπόδιζαν και τις μεσολογγίτικες πάσσαρες να πάνε στην πόλη, για να τους φέρουν τις απαραίτητες προμήθειες.

Φανταστείτε ακόμη και την απογοήτευση των Μεσολογγιτών, που, απελπισμένοι έφευγαν, όταν μάθαιναν την καθυστέρηση και τη μη έλευση του ατμόπλοιου!

Τα ταξίδια καλυτέρευσαν, με την κατασκευή του δρόμου της Τουρλίδας, μήκους 5 χιλ. μέσα στη θάλασσα, του οποίου η κατασκευή ξεκίνησε στα 1874 και τέλειωσε το 1881. Τότε, η συγκοινωνία από Πάτρα – Τουρλίδα, έγινε σχεδόν καθημερινή, καθώς κι αυτή προς Επτάνησα και Αμβρακικό.

Επιπλέον, στα 1885, το Μεσολόγγι συνδέθηκε σιδηροδρομικά με το Κρυονέρι (ΣΒΔΕ), όπου ο σιδηρόδρομος έφτανε, δύο φορές την ημέρα, και από εκεί η ΚΑΛΥΔΩΝ, ένα μικρό βαποράκι μετέφερε τους επιβάτες στην Πάτρα σε μία ώρα και ένα τέταρτο, ενώ όταν ο καιρός, ήταν άσχημος, πήγαινε από Ρίο στον Άραξο και ύστερα Κρυονέρι.

Ο Σιδηρόδρομος, ξεκινούσε από Αγρίνιο, και περνώντας από Δοκίμι, Σταμνά Αγγελόκαστρο Αιτωλικό Μεσολόγγι, έφτανε Κρυονέρι, όπου και γινόταν η ανταλλαγή των επιβατών. Χάριν μάλιστα της σιδηροδρομικής γραμμής, λόγω του Ευήνου ποταμού, μεταξύ Μεσολογγίου, Κρυονερίου, Ευηνοχωρίου και Γαλατά, δημιουργήθηκε σιδερένια γέφυρα, ενώ, πριν γίνει αυτή, εκεί υπήρχε πορθμείο, όπου πορθμείς (βαρκάρηδες), περνούσαν τους επιβάτες από τον ποταμό. Και κάπως έτσι, δημιουργήθηκαν και οι μύθοι της περιοχής, περί Κένταυρου Νέσσου, που ως πορθμέας περνούσε στην πλάτη του τους ταξιδιώτες από τη μια όχθη του ποταμού στην άλλη, η πάλη του με τον Ηρακλή στο σημείο εκείνο για τη Διηάνειρα, και το τέλος του Κένταυρου απ’τον Ημίθεο, που τον έθαψε στο διπλανό βουνό, την Ταφιασσό, σημερινή Κλόκοβα-Παλιοβούνα, κτλ.

Το νησάκι του Αη-Σώστη, είναι πραγματικά ένα μνημείο ευλάβειας της λ/σσας, συνδεδεμένο με πολλά γεγονότα που συνέβησαν κατά την προεπαναστατική περίοδο αλλά και κατά τα χρόνια της Επανάστασης. Υπήρξε το στρατηγικό προπύργιο της περιοχής εκείνα τα χρόνια, και σκηνικό κομβικών γεγονότων του τόπου, επειδή, λόγω της θέσης του, ως φυσικός κυματοθραύστης στην είσοδο της λ/σσας, είχε τεράστια στρατηγική σημασία.

Στα 1770, κατά τα Ορλωφικά, εκεί ναυμάχησε με το στόλο των Μεσολογγιτών, ο πειρατικός στόλος των Αλβανών Δουλτσινιωτών, που ήταν μισθοφόροι των Αλβανών, με αποτέλεσμα να τον καταστρέψουν ολοκληρωτικά, και να συνεχίσουν ρημάζοντας την πόλη με σφαγές, λεηλασίες και πυρπόληση των κατοικιών, αναγκάζοντες τους επιζώντες να καταφύγουν στα Επτάνησα, ενώ, συνέχισαν τις καταστροφές τους με σφαγές και λεηλασίες στη γειτονική Πάτρα.

Εκεί αποβιβάστηκε τον Γενάρη του 1824 0 Λόρδος Βύρων, ερχόμενος στην πόλη του Μεσολογγίου, να βοηθήσει τον αγώνα.

Εκεί επίσης ναυμάχησε την 1^η Ιανουαρίου του 1826, ο ελληνικός στόλος υπό τον Ανδρέα Μιαούλη, με τον τουρκικό, ενώ στα 1827, ο Αη-Σώστης έγινε το ορμητήριο του Άστιγγα, εναντίον των Τούρκων, που κατείχαν το Βασιλάδι.

ΠΩΣ ΠΗΡΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΤΟ ΝΗΣΑΚΙ

Την ονομασία του την οφείλει στον Άγιο Σώζοντα, ή αλλιώς Αη-Σώστη, ή και Άγιο Σώζο, όπως τον αποκαλούν πολλοί.

Είναι ο πολύαθλος μάρτυρας του 3^ου αι. μ.Χ., που θυσιάστηκε για του Χριστού την πίστη και τιμάται από την Εκκλησία στις 7 Σεπτεμβρίου, γεννηθείς στη Λυκαονία της Μ.Ασίας, βόρεια της Κιλικίας. Πριν ασπαστεί το χριστιανισμό ονομαζόταν Ταράσιος, ενώ, μετά τη βάπτισή του ονομάστηκε Σώζων και ήταν βοσκός το επάγγελμα.

Το τέλος του ήταν μαρτυρικό, επί αυτ. Μαξιμιανού, καθώς, ομολόγησε την πίστη του στον αληθινό Θεό, υμνολογώντας Τον με τον ποιμενικό του αυλό, μ’αυτόν, που συνάθροιζε τα πρόβατά του.

Το Συναξάρι του Αγίου αναφέρει, πως «μετέτρεψε τον ποιμενικό του αυλό σε όργανο Δοξολογίας και Υμνολογίας του Θεού, αντί να παίξει μ’αυτόν στη γιορτή της θεάς Αρτέμιδος. Ο ταπεινός βοσκός της Λυκαονίας μεταμόρφωσε τον ποιμενικό του αυλό σε ουράνια μελωδία για το Θεό, μη διστάζοντας να συντρίψει το είδωλο της θεάς…».

Τιμάται ιδιαίτερα από τους ναυτικούς, και είναι γι’αυτούς ο Αη-Σώζος, και τον επικαλούνται ως διασώστη τους απ’τις θαλασσοταραχές.

Είναι ο πολιούχος του αιγαιοπελαγίτικου νησιού της Λήμνου από τα τέλη του 19^ου αι., θεωρούμενος σωτήρας των Λημνίων ναυτικών. Οι Λήμνιοι τον τιμούν σε περίλαμπρο Ναό που τον έχτισαν μετά τη δική του υπόδειξη σε κάποιον ευσεβή νησιώτη βοσκό όπου και του εμφανίστηκε, και από τότε ο Ναός αυτός αποτελεί παλλημνιακό προσκύνημα.

Τιμάται επίσης στην Αίγινα, στα κυκλαδίτικα νησιά, Κέα, Κύθνο, Σέριφο, Σίφνο, Μήλο, Σαντορίνη, Κίμωλο, Πάρο, Νάξο, καθώς και στα Κύθηρα, Σκιάθο, Ύδρα, Πάτμο, Οινούσες, Κρήτη…

Ναός του υπάρχει και στα Δερβενάκια Κορινθίας, χτισμένος από το 1860 εκεί, από το γιο του Γέρου του Μοριά, Θ.Κολοκοτρώνη, Γενναίου, εκπληρώνοντας τάμα του πατέρα του, που έκανε στον Άγιο, μετά τη νικηφόρα μάχη της 26^ης Ιουλίου του 1822, την περίφημη «Μάχη των Δερβενακίων», την πολύ καθοριστική για την Επανάσταση, που διέσωσε τον αγώνα στην Πελοπόννησο, και οδήγησε στην μεγάλη καταστροφή της στρατιάς του Δράμαλη, λόγω της στρατηγικής της «καμένης Γης», που εφάρμοσε ο «νους» του Κολοκοτρώνη! Επίσης, Ναός του Αγίου Σώστη, υπάρχει και στο Λαγανά της Ζακύνθου, καθώς και στην Αθήνα, στη Λεωφόρο Συγγρού, που έχει και την επωνυμία, Μεταμόρφωση του Σωτήρος.

Ο ΑΗ-ΣΩΣΤΗΣ, Ο ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ ΑΓΙΟΣ ΤΗΣ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΑΣ

Για όλους τους Μεσολογγίτες, αλλά ιδιαίτερα για τους ψαράδες, ο Άγιος, είναι ο προστάτης Άγιος της λ/σσας.

Το νησάκι γιορτάζει κάθε χρόνο στις 7 Σεπτεμβρίου, και η γιορτή αυτή είναι σημείο αναφοράς και θρησκευτικής ευλάβειας όλων των Μεσολογγιτών.

Στο δυτικό τμήμα του νησιού είναι το ιστορικό εκκλησάκι του Αγίου, λιτό κι απέριττο σαν και την Εικόνα του, που δεσπόζει μέσα σ’αυτό.

Οι ντόπιοι ευλαβούνται τον Άγιο και κάθε χρόνο τον τιμούν, πηγαίνοντας με βάρκες εκεί, όπου και τελείται Θ.Λειτουργία. Περισσότερο απ’όλους, τον υπολήπτονται οι ψαράδες, που ζητούν πάντα από Αυτόν τη σωτηρία τους και προστασία από τους κινδύνους της θάλασσας!