Αγγελίες    Επικοινωνία

Βίβλος και Έξοδος

Προς
Ελληνική Βιβλική Εταιρεία
Εμμ. Μπενάκη 50
Αθήνα - 10681

 

Κύριοι,

Είμαι αποδέκτης του τριμηνιαίου ενημερωτικού εντύπου σας με τίτλο «Φως στα πέρατα της γης». Χαίρω να πληροφορούμαι δι’ αυτού, τα αναγραφόμενα σε σχέση με τη διάδοση στον κόσμο της Βίβλου του Νόμου του Θεού και της θείας Αποκαλύψεως. Από το τελευταίο τεύχος Απριλίου – Μαΐου – Ιουνίου 2019, και από πρωτοσέλιδο κείμενο με τίτλο «Η ΕΞΟΔΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ ΚΑΙ Η ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ», πληροφορούμαι επί λέξει ότι, άνθρωποι της Βιβλικής Εταιρείας «Προσπαθούσαν μοιράζοντας Καινές Διαθήκες σε απλή γλώσσα στους Έλληνες αγωνιστές να συνδράμουν πνευματικά και ηθικά στον αγώνα τους και να τους δώσουν ελπίδα και ανακούφιση μέσα από τον γραπτό λόγο του Θεού». Διερωτώμαι και παρακαλώ να τύχω σχετικής ενημέρωσης, αν διανέμονταν αντίτυπα της Καινής Διαθήκης και στους ελεύθερους πολιορκημένους, κατοίκους και πολεμιστές του Μεσολογγίου.

Πλέον τούτων, αναγράφεται ότι, «Έτσι, συγκεκριμένα, λίγους μήνες μετά την ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου μοιράστηκαν δωρεάν 1127 αντίτυπα της Καινής Διαθήκης». Προφανώς εννοείτε ότι «μοιράστηκαν» σε διαμένοντες κατοίκους εντός της θυσιασθείσης Πόλεως. Είναι βεβαιωμένο όμως, ότι το Μεσολόγγι μετά την Έξοδο, ήταν για χρόνια ακατοίκητο. Μόνο τα οστά των θυσιασθέντων ήταν διάσπαρτα μέχρι το έτος 1829 όταν παραδόθηκε ο τόπος στην Ελευθερία και ο Καποδίστριας έδωσε εντολή να μαζευτούν και να τοποθετηθούν στον υπάρχοντα και σήμερα Τύμβο των οστών, εντός του Κήπου των Ηρώων.

Παράκλησή μου είναι προς τον συντάκτη αυτού του άρθρου να μου δώσει τη χαρά και να μου γνωστοποιήσει ποια στοιχεία τεκμηριωμένα βεβαιώνουν τα ανωτέρω, προκειμένου να αξιοποιηθούν δεόντως από την Ιερά Πόλη. Γνωστού όντος, ότι μια τοιαύτη πληροφορία θα χαροποιήσει τον ευλαβή Λαό της Πόλεως.

Ο υπογράφων θα λογίζεται ευγνώμων, με ανάλογες προσρήσεις.

Ιερά Πόλις Μεσολογγίου 17 Μαΐου 2019
Νικόλαος Σπ. Βούλγαρης

πρ. Δήμαρχος
Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου

 

Απάντηση Βιβλικής Εταιρείας (20/05/19)

Αξιότιμε κύριε Βούλγαρη,

σας ευχαριστούμε πολύ για το μήνυμά σας και είναι πραγματικά συγκινητικό το ενδιαφέρον και η ενασχόλησή σας όλα αυτά τα χρόνια, για την ιστορία του τόπου μας. 

Αυτή την περίοδο, λόγω της επετείου 200 ετών παρουσίας της Βιβλικής Εταιρείας στην Ελλάδα, οργανική συνέχεια της οποίας είναι η Ελληνική Βιβλική Εταιρία, βρίσκουμε συνεχώς πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία αυτής της δραστηριότητας.

Το δημοσίευμα του εντύπου μας, βασίζεται σε ένα απόσπασμα από την 22η Αναφορά της Βρετανικής & Ξενικής Βιβλικής Εταιρείας (The twenty-second Report of the British and Foreign Bible Society) που αφορά το έτος 1826. 

Σας μεταφέρω το κείμενο μεταφρασμένο: Ανάμεσα στις δραστηριότητες της Ιωνικής Βιβλικής Εταιρείας, αναφέρεται ένας τόπος που θα σας συγκινήσει, το Μεσολόγγι. Ένας ανταποκριτής στον τόπο αυτό γράφει: "Θα μάθετε από την ελληνική εφημερίδα ότι το ιερό βιβλίο έχει διανεμηθεί σε πολλές επαρχίες της Δυτικής και Ανατολικής Ελλάδας, μεταξύ των σχολείων, των μοναστηριών και ιδιαίτερα μεταξύ των στρατιωτών. Οι Έλληνες έλαβαν παντού αυτό το ιερό αγαθό με τον μεγαλύτερο ενθουσιασμό. Πολλά χωριά έστειλαν αντιπροσώπους για να υποβάλουν αίτηση για λογαριασμό τους για τις Καινές Διαθήκες. Έχουν σταλεί 1127 αντίτυπα σε αυτό το μέρος."

Παρότι το απόσπασμα είναι πολύ περιορισμένο και δεν περιγράφεται το γεγονός της ηρωικής Εξόδου, η ιδιαίτερη αναφορά στο Μεσολόγγι που θα "συγκινήσει" (will excite feelings of sympathy) τους αναγνώστες και η αποστολή των Καινών Διαθηκών στα χωριά και όχι στο ακατοίκητο Μεσολόγγι, όπως πολύ σωστά αναφέρετε κι εσείς και φυσικά το έτος 1826, μας οδήγησαν στο συμπέρασμα του δημοσιεύματος στο "Φως στα πέρατα της γης".

Στο επόμενο χρονικό διάστημα θα αναζητήσουμε την πρωτότυπη ανταπόκριση προς τους Βρετανούς, που πιστεύουμε θα διαφωτίσει περαιτέρω τα γεγονότα.

Με εκτίμηση,
Γεώργιος Σώχος
Υπεύθυνος Πωλήσεων & Επικοινωνίας

 Ελληνική Βιβλική Εταιρία
Εμμ. Μπενάκη 50, 10681 Αθήνα
Τηλ: +30 210 3839627 - Κιν: +30 694 7307769
Email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. 
Web: http://greek.bible/
Follow us:  

 

Επί της Α΄ απάντησης

Εντιμότατον Κύριον Γεώργιον Σώχον
Υπεύθυνος Πωλήσεων & Επικοινωνίας

Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας
Εμμ. Μπενάκη 50

Αθήνα - 10681

Εντιμότατε, Κύριε Γεώργιε Σώχο,

Λογίζομαι ευτυχής για όσα η εντιμότητά σας, ως πρόθυμος συνομιλητής μου γνωστοποίησε, ανταποκρινόμενος θετικά στον προβληματισμό μου. Χάρηκα για όσα ανέγνωσα στην απάντησή σας. Επειδή όμως φρονώ ότι για θέματα σχετικά με την προσφορά του Μεσολογγίου στον ξεσηκωμό, αλλά και στην αποτίναξη της δουλείας από την Χώρα των Σοφών, του Ιδεαλισμού και του Κάλλους, πρέπει να στηρίζονται σε τεκμηριωμένη παρουσίαση, θεωρώ άκρως απαραίτητη την ολοκλήρωση της ενημέρωσής μου, ως μελετητή της ιστορίας του Μεσολογγίου. Ως εκ τούτου, ενδιαφέρον έχει η δια της αναφοράς της Βρετανικής και Ξενικής Βιβλικής Εταιρείας, αναφερομένη ανταπόκριση από «ανταποκριτή στον τόπο αυτό», προφανώς του Μεσολογγίου. Ομοίως ενδιαφέρει και το σχετικό όνομα και το φύλο της «Ελληνικής εφημερίδας», για τα όσα γράφονται περί της διανομής του «ιερού βιβλίου, σε πολλές επαρχίες της Δυτικής και Ανατολικής Ελλάδας, μεταξύ των σχολείων, των μοναστηριών και ιδιαίτερα μεταξύ των στρατιωτών».

Προς τούτο αναμένω και εγώ, όπως και εσείς, «την πρωτότυπη ανταπόκριση προς τους Βρετανούς», που θα αναζητήσετε για πλήρως τεκμηριωμένη και διαφωτιστική την σχετική ειδησεογραφία, που επιβεβαιώνει το γεγονός. Τοσούτω μάλλον, καθόσον, εντυπωσιάζει η διανομή «σε αυτό το μέρος», τόσο πολλών (1127), αντιτύπων της Καινής Διαθήκης και μάλιστα, «λίγους μήνες μετά την ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου», όπως μιλάει το δημοσίευμα στο «Φως στα πέρατα της γης».

Να είστε βέβαιος, κ. Σώχο, ότι το Μεσολόγγι θα συναγάγει και θα πληροφορηθεί πολλά ενδιαφέροντα και συμπληρωματικά της ιστορίας του, περί της προετοιμασίας του Λαού, για το μεγαλούργημα της Εξόδου.

Ιερά Πόλις Μεσολογγίου 22 Μαΐου 2019
Νικόλαος Σπ. Βούλγαρης
πρ. Δήμαρχος
Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου

Με μαζική προσέλευση παλαιών και νέων μελών και μεγάλο ενθουσιασμό, συμμετείχε ο Σύλλογός μας με αντιπροσωπευτικό τμήμα που φορούσε παραδοσιακές φορεσιές και άρματα στη κατανυκτική πομπή της Εξόδου στο Μεσολόγγι, το Σαββατοκύριακο 20 και 21 Απριλίου 2019.

Η συμμετοχή των μελών και φίλων του Συλλόγου ήταν μεγάλη, το δε τμήμα αποτελούμενο από νέους, νέες και παιδιά, εισέπραξε το χειροκρότημα και τις επευφημίες του κόσμου σε όλη τη διάρκεια της διαδρομής, αφήνοντας τις καλύτερες εντυπώσεις. Αυτές ήταν ακόμη πιο έντονες τη Κυριακή το πρωί, όταν εμφανίστηκαν στην πρώτη σειρά του τμήματός μας, οι σημαίες και τα λάβαρα του Συλλόγου, που τα κρατούσαν με υπερηφάνεια τα μέλη μας.

Μετά δε το πέρας της πομπής, δεχόμασταν τα συγχαρητήρια για την εμφάνιση του τμήματός μας.

Ως Δ. Σ. θα προσπαθούμε πάντα να κάνουμε ότι μπορούμε για το καλό του Συλλόγου και την προβολή της πόλης μας. Με την ευκαιρία δε αυτή θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε όλους όσοι συνέβαλαν με τη παρουσία τους και τη συμμετοχή τους στη πετυχημένη και αξιοπρεπή εμφάνιση του τμήματός μας, όπως ταιριάζει σε μία τόσο σημαντική και ιστορική Επέτειο.

Επίσης, λόγω των ημερών, ευχόμαστε σε όλους τους συμπολίτες μας, τα μέλη και τους φίλους του Συλλόγου, καθώς και τις οικογένειές τους

«Καλή Ανάσταση και Καλό Πάσχα και του Χρόνου να είμαστε όλοι καλά, να ξανανταμώσουμε».

Το Δ.Σ. του Συλλόγου

Kορυφώθηκαν, χθες Κυριακή των Βαΐων, οι εορταστικές εκδηλώσεις για τον εορτασμό της 193ης Επετείου της Εξόδου της Ηρωικής Φρουράς των Ελευθέρων Πολιορκημένων στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου.

Στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος τελέσθηκαν ο Όρθρος και η αρχιερατική θεία Λειτουργία προεξάρχοντος του Μητροπολίτου Καισαρινής, Βύρωνος και Υμηττού κ. Δανιήλ και συλλειτουργούντων των Μητροπολιτών Γρεβενών κ. Δαβίδ και Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Κοσμά.

Τον θείο λόγο κήρυξε ο Μητροπολίτης Καισαριανής, ο οποίος αναφέρθηκε στην είσοδο του Ιησού στην Ιερουσαλήμ και στην έξοδο των Μεσολογγιτών προς την ελευθερία, τονίζοντας ότι ο Χριστός δια της Σταυρικής Του Θυσίας και του Τιμίου Αίματός Του υπέγραψε την Ελευθερία του ανθρώπου από την αμαρτία και τον θάνατο, ενώ οι Μεσολογγίτες με τη δική τους θυσία και το αίμα τους υπέγραψαν την ελευθερία της Πατρίδος.

Στο τέλος της Θείας Λειτουργίας ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας κ. Κοσμάς, ευχαρίστησε τους αγίους Αρχιερείς για την παρουσία τους και την αγάπη τους προς την Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου και ζήτησε να εύχονται για όλους μας, ώστε να μένουμε σταθεροί στην Πίστη μας και να έχουμε αγάπη στην Πατρίδα «ακολουθώντας τα βήματα των πεσόντων Ηρώων Προγόνων μας».  

Με την παρουσία του Εξοχωτάτου Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Προκoπίου Παυλοπούλου, ακολούθησε η επίσημη Δοξολογία για την θυσία των αγωνιστών και προμάχων της Ιεράς Πόλεως, ενώ στη συνέχεια, ενώπιον του Προέδρου, πραγματοποιήθηκε η Λιτανευτική Πομπή προς τιμή των Ήρώων Πεσόντων της ιστορικής Εξόδου.

Με τις τιμές του αγήματος της Προεδρικής Φρουράς, του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων, αλλά και των τριών Σωμάτων του Ελληνικού μας Στρατού, η Εικόνα της Εξόδου και ο Σταυρός Ευλογίας του Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ μεταφέρθηκαν στον Κήπο των Ηρώων της Ιεράς Πόλεως.

Στον Τύμβο, όπου φυλάσσονται τα οστά των πεσόντων, τελέσθηκε επιμνημόσυνη δέηση υπέρ αναπαύσεως «των αειμνήστων αγωνιστών και προμάχων της Ιεράς Πόλεως του Μεσολογγίου, Ιωσήφ και Πορφυρίου των Αρχιερέων και πάντων των μετ’ αυτών εν τη ηρωική Εξόδω αγωνισαμένων και πεσόντων ορθοδόξων πατέρων και αδελφών ημών, Ελλήνων τε και Φιλελλήνων».

Ακολούθησε η κατάθεση στεφάνου από τον Εξοχώτατο Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Παυλόπουλο, η εκφώνηση του πανηγυρικού της ημέρας από τον εκπρόσωπο της Ελληνικής Κυβερνήσεως, ενώ η υψίφωνος κα Vivian Douglas απέδωσε το μοιρολόι «Να ζει το Μεσολόγγι», με τη συνοδεία της χορωδίας του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, υπό την διεύθυνση του καλλιτεχνικού διευθυντή κ. Σπύρου Χολέβα.

Τιμώμενη Χώρα κατά τον φετινό εορτασμό ήταν η Φινλανδία. Πολυπληθής και ταυτόχρονα εντυπωσιακή ήταν η συμμετοχή τόσο των επισκεπτών που παρακολούθησαν τις εκδηλώσεις, όσο και των μελών των πολιτιστικών συλλόγων, των φιλαρμονικών, αλλά και εκπροσώπων φορέων από το Νομό Αιτωλοακαρνανίας και άλλους Νομούς, που έλαβαν μέρος στην Λιτάνευση.

Κατά την τάξη του εορτασμού, το απόγευμα της Κυριακής, η Ιερά Εικόνα της Εξόδου και ο Σταυρός Ευλογίας του Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ επέστρεψαν με λιτανευτική πομπή στο Μουσείου Ιστορίας και Τέχνης της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, όπου φυλάσσονται, με τη συμμετοχή της φιλαρμονικής μπάντας του Μουσικού Ομίλου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου «Ιωσήφ Ρωγών» και της Δημοτικής Φιλαρμονικής Αυλιωτών Κερκύρας.

 Εκ του Γραφείου Τύπου και Επικοινωνίας
της Ιεράς Μητροπόλεως

Με την αναπαράσταση της ανατίναξης του Δημογέροντα Χρήστου Καψάλη ολοκληρώθηκε στον Κήπο των Ηρώων, η τελετή για τα 193 χρόνια από την Έξοδο των Ελεύθερων Πολιορκημένων.

Ο Δήμαρχος Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου Νικόλαος Καραπάνος κατά την ομιλία του, χαρακτήρισε την Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου ως την «Ψυχή του Γένους των Ελλήνων», σημειώνοντας παράλληλα πως «…Το Μεσολόγγι ήταν, είναι και θα παραμείνει η Κιβωτός του Έθνους μας. Θα είναι το αιώνιο σύμβολο, το λάβαρο μιας Θυσίας, που μπροστά της λύγισαν ακόμη και οι πιο άκαμπτες συνειδήσεις. Και πάντα θα βρίσκεται εδώ να καλεί με τρανή φωνή το λαό μας σε συλλογισμό, εγρήγορση και πνευματική ανάταση, που τόσο έχει ανάγκη. … Κι όσο αυτή η πολιτεία θα στέκεται εδώ, βαστώντας με τα δυναμωμένα χέρια των παιδιών της τα ιερά κειμήλια της Ιστορίας της, τόσο η Ψυχή αυτού του Γένους

θα είναι πανίσχυρη, γνήσια κι αποφασισμένη».

Το απόγευμα στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος τελέσθηκε Μέγας Εσπερινός χοροστατούντος του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Κοσμά και συμπαραστατούντων των Μητροπολιτών Καισαριανής Βύρωνος και Υμηττού κ. Δανιήλ και Γρεβενών κ. Δαβίδ. Την Κυβέρνηση εκπροσώπησε ο Υφ/γός Υποδομών και Μεταφορών Θάνος Μωραΐτης, ενώ παρέστησαν ο Αρχηγός ΓΕΣ Αντ/γος Γ. Καμπάς, οι Πρέσβεις και εκπρόσωποι Πρεσβειών Φινλανδίας, Μεγάλης Βρετανίας, Ρουμανίας, Πολωνίας, Ελβετίας, Γαλλίας, Κύπρου, Ρωσικής Κοινοπολιτείας και Βουλγαρίας, Επίσης οι Πρόξενοι επί Τιμή Αυστρίας και Ελ Σαλβαδόρ. Την Βουλή των Ελλήνων εκπροσώπησε ο Αντιπρόεδρος Γ. Βαρεμένος, ενώ παρέστησαν επίσης ο ευρωβουλευτής Ν. Μαριάς, εκπρόσωποι πολιτικών κομμάτων, Σωμάτων ασφαλείας, φορέων και συλλόγων από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Αύριο στην Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου αναμένεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπιος Παυλόπουλος.

Ομιλία του Δημάρχου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου Νικόλαου Καραπάνου για τα 193 χρόνια από την Έξοδο των Ελεύθερων Πολιορκημένων:

«Ποια καρδιά μπορεί να μείνει αδάκρυτη απόψε;

Ποια μάτια δεν θα ‘θελαν να δουν, έστω φευγαλέα, τις αρχέγονες μορφές τών Ηρώων, την ώρα της ανίκητης πορείας τους προς την αθανασία;

Η γη του Μεσολογγιού, σαν στοργική μάνα, αγκάλιασε τα παιδιά της. Τους πρόσφερε γαλήνη αιώνια και μνήμη παντοτινή. Και δέχεται ακόμη σήμερα, 193 χρόνια μετά, τους απογόνους τους, που ‘ρχονται σεμνοί προσκυνητές με πόνο βουβό αλλά με το σκίρτημα της υπερηφάνειας στην ψυχή.

10 Απριλίου 1826. Τέτοια ώρα θέριευε ο πόλεμος στ’ Αλωνάκι. Αγωνιστές γυναίκες κι άνδρες, Έλληνες και Φιλέλληνες μαζί, παιδιά κι ανήμποροι, υπέγραφαν με τις τελευταίες ρανίδες του αίματός τους το Συμβόλαιο Ελευθερίας τής Ελλάδας! Κι ήταν βαριά αυτή η υπογραφή. Κανείς δεν τόλμησε να την αμφισβητήσει. Να πει πως ήταν λίγη, μάταιη, ή πως δεν έπρεπε… «Εμεσολάβησε το Μεσολόγγι» και ο φράχτης του, που κράτησε μήνες μια πανίσχυρη στρατιά μακριά απ’ τον αγώνα των υπολοίπων Ελλήνων…

Εθελοθυσία, γενναιότητα, αυταπάρνηση… Πώς να περιγράψει κανείς μια Ιδέα, μια Αξία, μια Αρετή!!!… Ποιες λέξεις είναι εκείνες που μπορούν με τη δύναμή τους να μιλήσουν στις ψυχές των ανθρώπων, για όλα εκείνα, που αντί να τα καταλαγιάζουν οι ανθρώπινες αδυναμίες, θέριευαν στα στήθη των Πολιορκημένων, μέρα με την ημέρα!!!

Λευτεριά. Ίσως η πιο γλυκιά αλλά και η πιο ματωμένη λέξη στον κόσμο…

Είναι πανάρχαια συνήθεια των Ελλήνων, ν’ ανεγείρουν μνημεία στους τόπους όπου οι Ήρωές τους έπεσαν με το όνομά της στα χείλη. Όπως εδώ. Σ’ αυτό το Ταφείο, όπου παρέμεινε άφθαρτο το μεγαλείο των Εξοδιτών. Δίδαξε και συνεχίζει να διδάσκει όλα όσα τα βιβλία κάποιες φορές είναι δύσκολο να περιγράψουν. Ετούτα τ’ αναθήματα δεν είναι μόνο σμιλεμένες πέτρες. Έχουν βαθιά φωνή. Ψιθυρίζουν και φωνάζουν, άμα χρειαστεί-

 «Εδώ είμαστε! Κάμαμε το Χρέος!

Δώσαμε μια πατρίδα, σ’ ένα έθνος ολόκληρο!

Κάμετε τώρα κι εσείς το δικό σας…»

Πριν από την Έξοδο, μια κορυφαία προσωπικότητα της ποίησης, ο Λόρδος Βύρων, ήρθε στο επαναστατημένο Μεσολόγγι. Η πόλη που τότε βρίσκονταν μέσα στη φούρια του πολέμου βρήκε στο πρόσωπό του ένα πολύτιμο κι αναγνωρισμένο σύμμαχο. Ένα θερμό φιλέλληνα, που άφησε την ασφάλεια της πατρίδας του για να προστρέξει στο πλευρό των Ελλήνων. Ο λόγος του υπήρξε πύρινος, ξεσηκώνοντας σε όλη την Ευρώπη ένα μεγάλο κίνημα υπέρ τού Δίκαιου αγώνα των Ελλήνων. Ο θάνατός του στο Μεσολόγγι ήταν αυτός που καθόρισε την δημιουργία μιας νέας πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας, όπου οι λαοί, πολλά χρόνια αργότερα, θα την ονόμαζαν «αλληλεγγύη»…

Λίγα μέτρα απ’ το Ταφείο των Ηρώων του Μεσολογγιού, στέκει η Απόφασις της Εξόδου. Κείμενο ιερό, που η πολιτεία έπρεπε να διδάσκει στα παιδιά της. Να μαθαίνουν πως η εντιμότητα, η καρτερία και η αληθινή Πίστη στην Πατρίδα μπορούν να περιγραφούν με τις πιο απλοϊκές λέξεις. Αρκεί τα χέρια που κρατούν την γραφίδα να είναι άτρεμα!

«Ηξεύρομεν όλοι τον Καψάλην». Το στοργικό πατέρα τών παιδιών, των γυναικών και των ανήμπορων. «Αντιφέγγισε όλος ο κάμπος» από την αξιοπρέπεια του δαυλού, που μαζί με τους καπνούς, ύψωνε στον ουρανό τις αμόλυντες ψυχές των αμάχων.

Επίσκοπος Ρωγών και Κοζύλης, Ιωσήφ. Το δισκοπότηρό του κι ο σταυρός ημέρεψε τις αγριεμένες απ’ τον πόλεμο καρδιές, που αλαφρωμένες πλέον απ’ τα ανθρώπινα πάθη και τα δεινά, θα συναντούσαν σε λίγο το Θεό και Πατέρα τους.

Δημήτριος Μακρής,

Νότης Μπότσαρης,

Κίτσος Τζαβέλας: Δρόμο ν’ ανοίξουν τα σπαθιά! Να κρατηθεί η ελπίδα ζωντανή! Κι όσο τα χέρια βαστούσαν ακόμη δύναμη, οι Εξοδίτες μπορούσαν να ελπίζουν. Θέληση, πείσμα κι αγώνας! Δρόμος ανάκατος με θάνατο και φωτιά… Έως κάμποσοι να σωθούν… Να φτάσουν όρθιοι, ωχροί και κατάκοποι στο τέλος της μαρτυρικής τους πορείας…

Ο Τύμβος των Ηρώων. Το ελάχιστο χρέος της Ελεύθερης πλέον Ελλάδας. Κλείνει στα σπλάχνα του τη δύστυχη αλλά αποφασισμένη Μεσολογγίτισσα μάνα, που άφηνε άταφο το παιδί της, για να οδεύσει λίγο αργότερα μαζί του προς την αθανασία... Τον ανώνυμο αγωνιστή που κράτησε στα σκελεθρωμένα χέρια του το πολυτιμότερο αγαθό. Το δικαίωμα στην Ελευθερία.

Μπροστά στο ίχνος του Τείχους, που έκλεισε μέσα του όλα τα βάσανα αλλά και τη δύναμη των υπερασπιστών του, στέκεται η Ελλάδα. Κλίνει το γόνυ ευλαβικά σ’ αυτούς που διακήρυξαν παντού πως ετούτη η γη δεν σηκώνει σκλαβωμένες ψυχές. Δεν δέχεται να βηματίζουν πάνω της αλυσοδεμένες συνειδήσεις!

Μεσολογγίτισσες Μεσολογγίτες

Έλληνες και Φιλέλληνες

Η γενιά μας γεννήθηκε στη σκιά και τη βαρύτητα των Ελεύθερων Πολιορκημένων. Μπορούμε να σταθούμε άξια απέναντί τους; Έχουμε τη δύναμη να σηκώσουμε ψηλά ό,τι αυτοί -ως πιστοί στρατιώτες της πατρίδας -υπηρέτησαν έως την τελευταία τους πνοή; Τι θα τους απαντούσαμε σήμερα, εάν μόνον μας κοιτούσαν με την φλογερή ματιά τους; Ότι χάσαμε το βήμα μας; Ότι η συνήθεια μας έβγαλε από το δρόμο της αρετής, στον οποίο οι ίδιοι και οι παλιότεροί τους βάδισαν με σεμνότητα, αξιοπρέπεια, κι εντιμότητα; Ότι λυγίσαμε κάτω από το βάρος μιας πλαστής -πολλές φορές- υλικής ευημερίας κι αφήσαμε παράμερα τις πραγματικές αξίες;

Τις αξίες για τις οποίες εκείνοι θυσίασαν μεν τη ζωή τους, φώτισαν όμως τις συνειδήσεις όχι μόνο του λαού μας αλλά ολόκληρου του κόσμου.

Οι αερικές τους μορφές θα μας έδειχναν, σιωπηλά θαρρώ, το Μεσολόγγι…

Εδώ, δεν είναι απλά ένας τόπος, που λίγες μέρες κάθε χρόνο θυμάται τους ήρωές του. Ζει μ’ αυτούς, κάθε ώρα και κάθε στιγμή. Ανασαίνει το δικό τους αέρα, αγγίζει τη γη την ποτισμένη με το αίμα τους. Δε λησμονεί, δεν αφήνει το χρόνο ν’ ακουμπήσει τα μνήματά της.

Το Μεσολόγγι ήταν, είναι και θα παραμείνει η Κιβωτός του Έθνους μας.

Θα είναι το αιώνιο σύμβολο, το λάβαρο μιας Θυσίας, που μπροστά της λύγισαν ακόμη και οι πιο άκαμπτες συνειδήσεις. Και πάντα θα βρίσκεται εδώ να καλεί με τρανή φωνή το λαό μας σε συλλογισμό, εγρήγορση και πνευματική ανάταση, που τόσο έχει ανάγκη.

Γιατί η Ιερή Πόλη είναι η Ψυχή του Γένους των Ελλήνων.

Κι όσο αυτή η πολιτεία θα στέκεται εδώ, βαστώντας με τα δυναμωμένα χέρια των παιδιών της τα ιερά κειμήλια της Ιστορίας της, τόσο η Ψυχή αυτού του Γένους

θα είναι πανίσχυρη, γνήσια κι αποφασισμένη!

Σας ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου»

Της Φωτεινής Τσιτσώνη - Καβάγια
Εκπαιδευτικού

Κατά τη διάρκεια του 17ου και 18ου αι., περιηγητές διανοούμενοι, λάτρεις της ελληνικής κλασικής αρχαιότητας, επισκέπτονταν την Ελλάδα, για να γνωρίσουν από κοντά την κοιτίδα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Τα ταξίδια τους τα αποτύπωναν σε χάρτες, που φιλοτεχνούσαν οι ίδιοι, ενώ σε συγγράμματά τους περιέγραφαν τους τόπους που επισκέπτονταν κάνοντας αναφορά στις ελληνικές αρχαιότητες που περιηγούνταν, στα ήθη και στα έθιμα των ανθρώπων, που κατοικούσαν εκεί και στην καθημερινότητά τους.

 Κατέγραφαν το δίκαιο, αλλά άνισο αγώνα των Ελλήνων εναντίον μιας αυτοκρατορίας σαν την οθωμανική, το θάνατο ανδρείων μαχητών αλλά και τις βαρβαρότητες των Τούρκων έναντι των Ελλήνων, κι έτσι ξεσηκώθηκαν κύματα Φιλελληνισμού και ιδρύθηκαν φιλελληνικά Κομιτάτα για τη συλλογή χρημάτων και εφοδίων προς βοήθεια του καταδυναστευόμενου ελληνικού λαού.

 Ξεχωριστές υπήρξαν οι προσωπικότητες των Φιλελλήνων, σαν κι αυτές του Λόρδου Βύρωνα, του Μάγερ, του Σάντα Ρόζα, που έπεσε ηρωικά στη μάχη της Σφακτηρίας, του Άστιγγα, του Φινλανδού Αδόλφου Ντε Σασς, που εκτελέστηκε στην πόρτα του Σεραγιού (τούρκικου Διοικητηρίου στο Μεσολόγγι), από σουλιώτικο χέρι, αλλά και εκατοντάδων άλλων ιδιαίτερων και επώνυμων ανθρώπων, που, θυσίασαν τίτλους τιμής και ευγένειας, αλλά και οικογένειες και προσωπικές περιουσίες, και τη δική τους πατρίδα, και τη ζωή τους την ίδια ακόμη στο βωμό της εθελούσιας προσφοράς και της Ελευθερίας και ήρθαν και πολέμησαν στο πλευρό των Ελλήνων.

Από το μακρύ κατάλογο των Φιλελλήνων δεν πρέπει να παραληφτεί και ο βασιλιάς της Βαυβαρίας, Λουδοβίκος ο Α΄, που το 1825 κατέστησε το Μόναχο κέντρο φιλελληνικό, όπου σπούδασαν και αναδείχτηκαν στον καλλιτεχνικό χώρο σημαντικές ελληνικές προσωπικότητες.

Και δεν ήταν λίγοι οι ζωγράφοι, που, συγκινημένοι αποτύπωναν στους πίνακές τους Έλληνες αγωνιστές, αλλά και σκηνές από σημαντικές μάχες του αγώνα, ενώ, πάμπολλα υπήρξαν και τα θεατρικά έργα καθώς και τα μουσικά κομμάτια που γράφονταν και παίζονταν υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης, αφού πασιφανής ήταν η ανισότητα του αγώνα αλλά και ο άφθαστος ηρωισμός των αγωνιζόμενων, που, μπροστά στην τούρκικη θηριωδία και ωμότητα που υφίσταντο από τους κατακτητές, προκαλούσαν την αγάπη και τη συμπόνια του κόσμου!

Και έτσι, ο άνισος ελληνικός αγώνας έγινε πλέον πανίερη υπόθεση για όλους τους φιλελεύθερους λαούς της Γης και θέλησαν να τον βοηθήσουν.

Και κατ’ αυτόν τον τρόπο, ένα από τα ιδρυθέντα γι’ αυτόν το σκοπό κομιτάτα, αυτό της Μασσαλίας, φιλοτεχνεί, συγκεκριμένα για τη Φρουρά της πόλης του Μεσολογγίου και μια πολύτιμη Σημαία, «εννεάγραμμο», κεντημένη από «κόρες παρθένους», με χρυσό Σταυρό στη μέση και την αποστέλλει στην Ελλάδα μαζί με άλλα εφόδια με σκοπό να αποδοθεί στο Μεσολόγγι.

Η Σημαία αυτή όμως δεν πρόφτασε να κυματίσει στις επάλξεις του «Φράχτη», όπως είχε αποκαλέσει χλευαστικά το Μεσολόγγι ο Ιμπραήμ. Στην Ελλάδα έφτασε πολύ αργότερα από την Έξοδο και οι Γάλλοι αξιωματικοί που την έφερναν την παρέδωσαν μαζί με ένα συνοδευτικό γράμμα, στα χέρια του Γ. Κουντουριώτη, που κατοικούσε στη Ύδρα, και, που το 1824 είχε εκλεγεί πρόεδρος του Νομοτελεστικού στο Μεσολόγγι, ενώ επί Καποδίστρια διετέλεσε υπουργός των Ναυτικών και Σύμβουλος Επικρατείας, για να διοριστεί ύστερα, στα 1848 πρωθυπουργός της χώρας, μετά από τη θητεία στο αξίωμα αυτό του Κίτσου Τζαβέλα.

Η σημαία, λοιπόν, αυτή πήγε στο υδραίικο αυτό σπίτι με εντολή «ίνα δοθεί όπου ανήκει», με συνοδευτική επιστολή, όπου αναφερόταν πως, η δωρεά αυτή ήταν «αποτέλεσμα της υπέρ των Ελλήνων ευδιαθεσίας και συμπαθείας των φιλανθρώπων λαών της Γαλλίας».

Στη συνέχεια βλέπουμε να τη διεκδικεί ο στρατηγός Νότης Μπότσαρης, με επιστολή του προς την κυβέρνηση, η οποία τότε έδρευε στην Αίγινα, με ημερομηνία, Οκτώβρης του 1827, ως αρχηγός της Φρουράς Μεσολογγίου, και μάλιστα δικαιωματικά.

Πριν μάλιστα από την επιστολή αυτή του Μπότσαρη η σημαία βρίσκεται να κυματίζει στο Φρούριο του Ακροκορίνθου, το οποίο υπερασπιζόταν από τη Φρουρά των Μεσολογγιτών, με διαταγή της κυβέρνησης, που, μετά την Έξοδο είχε καταφύγει στο Ναύπλιο.

Ακολουθεί για τη διεκδίκηση της σημαίας έγγραφο της 19ης Ιουνίου του 1827, του Αρχιστρατήγου Τσώρτς προς τους προκρίτους της Ύδρας, όπου, διατάσσονται βάσει αυτού να παραδώσουν τη σημαία στη Φρουρά του Μεσολογγίου, ορίζεται δε για την παραλαβή αυτής ο αξιωματικός Γ.Βάγιας, σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του Ν.Κασομούλη.

Έτσι, με τη συγκατάθεση πλέον του Κουντουριώτη παραδίνεται σ’ αυτόν η συγκεκριμένη σημαία μαζί με κάποια επιστολή των Μασσαλιωτισσών Παρθένων, που τη συνόδευε. Κι ύστερα, σύμφωνα πάντα με τις πληροφορίες τη βλέπουμε να καταφτάνει στην Κόρινθο, όπου, όπως πάλι αναφέρει ο Κασομούλης, μεταξύ των αρχηγών εκεί δημιουργήθηκαν προστριβές, σχετικά με το ποιος θα κρατά τη συνοδευτική επιστολή, για να έχει το δικαίωμα να είναι και ο σημαιοφόρος. Στη συνέχεια, ο Γ. Βάγιας φαίνεται να την παραδίνει στον Ν. Τζαβέλα, που ήταν χιλίαρχος και ο οποίος συνόδεψε πανηγυρικά τη σημαία στη δοξολογία που έγινε στη Ναύπακτο στις 7 Ιανουαρίου 1831 για τη γιορτή του κυβερνήτη Ι.Καποδίστρια.

Τον επόμενο χρόνο, το Σεπτέμβρη του 1832 η σημαία εμφανίζεται στο σπίτι του Κ. Βέϊκου. Από εκεί, περνάει στα χέρια του Πάνου Βενέτικου, που, τον Μάρτιο του 1833 την παραδίνει στο Διοικητή της πόλης των Πατρών, από τον οποίο και την παίρνει ο Κίτσος Τζαβέλας, που μετά το θάνατο του Κωλέττη γίνεται πρωθυπουργός και τότε είναι που την παραδίνει στο Μεσολόγγι, ύστερα από τις τόσες περιπέτειες που πέρασε, όπου και ανήκε. Αργότερα όμως, μετά από κάποια χρόνια πολλά, οι βασιλείς θέλησαν να στολίσουν την Αίθουσα του Θρόνου με ιστορικές σημαίες του Αγώνα, στην πρώτη έκθεση Μνημείων του Ιερού Αγώνα, που διοργανώθηκε, κι έτσι πήραν και αυτή…

Και την ιστορική αυτή σημαία την ξαναβρίσκουμε μετά από χρόνια πάλι, στις 25 Μαρτίου του 1884, να στολίζει με άλλα κειμήλια ιερά του Αγώνα την αίθουσα του Πολυτεχνείου, στην πρώτη Έκθεση αυτών των αντικειμένων, που συγκροτήθηκε από την «Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδας» και το Φιλολογικό Σύλλογο «Παρνασσός». Εκεί τότε συγκεντρώθηκαν με απόλυτη θρησκευτική ευλάβεια όλα τα θυμητάρια τα ιερά της Λευτεριάς, οι καμένες από την πυρίτιδα στον καπνό της μάχης σημαίες, οι ξεσχισμένες από τις σφαίρες, οι αιματοβαμμένες στα πεδία των μαχών! Γιατί; Επειδή αυτές ήταν που μπορούσαν να σταθούν δίπλα στα όπλα τα αγιασμένα από το Θεό των αγωνιστών αλλά και δίπλα στις τιμημένες και δοξασμένες στολές τους στα πεδία του αγώνα…

Σημαίες πολλές, πολυποίκιλες κατά τη μορφή και τα χρώματα, μεταξύ των οποίων ξεχώριζε και η σημαία αυτή, η αφιερωμένη από το Κομιτάτο των Μασσαλιωτών στη Φρουρά του Μεσολογγίου.

Αλλά αυτή υπήρξε και η τελευταία δημόσια εμφάνισή της! Από την έκθεσή της εκεί και ύστερα, αγνοείται η τύχη της, αφού σήμερα δεν υπάρχει…Άραγε τι να απέγινε;

Τον Απρίλιο του 1826 συμπληρώθηκε ένας χρόνος από την έναρξη της τελευταίας πολιορκίας του Μεσολογγίου. Παρά τον ασφυκτικό κλοιό των τουρκοαιγυπτιακών δυνάμεων από ξηρά και θάλασσα, τις αλλεπάλληλες επιθέσεις και τη «βροχή» των 100.000 οβίδων που είχε σωριάσει τα πάντα σε ερείπια, οι επαναστατικές σημαίες κυμάτιζαν ακόμη υπερήφανα στις επάλξεις των τειχών της «Ιεράς Πόλεως» των Ελλήνων. Ωστόσο, ένας πιο φοβερός και ανελέητος εχθρός – η πείνα – έκαμψε τους θρυλικούς υπερασπιστές της.
Ήδη, από τα μέσα Φεβρουαρίου η κατάσταση στο Μεσολόγγι είχε αρχίσει να γίνεται τραγική. Δεν αρκούσαν πλέον για να τους ενθαρρύνουν οι ηρωισμοί και οι επιτυχημένες επιθετικές έξοδοι. Δεν είχαν πλέον κανένα μέσο να συντηρηθούν.

Μια επιστολή του Ελβετού φιλέλληνα Ιωάννη Μάγερ, που εστάλη στον συνταγματάρχη Στάνχοπ εκείνες τις ημέρες της αγωνίας – και μετά την καταστροφή από οβίδα στις 20 Φεβρουαρίου του τυπογραφείου των «Ελληνικών Χρονικών» – αποτελεί το τελευταίο μήνυμα του προπυργίου της ελληνικής αντίστασης.
«Τα βάσανα, τα οποία υπομένομεν, και μια πληγή την οποία έλαβα εις τους ώμους, δεν με εσυγχώρησαν μέχρι τούδε να σας διευθύνω τους τελευταίους μου ασπασμούς. Κατηντήσαμεν εις τοιαύτην ανάγκην ώστε να τρεφώμεθα από τα πλέον ακάθαρτα ζώα και να πάσχωμεν όλα τα φρικτά αποτελέσματα της πείνης και της δίψης. Η νόσος αυξάνει έτι μάλλον τας δεινοπαθείας, υπό των οποίων θλιβόμεθα. Χίλιοι επτακόσιοι τεσσαράκοντα των αδελφών μας ετελεύτησαν και περίπου των εκατό χιλιάδων σφαίραι κανονιών και βόμβαι, ριπτόμεναι από το εχθρικόν στρατόπεδον, κατεδάφισαν τους προμαχώνας μας και κατεκρήμνισαν τας οικίας μας. Το δε ψύχος μάς ενοχλεί υπερβολικώς, καθότι είμεθα διόλου εστερημένοι από ξύλα της φωτιάς. Με όλας τας στερήσεις ταύτας, είναι αξιοθαύμαστον θέαμα ο ένθερμος ζήλος και η αφοσίωσις της φρουράς μας. Πόσοι γενναίοι άνδρες μετ’ ολίγας ημέρας δεν θέλει είσθαι πλέον ειμή σκιαί, κατηγορούσαι ενώπιον του Θεού την αδιαφορίαν του Χριστιανικού κόσμου εις τον αγώνα, όστις είναι ο αγών της θρησκείας! Οι Αλβανοί, όσοι παραίτησαν τας σημαίας του Ρεσίτ πασά, ηνώθησαν μετά του Ιμπραήμ. Εν ονόματι όλων των ενταύθα ηρώων, μεταξύ των οποίων είναι και ο Νότης Μπότσαρης, ο Παπαδιαμαντόπουλος, και εγώ, όστις παρά της Ελληνικής Διοικήσεως εδιωρίσθην αρχηγός ενός στρατιωτικού σώματος, σας αναγγέλω την ενώπιον του Θεού ωρισμένην απόφασίν μας δια να υπερασπισθώμεν και την υστέραν σπιθαμήν της γης του Μεσολογγίου και να συνενταφιασθώμεν υπό τα ερείπια της πόλεως, χωρίς να ακούσωμεν πρότασίν τινα συνθήκης. Η τελευταία μας ώρα ήγγικεν. Η ιστορία θέλει μας δικαιώσει και οι μεταγενέστεροι θέλουν ελεεινολογήσει την συμφοράν μας. Εγώ δε καυχώμαι, διότι εντός ολίγου το αίμα ενός Ελβετού, ενός απογόνου του Γουλιέλμου Τέλλου, μέλει να συμμιχθή με τα αίματα των ηρώων της Ελλάδος…». Ο κλοιός γύρω από την πόλη είχε γίνει πλέον ασφυκτικός, ενώ οι βομβαρδισμοί ήταν αδιάκοποι και ανηλεείς. Τα τρόφιμα είχαν εκλείψει και οι ασθένειες μάστιζαν τους κατοίκους. Από τις 10 Μαρτίου είχε σταματήσει η διανομή άρτου στη φρουρά. Προκειμένου, λοιπόν, να εξασφαλισθεί το συσσίτιο, σφάζονταν καθημερινά οι γάτες, οι σκύλοι, τα γαϊδούρια, τα μουλάρια και τα άλογα. Στην πόλη δεν υπήρχαν ούτε καν χόρτα, διότι οι αγροί βρίσκονταν έξω από το τείχος. Οι Μεσολογγίτες είχαν πλέον πρόσβαση μόνο στα αλμυρίκια που φύτρωναν γύρω από τη λιμνοθάλασσα. Η Διευθυντική Επιτροπή όρισε μια τριμελή επιτροπή, υπό τον σωματάρχη Γ. Βάγια και τους υποσωματάρχες Σουλτάνη και Γιαν. Ραζηκότζικα, οι οποίοι περιφέρονταν σε όλες τις κατοικίες αναζητώντας κρυμμένα τρόφιμα. Κατόρθωσε να συγκεντρώσει 1.200 οκάδες αλεύρι, το οποίο και διένειμε χρησιμοποιώντας ένα κύπελλο ως μέτρο. Οι απελπισμένοι Μεσολογγίτες, προκειμένου να εξασφαλίσουν τροφή, κυνηγούσαν μετά μανίας ακόμη και καβούρια από τη λιμνοθάλασσα. Αφού καταναλώθηκαν όλα τα ζώα, οι κάτοικοι προσπάθησαν να κορέσουν την πείνα τους με ποντίκια, ενώ αναφέρθηκαν και περιστατικά νεκροφαγίας. Χαρακτηριστικές είναι οι μαρτυρίες του Μάγερ, του Αρτεμίου Μίχου, Νίκου Μακρή, Νίκου Κασομούλη και άλλων αυτοπτών μαρτύρων της πολιορκίας του Μεσολογγίου κατά τις τελευταίες ημέρες πριν από την έξοδο.

«Από τις 10 Μαρτίου 1826 σταμάτησε η διανομή ψωμιού στη φρουρά. Για να εξασφαλιστεί το συσσίτιο σφάζονταν καθημερινά οι γάτες, οι σκύλοι, τα γαϊδούρια, τα μουλάρια. Και τα άλογα… Στις 15 Μαρτίου δεν είχανε μείνει στο Μεσολόγγι ούτε βάτραχοι. Το ίδιο και τα ποντίκια, μαγειρευτήκανε και αυτά με λάδι και ξύδι… Μερικές μανάδες βγάζανε από τους υγιείς νεκρούς το συκώτι τους, το καθαρίζανε, το πλένανε καλά, το πασαλείβανε με ξύδι και αλάτι, το μαγειρεύανε και το δίνανε κατόπιν τροφή στα παιδιά τους!… Ο αξιωματικός Γούλας Ρετινιώτης ανακάλυψε σε κρυψώνα ενός σπιτιού τον μηρό ενός παιδιού και άλλα μέλη του. Η οικοδέσποινα τού είπε ότι το παιδί της είχε πεθάνει από την πείνα και οι ισχνές σάρκες του χρησίμευαν για να τραφούν οι υπόλοιποι της οικογενείας…». Κάτω από αυτές τις φρικτές συνθήκες και μετά από μια αποτυχημένη προσπάθεια του Ανδρέα Μιαούλη να ανεφοδιάσει την πόλη δια θαλάσσης (30 Μαρτίου 1826), οι αρχηγοί των πολιορκημένων αποφάσισαν να επιχειρήσουν έξοδο. Στις 10 Απριλίου 1826, δύο ώρες μετά το σούρουπο οι πολιορκημένοι έκαναν ηρωική έξοδο από τα τείχη της πόλης. Το εγχείρημα διακρινόταν από υψηλότατο βαθμό επικινδυνότητας, λόγω του μεγάλου πλήθους των αμάχων που θα βάδιζαν δύσκολα και τους οποίους όφειλαν να προστατεύσουν οι ένοπλοι. Ωστόσο, ήταν προτιμότερο από τον αργό θάνατο εξαιτίας της ασιτίας.

Νίκος Γιαννόπουλος, ιστορικός
Πηγή: mixanitouxronou.gr

 

 

 

 

Σελίδα 1 από 12

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Η ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας ΑΙΧΜΗ, πρώτης σε κυκλοφορία και αναγνωσιμότητα στο νομό Αιτωλοακαρνανίας. Ειδήσεις, σχόλια, ρεπορτάζ, κοινωνικά, αθλητικά, μικρές αγγελίες

Η Αιτωλοακαρνανία