Αγγελίες    Επικοινωνία

Διακηρύξεις του Αναλογίου. Ο Πρωτοψάλτης
Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

 

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Προσόντα και αποστολή

Βρήκα ξεχασμένο στα συρτάρια μου ένα χαρτί, κιτρινισμένο απ’ το πέρασμα κάποιων χρόνων, που μετρούσαν πολλές δεκαετίες. Ίσως και πέραν του αιώνος. Δεν έφερε χρονολογία γραφής του. Είχα από παλιά τη συνήθεια, ό,τι έβρισκα με τη γύρα μου στα παλαιοπωλεία, να το μαζεύω για τις ελεύθερες ώρες μου, όταν θα περνάει δύσκολα ο χρόνος, σαν περιορισθούν οι δημιουργικές ενασχολήσεις μου. Διαβάζοντάς το, εντυπωσιάστηκα ευχάριστα. Το περιεχόμενό του μιλούσε σαν μια σύγχρονη, για να μην ειπώ διαχρονική, γλώσσα και διδαχή.

Σκέφτηκα: Το χαρτί, πρέπει να βγει στην επιφάνεια, να διδάξει ξανά, δημοσιευόμενο. Το κάνω τώρα, όπως ακριβώς είναι γραμμένο. Η διαχρονικότητα κάποιων κειμένων πρέπει να παρουσιάζεται ανόθευτη, με αναλλοίωτη τη γραφή και τα μηνύματά των.

Τι παρουσιάζει; Έναν επισκέπτη της Πόλης των ονείρων μας, τη Βασιλεύουσα, να περιφέρεται εκεί και να θαυμάζει. Έχει η Πόλη μας ομορφιές και εικόνες μοναδικές. Άλλωστε συνδυάζει Ανατολή και Δύση, με μοναδικούς πολιτισμούς.

Εκείνος, γράφει το κείμενο που ακολουθεί και διηγείται:

 

Πρωτοψάλτης!...

Πολύτιμο εύρημα στην Πόλη

Ιστορικό. Είχα τελειώσει τη γύρα μου με τις δουλειές μου και κίνησα χαλαρά ένα σεργιάνι μέσα στις γειτονιές της Πόλης. Πέρασα από πολλά μέρη, αυτά που σε μεθάνε από θαυμασμό και ευχαρίστηση. Έφτασα σε μια παλιά συνοικία της Πόλης, όπου συνάντησα ένα αρχοντικό, από κείνα που κάποιες παρωχημένες εποχές τα ονόμαζαν στολίδια, κατασκευασμένα από ακανόνιστα μαργαριτάρια, αφού ο καλλιτεχνικός ρυθμός της Αρχιτεκτονικής των, δικαιολογούσε μια πληθωρική διακόσμηση. Ήταν αυτός ο ρυθμός που στην Ευρωπαϊκή πρακτική στόλισε για αιώνες, 16ο έως 18ο, όμοια αρχοντικά, με την ονομασία Μπαρόκ (baroque). Ήταν ένα πραγματικό κομψοτέχνημα με χρώμα Ανατολής και Δύσης. Το περιεργάστηκα με ιδιαίτερη αγαλλίαση.

Το μάτι μου πλανιόταν με αδικαιολόγητο για μένα πρωτόφαντο θαυμασμό. Κατευθυνόταν ολοτρόγυρα στα καλλιτεχνικά κατασκευάσματα. Πρόσεξε ιδιαιτέρως με επιμέλεια μια καλλιτεχνικά φροντισμένη επιγραφή, γραμμένη με ανάλογη τεχνική στην είσοδο του αρχοντικού. Δεν σαγηνεύτηκε τόσο από το όνομα, όσο από τον τίτλο του ένοικου. Έγραφε: «Πρωτοψάλτης»!... Κεντρίστηκε το ενδιαφέρον μου τότε, να γνωρίσω τον ένοικο και να μάθω το αντικείμενο της δουλειάς του, πρωτάκουστο για επάγγελμα σε μένα. Δεν άργησα να αποφασίσω. Χτύπησα το κρόταλο και περίμενα. Μια φωνή, καθάρια και σταθερή, ακουγόταν σα νά ’ρχονταν από πολλά περασμένα.

- Ποιος καλεί;

Ρωτάει κοφτά.

- Ξένος Πραματευτής. Ρωτάω για το επάγγελμα του ένοικου.

Απάντησα δειλά…

- Ανέβα και πέρασε στη σάλα μου.  

Χωρίς άλλη κουβέντα.

Μπαίνω στο μεγάλο χώρο της σάλας, με ανάλογο στολισμό Αρχοντικού και κάποια σημάδια ενός άγνωστου κόσμου σε μένα, για παρόμοιους χώρους. Αναλόγια, εικόνες, λιβανιστήρια, κηροστάτες και κάτι σαν παρτιτούρες μουσικών συναυλιών. Μπερδεύτηκα, αν βρισκόμουν σε σάλα ευγενούς, αλλά χαρισματικού δημιουργού ή σ’ Αρχονταρίκι Μοναστηριού. Σε λίγο προβάλλει μια φιγούρα επιβλητικού λεβεντόγερου, από κείνες που εμπνέουν ιερό δέος με την εμφάνισή τους. Με καλωσορίζει σοβαρά, εμπνέοντας έναν προφανή σεβασμό.

1. Τα αρχικά. Έτσι, όμως, αρχίζει και η διαλογική μας συζήτηση. Με δέος, προφέρω το όνομά μου και την καταγωγή μου και προσδιορίζομαι αυθόρμητα ποιος είμαι, χωρίς να περιμένω.

- Είμαι ο Κωνσταντίνος, πραματευτής απ’ τη Βλαχιά. Ήρθα στην Πόλη για δουλειές μου και στο διάλειμμα για ξεκούραση, με τράβηξε το Αρχοντικό σου. Διάβασα το επάγγελμα του ένοικου, «Πρωτοψάλτης», και θέλησα να μάθω το αντικείμενο της δουλειάς του.

- Εγώ είμαι ο ένοικος και η δουλειά μου είναι Πρωτοψάλτης.

Με διακόπτει απότομα και σιωπά.

 - Ακριβώς, ο τίτλος της δουλειάς σου με τράβηξε περισσότερο να βρεθώ εδώ. Θέλω να μάθω ποιο είναι το αντικείμενο αυτής της δουλειάς και τι είδους επάγγελμα είναι αυτό.

- Α!.. Ναι. Το αντικείμενο της δουλειάς μου θέλεις να μάθεις; Θα πρέπει όμως να ειπούμε πολλά και εσύ σαν γυρολόγος, θα είσαι βιαστικός.

- Όχι, όχι!... Προκειμένου να μάθω κάτι καινούριο, δεν είμαι βιαστικός. Ο χρόνος μου για να μαθαίνω, είναι διαθέσιμος.

- Τότε, θα πρέπει να καθίσουμε σε κείνες τις πολυθρόνες και να πιούμε και κάτι για το καλωσόρισμα. Ελένη, φέρε τα κεράσματα.

Λικέρ από καρπούς αγριοκρανιάς και πολίτικο καλοψημένο ραβανί, με κρύο νερό απ’ του Τσιμπουκλί. Ήταν όλα απολαυστικά.

Με τα έρρωσω και τα υγίαινε, όμως, καθώς και με τα τερψιλαρύγγια, η οικειότητα ενισχύθηκε και η ατμόσφαιρα χαλάρωσε. Ο ένοικος, ξεκινάει πρώτος την κουβέντα, προφανώς, για να τιμήσει τον επισκέπτη και να προσδιορίσει τα αρχικά της κουβέντας.

- Ώστε, θέλεις να μάθεις το αντικείμενο της δουλειάς του Πρωτοψάλτη; Μεγάλος τίτλος, μα πιο πολύ μεγάλο βάρος. Απαιτεί γερές πλάτες με μεγάλη καρδιά, για να χωράνε πολλοί και πολλά.

- Επομένως δεν γελάστηκα να αναζητήσω το αντικείμενο της δουλειάς του Πρωτοψάλτη. Πέτυχα νομίζω και τον κατάλληλο άνθρωπο.

- Αν είμαι κατάλληλος ή όχι, η κουβέντα θα το δείξει. Εσύ πάντως, δεν γελάστηκες και μπράβο σου που το ζήτησες.

- Καταλαβαίνω ότι έχω να κάμω με μεγάλο Δάσκαλο, από κείνους που δεν κρύβουν τίποτε για δικό τους. Χαίρονται δε, να το προσφέρουν απλόχερα.

- Ευχαριστώ για τον τίτλο του Δασκάλου που μου αποδίδεις. Γνώριζε όμως, ότι για τον Πρωτοψάλτη ο τίτλος αυτός κρύβει όλο το μεγαλείο.

- Μεγαλείο; Πώς εννοείς το μεγαλείο; Φρονώ ότι αυτή η έννοια κρύβει κάποια επιδειχτική εγωιστική πρόθεση.

- Έχεις δίκιο να ερμηνεύεις έτσι το μεγαλείο. Αυτή είναι ερμηνεία κοσμική. Για τον Πρωτοψάλτη στην Εκκλησιαστική γλώσσα, είναι κάτι διαφορετικό.

- Θα ήθελα να μάθω αυτή την Εκκλησιαστική ορολογία. Θα είναι οπωσδήποτε ενδιαφέρουσα, ακόμα και για να ακούγεται.

- Εδώ το μεγαλείο εννοείται, ως έκφραση τιμής. Προβάλλεται, ως έργο θείας ευλογίας. Είναι επίτευγμα δόξας, κλέους, ακμής και μεγαλοσύνης.

- Ώστε είναι επάγγελμα τόσο μεγάλης αξίας, αυτό του Πρωτοψάλτη; Επομένως θα είναι από τα περιζήτητα επαγγέλματα στην αγορά.

- Περιζήτητα, είπες; Φαίνεσαι ότι είσαι επηρεασμένος από τη γύρα της αγοράς, όπου ασκείς τη δραστηριότητά σου. Άλλο πράμα ο Πρωτοψάλτης.

- Αυτό ακριβώς, Δάσκαλε, επιθυμώ να μάθω. Τι είναι ο Πρωτοψάλτης. Θέλω, φεύγοντας από την Πόλη να πάρω κάτι καινούριο μαζί μου.

- Ο Πρωτοψάλτης, αγαπητέ, δεν είναι επάγγελμα βιοποριστικό. Δεν μετριέται με τιμή αγοράς. Δεν ρευστοποιείται ούτε αγοράζεται. Είναι αξία που κατακτιέται με ηθικά και γνωστικά δεδομένα.

- Αυτή η αξία, όπως λες Δάσκαλε, δεν μετατρέπεται σε ρευστό; Δεν αντιπροσωπεύει κάποιο αντίτιμο; Δεν εννοώ αξία μη αμετάτρεπτη σε χρήμα.

- Εσύ, αγαπητέ μου, μιλάς με τη γλώσσα της αγοράς. Εγώ μιλάω για αξίες που αναγνωρίζονται από ηθική και πνευματική υπεροχή. Άλλο πράγμα.

- Βρισκόμαστε, επομένως, σε αντίθετη αντίληψη, άγνωστη σε μένα η δική σου άποψη. Χαίρομαι που εδώ θα μάθω κάτι καινούριο.

- Θα σε βοηθήσω να καταλάβεις, αν το θέλεις.

- Το θέλω και το παρά-θέλω. Γι’ αυτό ακριβώς, χτύπησα το κρόταλο.

- Άκουσε, λοιπόν!... Ο Πρωτοψάλτης, κατά γενική αντίληψη, είναι αξίωμα, ιδέα, τίτλος τιμής, καλλιτεχνική κατάκτηση, πολιτιστική καταξίωση. Συναντάς πολλά τέτοια επαγγέλματα στο σεργιάνι σου;

- Όχι, βεβαίως. Πρώτη φορά συναντάω και ακούω γι’ αυτό το επάγγελμα, με αξίες που δεν τις πιάνω.

- Για να σε βάλω στο νόημα θα σου αποκαλύψω ότι ο Πρωτοψάλτης αποτελεί μια μοναδικότητα μέσα στην Εκκλησία. Ένας ονομάζεται και είναι.

- Μόνο ένας ονομάζεται Πρωτοψάλτης στην Εκκλησία; Αυτό πρέπει να είναι αντίθετο με το Ορθόδοξο πνεύμα της ελευθερίας.

- Ναι!... Ο τίτλος του Πρωτοψάλτη δόθηκε τιμητικά από τη μεγάλη του Χριστού Εκκλησία μόνο στο δεξιό Ψάλτη του Πατριαρχικού Ναού.

- Αντιλαμβάνομαι τη σκοπιμότητα. Ο τίτλος αντιλογίζεται προς την υπεροχή της μεγάλης μητρός Εκκλησίας. Του Πατριαρχείου. Και σωστά.

- Είχε τη δική του σκοπιμότητα ο τίτλος. Το Πατριαρχείο, ως θεματοφύλακας και της Μουσικής, έπρεπε να εκπέμπει στην οικουμένη και την ορθότητα αυτής από τον πρώτο Ψάλτη μεταξύ όλων.

- Δεν σου κρύβω ότι με εντυπωσίασε τόσο πολύ ο άγνωστος σε μένα τίτλος, που και για τούτο πήρα το θάρρος και ήρθα εδώ.

- Δεν έμεινε, όμως, ο τίτλος του Πρωτοψάλτη στη μοναδικότητά του. Μεταδόθηκε, κατά λόγον ανοχής και όχι παροχής, σε όλους τους Καθεδρικούς Ιερούς Ναούς των Αυτοκεφάλων Ορθοδόξων Εκκλησιών.

- Προφανώς και πάλι για απονομή τιμής και στην τοπική Εκκλησία.

- Ήταν και τούτο μια ανεκτική παραχώρηση της μητρός Εκκλησίας. Πάλι από εκεί όμως, πέρασε και στους Καθεδρικούς Ναούς των Μητροπόλεων.

- Εκεί έμεινε τελικά και περιορίστηκε η απονομή του τίτλου;

- Όχι, βεβαίως. Πήραν τον τίτλο, χωρίς έγκριση κανενός, πολλοί Ιεροψάλτες Ναών σε διάφορα μέρη. Πολλοί μάλιστα, αγνοούν τη σημασία και την αξία του, δεδομένου ότι η χρήση του είναι αυθαίρετη.

- Είχα και έχω τελεία άγνοια και του τίτλου και της ιστορίας του. Διπλά χαίρομαι που σε αναζήτησα και έμαθα τόσα.

- Να σε ρωτήσω: Εκεί, στη Βλαχιά όπου ζεις, δεν έχετε Ψάλτες στις Εκκλησιές σας; Έ, λοιπόν!, Μεταξύ αυτών υπάρχει και ο Πρωτοψάλτης.

- Ναι, έχουμε Ψάλτες που βοηθάνε στις λειτουργίες, αλλά για τέτοιο αξίωμα δεν έχω ακούσει να υπάρχει. Βοήθησέ με να καταλάβω.

- Για μια πρώτη κατανόηση θα σου ειπώ ότι εκεί που βρίσκονται πολλοί στο Ψαλτήρι, εκείνος που κάνει κουμάντο μπορεί να λέγεται Πρωτοψάλτης.

- Πώς εννοείται αυτό το κουμάντο, όπως το προσδιορίζεις, σε σχέση με την έννοια του Πρωτοψάλτη;

- Όταν λέμε κουμάντο, εννοούμε το συντονισμό των φωνών όλων των Ψαλτάδων, ώστε να επιτυγχάνεται η μουσική αρμονία.

- Οπωσδήποτε, Δάσκαλε, αυθαίρετος θα είναι και σ’ αυτήν την περίπτωση ο τίτλος και στην Πατρίδα μου.

- Οπωσδήποτε αυθαίρετος, αλλά ανεκτός για το συντονισμό των φωνών στους χορούς των Ψαλτών, χάριν της αρμονίας.

- Αυτή είναι, επομένως, η αποστολή και το έργο του Πρωτοψάλτη, όπου και αν παρουσιάζεται; Από απολαβές, τίποτα;

-Αυτή είναι μια απλή πρώτη ανεκτική ερμηνεία του τίτλου. Δεν εκφράζεται απόλυτα ο τίτλος με μόνα αυτά. Είπα προηγουμένως, τι είναι ο Πρωτοψάλτης. Όσο και για απολαβές θα μιλήσουμε στη συνέχεια.

- Υπάρχουν και άλλα περισσότερα στοιχεία για να εκφρασθεί απόλυτα η εννοιολόγηση του τίτλου του Πρωτοψάλτη;

- Βεβαίως, ναι!... Πρώτος στην ψαλτική, λέγεται ο μεταξύ ίσων. Είναι ο Primus inter paris, κατά τη Λατινική έκφραση, που εσείς στη Βλαχιά πρέπει να γνωρίζετε από Λατινικά.

- Αυτό το γνωρίζω και τα Λατινικά τα μιλάμε στις παραδουνάβιες. Στους πολλούς Ψάλτες, ο ένας διευθύνει. Εμείς αυτόν, όμως, τον λέμε απλά Ψάλτη.

- Ε! λοιπόν... Στην Ορθόδοξη Εκκλησιαστική παράδοση, ο πρώτος μεταξύ ίσων στην ψαλτική τέχνη, ονομάζεται ανεκτικά Πρωτοψάλτης.

- Εσύ, όμως, μου μίλησες για άλλα προσόντα του Πρωτοψάλτη. Τα αράδιασες μάλιστα εντυπωσιακά. Μήπως κρύβεται και κάτι άλλο;

- Σωστά το παρατήρησες. Στον τίτλο του Πρωτοψάλτη κρύβονται, πράγματι, πολλά. Αυτά τα πολλά είναι που τον ξεχωρίζουν και τον κάνουν πρώτον ανεκτικά, έστω και αν δεν είναι, «ο Πρωτοψάλτης».

- Αυτά τα προσόντα που ονομάζεις τα έχει και ο Πρωτοψάλτης του Πατριαρχείου, όπως τον περιέγραψες;

- Ιδιαιτέρως αυτός έχει αυτά τα προσόντα. Δεν του απονέμεται ο τίτλος χωρίς αξιολόγηση προσόντων και ικανοτήτων. Πέρα από τη θέση, βεβαίως.

2. Τα ηθικά προσόντα. Με την εξέλιξη της κουβέντας μας, άνοιξε περισσότερο η επιθυμία μου να μαθαίνω. Σε τούτο το σημείο έχω πολλά να ρωτήσω. Ιδιαιτέρως θα ήθελα να μάθω για τα γνωστικά και ηθικά προσόντα του Πρωτοψάλτη, πέραν βεβαίως των Μουσικών. Αυτά, θα πρέπει να περάσουν και σε κείνους που χωρίς να έχουν ορισθεί από τη μεγάλη Εκκλησία. Σ’ αυτούς που παίρνουν τον τίτλο, χωρίς να τους δίδεται αρμοδίως. Για τούτο συνεχίζω με δικές μου ερωτήσεις. Θέλω όμως, να μάθω και για το λαβείν.

Την αμοιβή του, δηλαδή.

 - Είπες, Δάσκαλε, ότι στον τίτλο του Πρωτοψάλτη, κρύβονται πολλά πράγματα. Μάλιστα σε προηγούμενη κουβέντα προσδιόρισες με γενικότητες, άγνωστες σε μένα σχέσεις με τον επαγγελματισμό του. Τι εννοούσες με αυτά;

- Είπα ότι ο Πρωτοψάλτης δεν είναι βιοποριστικό επάγγελμα, σαν τα συνηθισμένα και έδειξα μόνο μιαν ακτίνα των ιδιοτήτων του.

- Γι’ αυτήν ακριβώς, την ακτίνα ψάχνω και εγώ να μάθω. Αν δεν σε κουράζει, θα ήθελα να μου μιλήσεις ανοικτά και αναλυτικά για τούτο.

- Θα σου μιλήσω για τις ιδιότητες και τα προσόντα του γνήσιου Πρωτοψάλτη του Πατριαρχείου και βγάλε τα συμπεράσματά σου για τους άλλους.

- Αυτό θα είναι το σωστό. Θα είναι όμως και ένας κανόνας και για όσους παίρνουν τον τίτλο, χωρίς να τους δίδεται. Ο καθρέφτης, δηλαδή.

- Σωστά!...Είπα, ότι το επάγγελμα του Πρωτοψάλτη, όπως το ψάχνεις εσύ, είναι αρχικά αξίωμα. Με την έννοια της φήμης ως αρετής, όπως την ορίζει ο Αριστοτέλης, «αξίωμα έχειν αρετής». Έτσι γίνεται αποδεκτός και γνωρίζεται.

- Να είναι, δηλαδή Δάσκαλε, αναγνωρισμένος ενάρετος με φήμη στον κόσμο του. Άψογος, όπως λέμε.

- Βεβαίως, ναι!…Το αξίωμα εκφράζεται ακόμα ως υπόληψη και ποιότητα. Ξεχωρίζει απέναντι άλλων, με τα δικά του προσόντα.

- Φαίνεται ότι εδώ μιλάμε για καθαρά ψυχικά και πνευματικά προτερήματα. Από εκείνα, δηλαδή, που δίνουν μια υψηλή κοινωνική διάσταση.

- Ακριβώς, αγαπητέ. Για να ισορροπεί ο κοινωνικός ιστός χρειάζονται όλοι. Όσοι προσφέρουν πλούτο εργαζόμενοι και όσοι προσφέρουν αρετή.

- Τώρα καταλαβαίνω, Δάσκαλε. Αν λείψουν απ’ τον κόσμο μας οι ενάρετοι και πνευματικοί, θα ζούμε στη ζούγκλα της αγοράς. Το βλέπω αυτό στη δουλειά μου με τον άκρατο επαγγελματισμό.

- Χαίρομαι που βγάζεις μόνος σου τα συμπεράσματα, που έπρεπε το δικό μου σκεπτικό να διατυπώνει. Έτσι μαθαίνεις και για την αμοιβή.

- Αρχίζω να μπαίνω σιγά-σιγά στο νόημα, Δάσκαλε. Ας συνεχίσουμε όμως, και με τα άλλα προσόντα του Πρωτοψάλτη, όπως τα προσδιόρισες.

- Μίλησα για την ιδέα, ως επαγγελματικό προσδιορισμό του Πρωτοψάλτη. Εννοούμενο βεβαίως, με την έννοια της αρχής του γίγνεσθαι. Της δημιουργίας, δηλαδή, ως ίδιον κατασκεύασμα.

- Για να μπαίνω στο νόημα, Δάσκαλε, εννοείς το έργο του Πρωτοψάλτη ωσάν τη δημιουργική ιδέα που κατακτιέται και προσφέρεται για παντοειδή ωφέλεια του κοινωνικού γίγνεσθαι;

- Ακριβώς, ναι!... Αυτό είναι ένα έργο, που με τη σύλληψή του δεν αναπαύεται στα κατ’ ιδίαν ούτε μένει κρυπτό. Συνέχεται και βιάζεται να προσφερθεί, όπως ακριβώς και κάθε καλλιτέχνημα.

- Φοβερό, στη σύλληψη και τη δημιουργία του, αυτό το έργο. Ιδιαιτέρως ωφέλιμο όμως, με την προσφορά του. Είναι ένα φιλοσοφικό έργο.

- Η ενασχόληση με τον κόσμο των ιδεών, πρέπει να γνωρίζεις ότι είναι έργο καταξιωμένων δημιουργών του πνεύματος, των Φιλοσόφων.

- Να εκφράσω τη χαρά μου, Δάσκαλε, με όσα ακούω και μαθαίνω σήμερα; Θα το θεωρήσω λίγο. Με εντυπωσιάζει το επάγγελμά σου, αλλά ας μιλήσουμε και για άλλους χαρακτηρισμούς.

- Ναι!... Χαρακτήρισα το επάγγελμα του Πρωτοψάλτη, τίτλο τιμής. Οπωσδήποτε, με την έννοια της απόκτησης υπόληψης και καλής φήμης, προς ωφέλεια του κοινωνικού γίγνεσθαι. Αποκτιέται και προσφέρεται, αποδέχεται και απολαμβάνει, χωρίς να αποτιμάται σε χρήμα. Αυτός είναι ο Πρωτοψάλτης.

- Όπως καταλαβαίνω, Δάσκαλε, τιμή του Πρωτοψάλτη είναι η ίδια η προσωπικότητά του, μαζί με την ομορφιά που προσφέρει στο κοινωνικό σύνολο.

- Ακριβώς, αυτό είναι το κοινωνικό έργο, ως αντικείμενο δουλειάς του Πρωτοψάλτη. Αυτό είναι και η επαγγελματική του καταξίωση.

- Καιρός, Δάσκαλε, να μιλήσουμε και για άλλα προσόντα του Πρωτοψάλτη. Θυμάμαι που αράδιασες αρκετά κάποια στιγμή.

- Είναι πράγματι, πολλά τα προσόντα. Επισήμανα όμως, μόνο τα κατά την άποψή μου σημαντικά, για να σε βάλω στο νόημα. Μιλάμε τώρα για την Καλλιτεχνική κατάκτηση του Πρωτοψάλτη.

- Καλλιτεχνική κατάκτηση; Από πού ως πού; Από όσα γνωρίζω η κατάκτηση και ως καταξίωση, σχετίζεται με την αναγνώριση κάποιας αξίας. Η καλλιτεχνία ποια σχέση μπορεί να έχει με το έργο του Πρωτοψάλτη;

- Ως άνθρωπος της αγοράς που είσαι, θα πρέπει να γνωρίζεις από τέχνες και μάλιστα από καλές τέχνες. Αυτό είναι αλήθεια;

- Βεβαίως, γνωρίζω. Είναι αλήθεια. Γνωρίζω τις εννέα Μούσες της τέχνης, μεταξύ αυτών και της καλλιτεχνίας. Εμπορεύομαι μάλιστα, έργα σχετικά.

- Ε!, λοιπόν. Μεταξύ αυτών, θα γνωρίζεις και για την καλή τέχνη της Μουσικής. Αυτήν την τέχνη υπηρετεί ο Πρωτοψάλτης, αλλά από ειδική σκοπιά. Είναι ένας Καλλιτέχνης της ψαλτικής ή άλλως της Βυζαντινής Μουσικής.

- Καταλαβαίνω ότι, ως πρώτος, πρέπει να είναι και καταξιωμένος θεματοφύλακας της παραδοσιακής μάλιστα Μουσικής.

- Έτσι ακριβώς εννοείται επιπλέον, και η Καλλιτεχνική κατάκτηση, ως καταξίωση του Πρωτοψάλτη.

- Να προσθέσουμε, Δάσκαλε, στα προσόντα του Πρωτοψάλτη και κάποια μορφή πολιτιστικής χροιάς; Προσφέρει και κάτι πολιτιστικό με την τέχνη του;

- Χαίρω για την ερώτησή σου. Χαίρω, διότι η πολιτιστική καταξίωση είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο που ανήκει στη σφαίρα του πνεύματος. Ο Πρωτοψάλτης είναι ένας παράγοντας πνευματικής προσφοράς.

- Πώς εννοείς, Δάσκαλε, την πνευματική προσφορά του Πρωτοψάλτη, ως προς τον πολιτιστικό τομέα;

- Παράγει και αυτός, ένα είδος πνευματικής παραγωγής, καλλιεργώντας μια ζωτική πτυχή πνευματικής καλλιτεχνίας, όπως χαρακτηρίζεται η Μουσική.

- Νομίζω ότι μέχρις εδώ αρκετά μιλήσαμε για προσόντα γενικών «προδιαγραφών» και φρονώ ότι είναι καιρός να εξειδικεύσουμε τη δουλειά του.

- Ναι!... Πρέπει να προχωρήσουμε την κουβέντα μας στα ειδικά προσόντα του Πρωτοψάλτη, αλλά και την αποστολή δουλειάς και αξιώματός.

- Διακόπτω, Δάσκαλε. Πριν απ’ τη συζήτηση για το είδος και την αποστολή της δουλειάς του Πρωτοψάλτη, θα ήθελα να μάθω και για την υλική αμοιβή του.

- Ναι! Είναι ένα θέμα που ενδιαφέρει. Το κουβεντιάζουμε. Οι κατακτήσεις ηθικών και πνευματικών αξιών, δεν είναι άσχετες από τα απαραίτητα της ζωής.

- Αυτό ακριβώς σκέπτομαι τόση ώρα που ακούω για προσόντα και αξίες ενός υπέροχου έργου ως επαγγέλματος. Αυτό του Πρωτοψάλτη.

- Είναι και η αμοιβή, αγαπητέ, ένα θέμα με ιδιαιτερότητα, όπως όλα τα σχετικά με τις πνευματικές κατακτήσεις. Έχει και αυτό, ως προϋπόθεση, μια ομαλή ζωή.

- Εμείς εκεί στη Βλαχιά, Δάσκαλε, μιλάμε μια Λατινική έκφραση. «Primum vivere te inte filosofare». Πρώτα η ζωή και ύστερα η φιλοσοφία. Με την έννοια ότι οι όποιες δραστηριότητες έπονται της υλικής διαβίωσης.

- Καλά το λέτε. Και ο λόγος του Θεού παραγγέλλει: «εάν μη δώτε τα επιτήδεια του σώματος, τι το όφελος;». Καλά όλα, αλλά από βιοπορισμό, τι γίνεται;

- Ακριβώς, Δάσκαλε. Από υλική αμοιβή του Πρωτοψάλτη, τι γίνεται; Έχει και αυτός τις υλικές ανάγκες του.

- Βεβαίως, δεν μπορώ να ειπώ ότι, ως επάγγελμα είναι και πλουτοφόρο. Όμως, δεν μένει ποτέ από αμοιβή, ανάλογη με την δυνατότητα των ιερών Ναών όπου υπηρετεί και αναδεικνύεται.

- Σκέπτομαι, ότι θα μπορεί και με άλλες σχετικές ασχολίες να εξοικονομεί τα προς το ζην ο Πρωτοψάλτης.

- Οπωσδήποτε μπορεί να έχει και άλλες δραστηριότητες, που θα του δίδουν κάποια οικονομική άνεση. Εξαρτάται από τις δυνατότητές του.

- Αν δεν προσκρούω σε προσωπικά δεδομένα σου, θα ήθελα να μου γνωρίσεις μερικές δραστηριότητες από τη δική σου σκοπιά.

- Από οικονομικές δραστηριότητες έχει πολλές ο Πρωτοψάλτης, όπως τον παρουσιάσαμε. Μπορεί να εξοικονομεί από δικά του Μουσικά βιβλία με καινούριες μελωδίες. Από μαθήματα σε Σχολές Μουσικής. Αλλά και από ειδικές συναυλίες.

- Σαν άνθρωπος της αγοράς θα έλεγα ότι είναι περιορισμένα τα οικονομικά κέρδη για ένα έργο μεγάλης πνευματικής και καλλιτεχνικής αξίας.

- Αγαπητέ, μιλάς με γλώσσα που δεν συμπλέει με το είδος του έργου μου. Σου εξήγησα νωρίτερα, ότι άλλο πράγμα το έργο του Πρωτοψάλτη.

- Ναι, Δάσκαλε, αλλά προσφέρει και αυτός πολλά στον κοινωνικό πολιτισμό. Δεν θα έπρεπε να αμείβεται και καλά;

- Να αμείβεται, ναι. Αλλά θα σε ρωτήσω. Έχεις συναντήσει με τη γύρα σου πολλούς καταξιωμένους πνευματικούς δημιουργούς να κυκλοφορούν ως ζάπλουτοι; Στον κόσμο που ζούμε, άλλα είναι τα κριτήρια πλουτισμού.

- Έχεις δίκιο, Δάσκαλε. Τα βάθρο της αξίας σου δεν το ακουμπάει ο πλούτος, γιατί βρίσκεται πολύ ψηλά. Η αγορά είναι γεμάτη από κυνηγούς πλούτου.

- Να μην ξεχνάς, αγαπητέ, το λόγο του Αποστόλου των Εθνών Παύλου. «Έστι δε πορισμός μέγας η ευσέβεια μετά αυταρκείας». Έτσι ζει ο Πρωτοψάλτης. Με τους κανόνες της ευσέβειας στο Θεό.

- Μου έδωσες, Δάσκαλε, σωστά μηνύματα. Ας προχωρήσουμε τώρα στην κουβέντα για το είδος της δουλειάς του Πρωτοψάλτη. Πολλά θα πάρω από αυτά.

3. Το είδος της δουλειάς: Ο Πρωτοψάλτης, εκτός από τα γενικά, ως ηθικά προσόντα, που αφορούν την προσωπικότητά του, δεσμεύεται και με ειδικές υποχρεώσεις που απορρέουν από το είδος της δουλειάς του. Αυτές οι δεσμεύσεις καθορίζονται από κανόνες και αποφάσεις Συνοδικές της Ορθοδοξίας, αλλά και από ειδικές παραγγελίες προερχόμενες εκ της θείας Αποκαλύψεως. Προς τούτο, η συζήτηση ξεκινάει με σχετική τοποθέτηση του ένοικου, αφού πρώτα διατυπώσει σχετική απορία ο επισκέπτης Πραματευτής.

Παίρνει εκείνος πρώτος το λόγο και λέγει:

- Αυτές οι ειδικές υποχρεώσεις, πόσο δεσμευτικές είναι για το επάγγελμα του Πρωτοψάλτη, Δάσκαλε; Προέρχονται, όπως άκουσα, από Συνοδικές αποφάσεις και Αγιογραφικές διατάξεις.

- Ποιοτικές και βοηθητικές είναι οι ειδικές υποχρεώσεις της δουλειάς του. Ποιοτικές για την αρμονία και βοηθητικές για τους ακροατές.

- Με εντυπωσιάζει ο λόγος σου, Δάσκαλε, με τις ερμηνείες που δίνεις. Εξήγησέ μου εκτενέστερα αυτά τα δεδομένα.

- Καλώς σε εντυπωσιάζει, αγαπητέ. Να γνωρίζεις προκαταβολικά, ότι στη Λειτουργική πρακτική όλα πρέπει να γίνονται «ευσχημόνως και κατά τάξιν».

- Συμφωνώ! Αλίμονο αν δεν γίνονται τα πάντα κατ’ αυτήν την παραγγελία. Η «χάβρα» είναι ίδιο άλλων. Όχι των Ορθοδόξων.

- Το έργο όμως, που ασκείται στο Αναλόγιο από όλους τους Ψάλτες, όπου κυριαρχεί ο Πρωτοψάλτης, δεν λειτουργεί ανεξέλεγκτά. Υπάρχουν κανόνες.

- Γι’ αυτό το έργο, Δάσκαλε, σε ποιο βαθμό φτάνει η δέσμευσή του από τους κανόνες; Δεν έχει περιθώριο αυτενέργειας;

- Οι κανόνες δεν περιορίζουν την τέχνη, όπου η αυτενέργεια είναι επιβεβλημένη. Ισχύουν μόνο ως προς τον τρόπο έκφρασης αυτής, αλλά και τον συγχρονισμό Αναλογίου και Ιερού Βήματος. Ψάλτου και Ιερέως.

- Σε τι συνίσταται αυτός ο συγχρονισμός; Μήπως πρόκειται για ένα είδος συνεργασίας, ως προς τα ψαλλόμενα και τις εκφωνήσεις;

- Ακριβώς!... Ο Πρωτοψάλτης και κάθε αναβάτης του Αναλογίου, πρέπει να γνωρίζει τι και πότε εκφωνεί ή εύχεται σιωπηλώς ο Ιερεύς, για να προσαρμόζει και αυτός τα ψαλτικά του. Διαφορετικά χάνεται η λατρευτική αρμονία.

- Πριν προχωρήσουμε όμως, σε ειδικές υποχρεώσεις θα ήθελα να μάθω πώς καθιερώνεται αυτός ο τίτλος του Πρωτοψάλτη.

- Α! Έχει και ο τίτλος την ιστορία του, με δύο μορφές. Αρχικά Πρωτοψάλτης χρίστηκε και ονομάστηκε ο επικεφαλής Ψάλτης στο δεξιό Αναλόγιο του Πατριαρχικού Ναού, εδώ στην Πόλη, όπως είπαμε.

- Συγγνώμη που σε διακόπτω, για να σε ρωτήσω. Τι εννοείς με τη λέξη χρίστηκε; Ονομάστηκε με ειδική τελετή ή άλλον τρόπο;

- Βεβαίως, με ειδική τελετή. Στην Εκκλησία μας γίνονται όλα με τάξη. Με ειδική ακολουθία δια χειροθεσίας Επισκόπου χρίζεται Αναγνώστης με ρασοφορία, ως αυτόνομος κατώτερος Κληρικός.

- Τι; Έχει Ιερωσύνη ο Αναγνώστης;

- Ναι, βεβαίως! Ο Αναγνώστης είναι κατώτερος Κληρικός χωρίς Ιερωσύνη, όπως είναι και ο Υποδιάκονος. Έχουν επιλεγεί να υπηρετούν το Ναό και ιδιαιτέρως να βοηθούν στη Θ. Λειτουργία.

- Δηλαδή, άλλο Ιερωσύνη και άλλο Κληρικός;

- Η Ιερωσύνη «προχειρίζεται», δηλαδή εγκαθίσταται δια Χάριτος Θεού και δι’ επιθέσεως των χειρών του Επισκόπου με τη χειροτονία.

- Ο Κληρικός, πώς και πότε ορίζεται και εγκαθίσταται;

- Ο Κληρικός επιλέγεται με κλήρο προ της χειροτονίας του, σύμφωνα με την παλαιά παράδοση της Εκκλησίας.

- Τώρα κατάλαβα. Πρώτα επιλέγεται κάποιος με κλήρο και κατόπιν «προχειρίζεται» δια χειροτονίας και παίρνει την Ιερωσύνη.

- Ακριβώς! Όλα τα αξιώματα στην Εκκλησία δίδονταν, κατά την Παράδοση, μόνο με κλήρο. Αυτόν τον τρόπο παρέδωσαν οι Απόστολοι.

- Κάτι σχετικό θυμάμαι αμυδρώς που γινόταν στην πρώτη Εκκλησία. Πολύ θα ήθελα να μου το θυμίσεις;

- Θυμίζω, την εκλογή με κλήρο του Αποστόλου Ματθία σε αντικατάσταση του Ιούδα. Εκλογή των επτά Διακόνων, ως υπηρετών στις αγάπες των πιστών.

- Νομίζω ότι αυτός ο τρόπος επιλογής αξιωματούχων στην Εκκλησία ήταν ο καλύτερος και ο πιο αντικειμενικός.

- Βεβαίως ήταν ο καλύτερος. Έτσι γινόταν εμφανής και η ενέργεια του Θεού δια του Αγίου Πνεύματος, στην παραχώρηση του αξιώματος.

- Με τον Πρωτοψάλτη στη συνέχεια, τι γινόταν και τι γίνεται; Πώς λάμβανε τον τίτλο του;

- Ο Αναγνώστης στη συνέχεια χρίζεται και Ψάλτης. Εκείνος όμως, που διακρίνεται και για άλλες ικανότητες χριζόταν και Πρωτοψάλτης και διορίζονταν στο δεξιό Αναλόγιο του Πατριαρχείου.

- Μίλησες, Δάσκαλε, και για άλλες ικανότητες που πρέπει να έχει ένας Ψάλτης για να χρισθεί Πρωτοψάλτης. Ποιες ικανότητες εννοείς;

- Σωστά το παρατήρησες. Γι’ αυτές τώρα πρέπει να κουβεντιάσουμε. Μια ανάπαυλα όμως, είναι αναγκαία. Η Ελένη περιμένει να μας ξεκουράσει με όσα καλούδια θα μας προσφέρει. Ας περιμένουμε.

4. Προς ανάπαυλα. Πρόθυμη, όπως πάντοτε, σαν Πολίτισσα Οικοδέσποινα η Ελένη, βλέποντας να τραβάει σε μάκρος η κουβέντα του Άρχοντα με τον επισκέπτη, ετοίμασε πλούσιο Πολίτικο «ακσαμτζιλίκι», ως βραδιάτικο κέρασμα. Μπουρεκάκια, Παστουρμά, Μύδια, Τσίρους, Πίτες και Ντολμαδάκια γιαλαντζή, συνοδευμένα με γνήσιο Πολίτικο Ρακί. Όλα σερβιρισμένα με τον Πολίτικο παραδοσιακό τρόπο, όπως ταιριάζει να τιμηθεί ο επισκέπτης. Η Ελένη, ως γνήσια Αρχόντισσα της Πόλης, εντυπωσίασε με τα μεζεκλίκια της, αλλά και με τα χειροποίητα κεντητά στολίδια της στην Τράπεζα, ανάμεσα σε δικοσμητικούς Πολίτικους τσεβρέδες. Το αρχοντικό της είχε τη σφραγίδα της αξιωσύνης της.

Ως φιλοξενούμενος ο επισκέπτης, απέδωσε τα πρέποντα, για την περίπτωση, στην Αρχόντισσα.

Λέγει:

- Αρχόντισσα, σήμερα δεν γνώρισα μόνο τον Άρχοντα που αναζητούσα, έγινα και σκλάβος μιας χρυσοχέρας Βυζαντινής Οικοδέσποινας. Βρήκα τον Άρχοντα να βαστάει ζωντανούς τους χορούς της Αγιά – Σοφιάς και την Αρχόντισσα να υπηρετεί ζωντανά την παράδοση του ιερού Παλατίου.

Ταπεινά με αιδήμονα σιωπή σαν γνήσια Ρωμιά, απαντάει ανάλογα η Αρχόντισσα στις φιλόφρονες κουβέντες του επισκέπτη. Μας τιμάει η αφεντιά σου από την ώρα που ανέβηκες στο σπιτικό μας. Για μας τους Ρωμιούς της Πόλης, είναι μεγάλη τιμή η παρουσία σου. Με ευγνώμονες υποκλίσεις στον ξένο, αποσύρεται η Ελένη. Ο Άρχοντας, δεν αφήνει άκριτες τις κουβέντες του επισκέπτη.

Απαντάει:

- Τους επαίνους σου τους δεχόμαστε, ως χρεωστικούς. Η Πατρίδα σου, η Βλαχιά, παλιά Επαρχία του Βυζαντίου, χρωστάει στο πνεύμα της Αγιά – Σοφιάς μαζί με την πίστη σας στο Χριστό. Κρατείστε και σεις το Βυζάντιο ζωντανό.    

 Με τα κεράσματα και τις φιλοφρονήσεις τελειώνει εδώ και η ανάπαυλα. Ο Άρχοντας, λίγο βιαστικά, ζητάει να συνεχιστεί η ενδιαφέρουσα συζήτηση. Έχει πολλά ακόμα να αποκαλύψει στον επισκέπτη για να τα μεταφέρει στον τόπο του και τη Ρωμιοσύνη, αλλά και σε όσους με τη γύρα του συναντάει και κουβεντιάζει.

 5. Θεματοφύλακας. Τα θέματα που ήταν στη σειρά συνέχεια, δεν είναι άλλα από αυτά που συζητήθηκαν, πριν την ανάπαυλα. Ο επισκέπτης, θαμπωμένος από τις θεσμικές ικανότητες και υποχρεώσεις του Πρωτοψάλτη, παίρνει πρώτος το λόγο, για να προσδιορίσει την πορεία της περαιτέρω συζήτησης.

Λέγει:

- Η ανάπαυλα, Δάσκαλε, έδωσε ευκαιρία να εκδηλωθεί εντονότερο το ενδιαφέρον μου για την κουβέντα μας. Αν θυμηθούμε ξανά τα θέματα, θα προσδιοριστεί καλύτερα και η όλη συζήτηση. Θα γίνει πιο δημιουργική.  

- Τα θέματα που πρέπει να κουβεντιάσουμε τώρα, έχουν προσδιοριστεί, αγαπητέ. Είναι οι ικανότητες και οι κύριες υποχρεώσεις που έχει ο Πρωτοψάλτης.

- Πώς φαντάζεσαι και εκτιμάς, επομένως Δάσκαλε, το όλο έργο του Πρωτοψάλτη με αυτά τα δεδομένα; Πρέπει να περάσουν αυτά σε όλους;

- Πρέπει τώρα να σου αποκαλύψω, αγαπητέ, ότι το όλο έργο του Πρωτοψάλτη προσδιορίζεται σαν μια αποστολή Θεματοφύλακος, με προοπτική μέλλοντος.

- Θεματοφύλακος, είπες; Πώς ερμηνεύεται αυτή η αποστολή; Ποιών έργων και θεμάτων είναι φύλακας ο Πρωτοψάλτης;

- Ο Θεματοφύλακας, λόγω θέσεως ή ειδικής ασχολίας, αναλαμβάνει να διαφυλάσσει κάτι ιερό και απαραβίαστο. Έχει μεγάλη εμπιστευτική αποστολή.

- Ποια είναι, επομένως, τα ιερά και απαραβίαστα που διαφυλάσσει, μάλιστα δε μέσα στον Ιερό Ναό;

- Είναι, αγαπητέ, θεματοφύλακας του ιερού Αναλογίου και όλων των τελουμένων εν αυτώ, με όλα τα παραδοσιακά δρώμενα.

- Ιερότητα του Αναλογίου; Πώς εννοείται αυτή; Έμεινα με την εντύπωση ότι αυτό είναι ένα βήμα υπερυψωμένο για εμφάνιση του Ψάλτη.

- Είναι λαθεμένη η άποψη αυτή. Το Αναλόγιο είναι ιερός τόπος. Από εκεί εξαγγέλλονται τα ιερά αναγνώσματα. Αποστολικά και ψαλμικά. Ακόμα και τα ποιητικά με τα οποία υμνολογείται ο Θεός. Φαντάζεσαι την ιερότητα;

- Με την ερμηνεία που δίνεις αναθεωρώ την εντύπωση που είχα. Αν μου επιτρέπεις, όμως, η ιερότητα δείχνεται και με το ότι όλα από εκεί λέγονται με σεβασμό και για λογαριασμό των πιστών της Ενορίας.

- Σωστά το παρατηρείς. Η ιερότητα επιβάλλει να μην ανεβαίνουν άσχετοι με το έργο που εξαγγέλλεται από το Αναλόγιο. Η ευθύνη είναι του Πρωτοψάλτη.

- Χαίρω που το ακούω αυτό. Πολλές φορές βλέπω άσχετους να ανεβαίνουν και να μιλάνε άπρεπα εκεί επάνω.

- Ακριβώς! Αυτό επιμελείται ο Πρωτοψάλτης. Έχει ευθύνη για τους βοηθούς του, που πρέπει και αυτοί να είναι προσευχόμενοι.

 

6. Εξαγγελίες Αναλογίου. Το περιεχόμενο των τελευταίων συζητήσεων, προβλημάτισαν έντονα, αλλά χαρούμενα τον επισκέπτη. Έπρεπε να περάσουν τώρα στο κύριο και ιερό έργο που εξαγγέλλεται από το Αναλόγιο. Για τούτο ο επισκέπτης παίρνει το λόγο.

Ερωτά:

 - Θα ήθελα να μάθω, σε τούτο το σημείο, λεπτομέρειες για όσα εξαγγέλλονται από το Αναλόγιο. Θέλω και τον τρόπο που οφείλει ο Ψάλτης να ψάλλει.

- Είναι εύκολο αυτό. Μόνο που θα χρειαστεί κάποιος χρόνος. Θέλω να ικανοποιήσω πληρέστατα όλες τις απαιτήσεις σου. Έχεις χρόνο;

- Ο χρόνος μου σταμάτησε εδώ, καθώς μπήκα στο Αρχοντικό σου. Θα σε παρακολουθήσω με έντονο ενδιαφέρον. Δεν θα φύγω με ελλείψεις.

- Θα τα βάλω όλα στη σειρά, τότε, για να τα θυμάσαι. Άκουγε με προσοχή. Όλα είναι εξαγγελίες που χρεώνουν τον Πρωτοψάλτη, ως Ιεροψάλτη.

- Σου χαρίζω ευχαρίστως, Δάσκαλε, όλη την προσοχή μου για να ακούσω όσα εξαγγέλλονται από το Αναλόγιο.

- Αρχικά, τα Λειτουργικά αναγνώσματα – υμνολογικά ή απαγγελτικά – είναι τα πλέον διδακτικά κείμενα που ακούγονται σε κάθε είδος Λατρείας.

- Πέραν της διδαχής, προσφέρουν και κάτι άλλο αυτά;

- Προσφέρουν, μεγάλη ενισχυτική πνευματικότητα και διακεκριμένη χαροποιό ποικιλότητα στη όλη λειτουργική διαδικασία. Πάντοτε προς βοήθεια όλων των προσευχομένων πιστών.

- Θεωρείς, Δάσκαλε, ότι αυτό το έργο μέσα στο Ναό, είναι στην αρμοδιότητα μόνο του Πρωτοψάλτη;

- Είναι στην αρμοδιότητά του καθόσον αφορά το ιεροψαλτικό μέρος. Ως προς το λειτουργικό, η αρμοδιότητα περνάει στο Ιερατείο.

- Επομένως η αρμοδιότητα έχει διπλή ανάγνωση. Ιεροψαλτική και Ιερολειτουργική. Ψαλτών και Ιερέων, δηλαδή.

- Ακριβώς! Η κατανόηση του περιεχομένου από τους μετέχοντες σε λατρευτική σύναξη, καθώς και η προσευχητική βοήθειά τους, είναι ιερή υποχρέωση αμφοτέρων. Πέφτει η ευθύνη στους Ψάλτες - Αναγνώστες και τους Ιερείς.

- Πώς πρέπει κατά τη γνώμη σου, Δάσκαλε, να προσφέρεται η ψαλμωδία από το Αναλόγιο; Με ποιο ύφος και ποια αισθήματα;

- Η υμνολογία στον ιερό Ναό είναι ένα κήρυγμα. Προς τούτο οι ψάλλοντες οφείλουν να θυμούνται ότι υπηρετούν «Το φαιδρόν της Αναστάσεως κήρυγμα». Ανάλογη και χαρμόσυνη πρέπει είναι και η ψαλμωδία. Χαρμόσυνη!

- Υπηρετείται και προσφέρεται, δηλαδή, η Χριστιανική πίστη της χαράς, με υμνολογικό και διδακτικό τρόπο;

- Σωστά το λέγεις. Η Χριστιανική θρησκεία μας αποκαλύφτηκε με το πρόσημο της χαράς. Θυμήσου ότι ο «Χαίρετε» διακηρύχτηκε ως παγκόσμιο πρώτο μήνυμα της Αναστάσεως του Χριστού.

- Κατάλαβα. Μπαίνω τώρα σε ένα άλλο θέμα. Πώς μπορούν να συσχετίζονται τα Αναγνώσματα και η ψαλτική τέχνη;

- Η απαγγελία των αναγνωσμάτων πρέπει να συμφωνεί και με την όλη λατρευτική ατμόσφαιρα, χωρίς να υποβαθμίζεται βεβαίως και η ψαλτική τέχνη.

- Αντιλαμβάνομαι τη σκοπιμότητα αυτής της σχέσης μεταξύ αναγνωσμάτων και ψαλτικής τέχνης. Αυτό είναι γνώρισμα μόνο της Ορθοδοξίας μας;

- Οπωσδήποτε και ιδιαιτέρως, πρέπει να γίνεται τούτο στην Ορθόδοξη Χριστιανική λατρεία, που έχει μια παραδοσιακή συνέχεια.

- Υπάρχει και κάτι άλλο ακόμα που πρέπει να ενισχύει αυτή τη σχέση;

- Βεβαίως υπάρχει και το βασικότερο. Είναι αναγκαία η αρμονική σχέση λατρευτικής διαδικασίας, μετά της ψαλτικής τέχνης και αναγνωσμάτων.

- Για την επιτυχία όλων αυτών που είπαμε, ποια πρέπει να είναι τα απαραίτητα καθ’ όλη τη διάρκεια της Λατρείας, ως προς τον Ψάλτη;

- Η επιτυχία αυτού του έργου, οφείλεται στον Ψάλτη που πρέπει να γνωρίζει την έννοια της Λατρείας και τα χαρακτηριστικά της. Ομοίως, και τα βασικά είδη Λατρείας που έχουν θεσπιστεί διαχρονικά από την Εκκλησία.

- Μα είναι δυνατόν να ξεφεύγει από αυτά ο Ψάλτης; Είπαμε ότι από το Αναλόγιο εξαγγέλλεται ένα κήρυγμα, γνωστό στον αναβάτη του.

- Ακριβώς! Να μην ξεχνιέται αυτό εξ αιτίας της ψαλτικής τέχνης. Ούτε να υπολείπεται ως προς τη μελωδία. Και σε τούτο χρειάζεται η αρμονία.

- Δύσκολο το έργο του Πρωτοψάλτη, αλλά και του χορού των Ψαλτών, που πρέπει να γνωρίζουν και να υπηρετούν την αρμονία.

- Δύσκολο, αλλά ωραίο, παραγωγικό και μεγάλο, που πρέπει να δημιουργεί ιερό συγκλονισμό.

- Προφανώς, Δάσκαλε, δια του Αναλογίου πρέπει να προσφέρονται και άλλα για την υποβοήθηση της Προσευχής των πιστών. Αληθεύει αυτό;

- Βεβαίως, προσφέρονται πολλά. Οι ψάλτες και οι αναγνώστες οφείλουν να προσφέρουν με τον τρόπο τους ιερότητα, ευλάβεια και κατανόηση.

- Πώς επιτυγχάνεται αυτό από τους Ψάλτες; Διδάσκεται σ’ αυτούς κάποιος τρόπος, κατά την εκπαίδευσή τους;

- Και ναι και όχι. Οφείλουν οι Ψάλτες, να γνωρίζουν το περιεχόμενο των κειμένων που ψάλουν ή απαγγέλλουν, για να κατανοούν τις έννοιες λέξεων και προτάσεων και να τις αποδίδουν κατά τον ορθότερο τρόπο.

- Δηλαδή, Δάσκαλε, οι Ψάλτες και ιδιαιτέρως ο Πρωτοψάλτης, πρέπει να γνωρίζουν και γράμματα.

- Βεβαίως, ναι!... Χειρίζονται υμνολογικά τη γνήσια Ελληνική γλώσσα. Θα είναι σόλοικο να μη την γνωρίζουν. Αν είναι ολίγων γραμμάτων, πρέπει να φροντίσουν να μάθουν την εννοιολόγηση λέξεων και φράσεων.

- Δηλαδή, να είναι διαβασμένοι, όπως λέμε.

- Διαβασμένοι, και καλά μάλιστα. Δεν είναι παιχνίδι η ψαλτική. Είναι τέχνη με την ιδιαιτερότητα του χειρισμού γλώσσας και αρμονίας.

7. Οι Εντολοδότες. Η όλη συζήτηση προχωράει χωρίς να αφήνει κενά στα ενδιαφέροντα του επισκέπτη. Ο Πρωτοψάλτης, ένοικος του αρχοντικού και οικοδεσπότης, Άρχοντας με τα όλα του, πρόθυμα ξεδιπλώνει τις σκέψεις και τις γνώσεις του σε άνθρωπο της αγοράς. Είναι και η Βλαχιά στη μέση, παλιά επαρχία και θέμα του Βυζαντίου, που ο Πραματευτής επισκέπτης θα μπορεί να μεταφέρει το πνεύμα του Αναλογίου του Πρωτοψάλτη των Πατριαρχείων. Είναι μια ιεραποστολική δουλειά του ιδεολόγου του μεγάλου θρησκευτικού πολιτισμού δια της καλλικέλαδης Βυζαντινής Μουσικής των Αγγέλων και των αγίων.

Ο επισκέπτης τώρα, ζητάει να μάθει περισσότερα για όσα υποχρεώνουν και όσα ελευθερώνουν τον Πρωτοψάλτη, στην εκπλήρωση της ωραίας αποστολής του.

Ευγενικά παίρνει το λόγο:

- Ακούστηκε σε κάποιο σημείο της κουβέντας μας ότι, ο Πρωτοψάλτης δεσμεύεται από υποχρεώσεις αγιογραφικές και άλλες. Ποιες είναι αυτές, Δάσκαλε;

- Ναι!... Το έργο του κάθε Ψάλτη και ιδίως του Πρωτοψάλτη, ορίζεται από απαράβατες αποφάσεις θεσμικών μάλιστα φορέων.

- Θεσμικούς φορείς της Εκκλησίας; Ποιοι είναι και με ποιο τρόπο εκδηλώνονται; Από ποιους προβάλλονται;

- Πρόκειται για αποφάσεις Οικουμενικών Συνόδων, που ορίζουν τον τρόπο και το ύφος της ψαλμωδίας εντός των ιερών Ναών.

- Ώστε, δεν είναι ελεύθερος ο Πρωτοψάλτης να οργανώνει και να υπηρετεί τη δουλειά του;

- Ελεύθερος είναι και τη δουλειά του την οργανώνει. Υπηρετεί όμως ένα οργανισμό, την Εκκλησία του Χριστού, όπου ισχύουν απαράβατοι κανόνες.

- Ποιοι είναι οι κανόνες αυτοί και από ποιους έχουν τεθεί;

- Γνώριζε ότι στην Εκκλησία ισχύει, βασικός κανόνας, ο λόγος του Αποστόλου Παύλου ότι, «πάντα ευσχημόνως και κατά τάξιν γινέσθω», Α΄ Κορ. ιδ΄40.

- Συμφωνώ. Κατά τάξη, ναι στην Εκκλησία!... Αλλά τι λένε αυτοί οι κανόνες, ως προς το έργο του Πρωτοψάλτη ειδικώς;

- Ορίζονται οι κανόνες αυτοί, με απόφαση της ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου από τον έβδομο (Ζ΄) αιώνα 680-81, εδώ στην Κωνσταντινούπολη. Μάλιστα δε με τον ΟΕ΄ (75) κανόνα της, αποφαίνεται ειδικά για την περίπτωση.

- Πώς ακριβώς διατυπώνεται από την απόφαση της Συνόδου, αυτός ο κανόνας; Προσδιορίζει τον τρόπο της ψαλμωδίας μέσα στο Ναό, γενικώς;

- Ακριβώς!... Μιλάει ότι οι ύμνοι, αλλά και τα αναγνώσματα πρέπει να ψάλλονται και να αναγιγνώσκονται με κατάνυξη και ήπια υμνολογία από τους ψάλλοντες. «Υμνείσθαι φωναίς αισίαις», λέγει.

- Αντιλαμβάνομαι ότι εκτός από κατάνυξη θα πρέπει να λέγονται όλα και με ήπια φωνή. Αυτό δεν εννοεί με το «φωναίς αισίαις»;

- Ακριβώς, αυτό εννοεί!... Συμπληρώνει όμως, η απόφαση, «μήτε βοαίς ατάκτοις κεχρήσθαι και την φύσιν προς κρυγήν εκβιάζεσθαι». Όχι άγριες φωνές και ξελαρυγγίσματα κατά την υμνολογία του Θεού.

- Μπαίνοντας στο πνεύμα της κουβέντας μας, νομίζω ότι και η ιεροπρέπεια στην ψαλτική, δεν πρέπει να απουσιάζει. Το ήπιο είναι και ιεροπρεπές.

- Ορθώς νομίζεις. Η εσωτερική κατάνυξη ρυθμίζει και την εξωτερική στάση και τον τρόπο που πρέπει να στέκεται στο Αναλόγιο ο Ιεροψάλτης.

- Ποια είναι, επομένως, η σωστή στάση πάνω στο Αναλόγιο των Ιεροψαλτών και ιδίως του Πρωτοψάλτη;

- Κατά τον ιερό Χρυσόστομο, όλοι οι Ψάλτες οφείλουν να στέκονται στο Αναλόγιο με ταπεινότητα και όχι καμαρωτοί και επιδεικτικοί.

- Δηλαδή, ο Τελώνης και ο Φαρισαίος να είναι προ οφθαλμών τους; Τότε, η επιλογή της Τελώνιας ταπεινοφροσύνης θα είναι επιβεβλημένη. Τι λες;

- Ασφαλώς, ναι!... Να θυμούνται και οι ψάλλοντες, ότι είναι και αυτοί πιστοί Εκκλησιαζόμενοι και προσευχόμενοι, για να ωφελούνται πνευματικά.

- Έχω την άποψη ότι ο προσευχόμενος Πρωτοψάλτης γίνεται αντιληπτός και αφορμή να ωφελείται και ο πιστός Εκκλησιαζόμενος. Παίρνει παράδειγμα.

- Πράγματι, η ήπια φωνή ξεκουράζει το Εκκλησίασμα και δημιουργεί προϋποθέσεις για αυτοσυγκέντρωση και διαρκή Προσευχή εκ μέρους των.

- Αυτός ο ήπιος τρόπος ψαλτικής, Δάσκαλε, είναι παραδοσιακός ή είναι εφεύρημα της εποχής μας;

- Καλά το ρωτάς. Από την εποχή του Σολομώντος κρατάει αυτός ο τρόπος. Αναφέρει, μάλιστα, πού και πότε εμφανίζεται ο Θεός. Λέγει: «ουκ εν τω Συσσεισμώ Κύριος… εν φωνή αύρας λεπτής κακεί Κύριος», Γ΄ Βασ. ιθ΄11-12.

- Επομένως, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι και ο ουρανός ίσως διαμαρτύρεται για τις θορυβώδεις ψαλμωδίες;

- Αυτό, δεν το ισχυριζόμαστε μόνο. Ο ουρανός, ο ίδιος ο Θεός δηλαδή, διαμαρτύρεται και αγανακτεί, δια του Προφήτου Αμώς, για θορυβώδεις ψαλμωδίες.

- Τι αποκαλύπτεται εκ μέρους του Θεού, μέσω του Αμώς, για τις βροντερές ψαλμωδίες; Μάλιστα δε και με αγανάκτηση;

- Είναι αυστηρή η απάντηση του Θεού για την περίπτωση αυτή. Απορρίπτει αυτές τις ψαλμωδίες. Λέγει: «Μετάστησον απ’ εμού ήχον ωδών σου, και ψαλμόν οργάνων σου ούκ ακούσομαι». Αμώς ε΄23.

- Φοβερός ο λόγος αυτός, Δάσκαλε. Μπορούμε να ερμηνεύσουμε τούτη την τοποθέτηση του ουρανού; Είναι πράγματι αυστηρή.

- Να την ερμηνεύσουμε. Λέγει: «Πάρε από μπροστά μου τα ψαλτήρια σου! Τον μελωδικό ήχο των μουσικών οργάνων σου αρνούμαι να τον ακούσω».

- Μπορεί να ισχύουν τα ίδια και προκειμένου για τα Αναγνώσματα, επειδή απαγγέλλονται μερικές φορές μελωδικά και αυτά;

- Οπωσδήποτε ισχύουν τα ίδια, όταν τα Αναγνώσματα αντί να απαγγέλλονται ως αναγνώσματα, λέγονται ψαλτικά, που κάποτε και δεν κατανοούνται.

- Μια επιπλέον ερώτηση έχω. Τι είναι εκείνο που κάνει τους Ψάλτες να ψάλουν δυνατά; Μάλιστα δε να σείονται ολόκληροι και να χειρονομούν;

- Θα σου απαντήσω με μια δική μου ερώτηση και εγώ. Αλήθεια, τι λες; Θα έψελναν μ’ αυτόν τον τρόπο, αν ο ιερός Ναός ήταν τελείως αδειανός;

- Κατάλαβα το υπονοούμενο της ερώτησής σου. Ψέλνουν για να φανούν αρεστοί στο λαό και όχι για το Θεό.

- Δίκιο έχεις. Για την περίπτωση, διδάσκει ο ιερός Χυσόστομος: «Άθλιε και ταλαίπωρε! Έπρεπε να τρέμεις αναπέμποντας την Αγγελική δοξολογία».

- Φρονώ από όσα ακούω, Δάσκαλε, ότι όσοι ανεβαίνουν στο Αναλόγιο, το ψαλτήρι όπως συνηθίζεται να λέγεται, πρέπει να είναι προσεκτικοί.

- Όχι μόνο προσεκτικοί, αλλά και να εκπέμπουν οι ίδιοι και την ιερότητα που απαιτεί η αποστολή που υπηρετούν, «εν πάση ευσεβεία και σεμνότητι» Α΄ Τιμ. β΄2, κατά τον Απόστολο Παύλο.

- Έχω ακούσει, Δάσκαλε, ότι στο χώρο της Λειτουργικής Μουσικής απονέμονται από το Πατριαρχείο μας και κάποιοι τίτλοι. Τα λεγόμενα Οφφίκια.

- Καλά το άκουσες αυτό. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο μας, ως ύπατος ευσεβής πηγή του Γένους μας απένειμε με φειδώ και τα Λειτουργικά Οφφίκια.

- Μπορούμε να μιλήσουμε και γι’ αυτά; Έχει ενδιαφέρον και τούτο το θέμα.

- Με ευχαρίστηση να ανοίξουμε και τούτο το κεφάλαιο. Γνώριζε, μάλιστα, ότι για τα Οφφίκια του Πατριαρχείου γίνεται πολύς λόγος κατά καιρούς.

8. Τίτλοι και αξιώματα. Έβλεπα την άνεση της κουβέντας με τον ένοικο του Αρχοντικού που με ερέθισε και κεντριζόταν το ενδιαφέρον μου να ρωτάω και να μαθαίνω. Εκείνος, σαν άριστος Δάσκαλος, δεν κουραζόταν να ικανοποιεί τις απαιτήσεις μου. Θαρρεμμένος από την όλη ατμόσφαιρα που δημιουργήθηκε, αλλά και από την οικειότητα που απόκτησα, προχώρησα με περισσότερο ενδιαφέρον. Τίτλοι, αξιώματα και τιμές, κυριαρχούσαν στο Βυζάντιο. Μέσα σ’ αυτό το Αρχοντικό, βρήκα την ανοικτή Βιβλιοθήκη με τα όλα της. Άκουγα, έβλεπα, διάβαζα, διδασκόμουνα, πίνοντας νέκταρ σοφίας από αστείρευτη πηγή.

Η διάθεσή μου δεν σταμάτησε. Πήρα πρώτος την ερώτηση.

- Θέλω να μιλήσουμε και για όλους του Λειτουργικούς τίτλους και τα Οφφίκια, αλλά με τη σειρά, αν μου επιτρέπεις.

- Όπως το επιθυμεί η αφεντιά σου. Είσαι φιλοξενούμενος του σπιτιού μου και δικαιούσαι να ρωτάς και να σου λέμε. Είναι τούτο ευγένεια της Ρωμιοσύνης.

- Έχω σε τούτο το σημείο της κουβέντας μας, Δάσκαλε, μια απλή ερώτηση. Ο τίτλος του Πρωτοψάλτη κατέχεται αποκλειστικά και μόνο από Ψάλτη του δεξιού Αναλογίου;

- Ο τίτλος του Πρωτοψάλτη ανήκει, όπως είπαμε, στο δεξιό Ψάλτη του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Σε κάθε άλλη περίπτωση είναι αυθαίρετος.

- Είπαμε όμως, ότι ανεκτικά δόθηκε και στους Ψάλτες των Καθεδρικών Ναών των Αυτοκεφάλων Εκκλησιών. Από εκεί κατόπιν και στους Μητροπολιτικούς Ναούς των Μητροπόλεων.  

- Ό,τι είπαμε είναι βέβαιο και ισχύει. Ο τίτλος του Πρωτοψάλτη ανεκτικά λαμβάνεται μόνο από Ψάλτη του δεξιού Αναλογίου, εφόσον συγκεντρώνει τα προσόντα που είπαμε. Όχι αυθαίρετα και ετσιθελικά.

- Δηλαδή, μια αυθαιρεσία δεν μπορεί να δημιουργεί και επόμενη.

- Ακριβώς! Η αυθαιρεσία δεν πρέπει να δημιουργεί αυθαιρεσία. Δεν πρέπει να ισχύει το: «Ενός κακού δοθέντος, μύρια έπονται».

- Ως προς τον Ψάλτη του αριστερού Αναλογίου, δεν υπάρχει κάποιος ανάλογος τίτλος, με τα ίδια ή ανάλογα προσόντα;

- Τίτλος για τον αριστερό Ψάλτη γενικώς, δεν υπάρχει. Μόνο στο Οικουμενικό Πατριαρχείο μας, υπάρχει τιμητικός τίτλος του αριστερού Ιεροψάλτη.

- Γιατί μόνο στο Πατριαρχείο και ποιος είναι αυτός ο τίτλος;

- Είναι τίτλος εξόχως τιμητικός και αυτός και απονέμεται εφόσον συντρέχουν ανάλογα προσόντα. Είναι ο τίτλος του Λαμπαδάριου.

- Προφανώς, θα έχει και αυτός ο τίτλος τη σημασία και την ιστορία του. Πώς και από πού δόθηκε ο τίτλος του Λαμπαδάριου;

- Δόθηκε από τη μεγάλη μητέρα Εκκλησία, το Οικουμενικό Πατριαρχείο μας, που είναι ο θεματοφύλακας των αξιωμάτων της Εκκλησίας.

- Μπορώ να έχω και αυτού του τίτλου τη θέση, την ερμηνεία και τον τρόπο που του απονέμεται;

- Βεβαίως και με ευχαρίστηση, μάλιστα! Στο θεοστεφές Βυζάντιο ο θρόνος του Πατριάρχου, ιδιαιτέρως στην Αγιά-Σοφιά, τοποθετήθηκε αριστερά του κυρίως Ναού, καθόσον στα δεξιά ήταν ο θρόνος του Αυτοκράτορα.

- Τι σχέση έχει με τον αριστερό Ψάλτη αυτό και από πού δόθηκε ο τίτλος του Λαμπαδάριου;

- Ο Ψάλτης του αριστερού Αναλογίου είχε και ως έργο, να κρατάει και την αναμμένη λαμπάδα του Πατριάρχου. Εξ’ αυτού και Λαμπαδάριος ονομάστηκε.

- Φρονώ ότι με αυτήν την ερμηνεία, ο τίτλος του Λαμπαδάριου είναι εξόχως τιμητικός για τον αριστερό Ψάλτη. Μόνο όμως, του Πατριαρχείου;

- Βεβαίως είναι τιμητικός ο τίτλος του Λαμπαδάριου και πρέπει και εκείνος να είναι προσεκτικός, υπηρετώντας το Θεό και τους πιστούς. Είναι λάθος και αυθαιρεσία η χρήση αυτού του τίτλου, εκτός Πατριαρχείου και ανεξέλεγκτα.

- Μπορώ να λογίζομαι ευτυχής, Δάσκαλε, που σε αναζήτησα και έμαθα τόσα πολλά, που στη δουλειά μου δεν τα βρίσκω.

- Θα σου δώσω και μια άλλη πληροφορία σχετική με την όλη ιεροψαλτική διαδικασία. Πρόκειται και για κάποια επιπλέον αξιώματα.

- Χαίρω που ακούω και για άλλα αξιώματα, για τα οποία έχουμε πλήρη άγνοια στον τόπο μου. Ποια είναι αυτά τα αξιώματα Δάσκαλε;

- Είναι αξιώματα βοηθητικά του Πρωτοψάλτη και του Λαμπαδάριου και μόνο εδώ στην Πόλη. Στον Πατριαρχικό ιερό Ναό, δηλαδή.

- Θα έχουν ενδιαφέρον, αφού μάλιστα καθιερώθηκαν για τον Πατριαρχικό ιερό Ναό. Θέλω να ακούσω και το έργο του καθενός αξιωματούχου.

- Είναι ο Κανονάρχης, ως βοηθός του Πρωτοψάλτη που υπαγορεύει μελωδικά την αρχή των κανόνων των ύμνων.

- Οι επόμενοι αξιωματούχοι, ποιοι είναι και ποια αποστολή έχουν; Βρίσκονται και αυτοί στο Αναλόγιο;

- Ναι! Είναι ο Δομέστικος Α΄ και Β΄. Βυζαντινό αξίωμα που στις μέρες μας είχε ως αποστολή του να βοηθάει τον Πρωτοψάλτη και το Λαμπαδάριο.

- Προφανώς, οι τίτλοι, τα Οφφίκια όπως ονομάζονται, δεν σταματούν εδώ. Όταν ξεκινάνε αξιώματα αρχίζει όρεξη και για άλλα. Κάτι θα έχεις υπόψη σου.

- Ναι! Είναι το Οφφίκιο του «Πριμικήριου», με αρμοδιότητα κυρίως την ευταξία μέσα στο Ναό και τη βοήθεια στο Χορό και τα Αναγνώσματα.

- Οπωσδήποτε, για την εξυπηρέτηση του Αναλογίου και του Ναού κατά τις τελετές. Ίσως σαν ένα είδος Νεωκόρου. Θα υπήρχαν και άλλα Οφφίκια;

- Υπήρχαν, όχι όμως τόσο ενεργά κατά τη Λειτουργία. Αυτά ήταν του Υμνογράφου, του Μουσικοδιδασκάλου, του Χοράρχη, του Μυρεψού και άλλα.

- Προφανώς αυτά τα αξιώματα δεν πέρασαν στα Αναλόγια άλλων Ναών. Έμειναν μόνο στον Πατριαρχικό Ναό;

- Όπως το εννοείς. Άλλα πέρασαν αυθαίρετα και άλλα όχι. Ό, τι και να έγινε, όλα αυτά μένουν στο Θεματοφυλάκιο του Πατριαρχείου.

- Παρατηρώ τα λεγόμενά σου και σκέπτομαι πώς εφευρέθηκαν όλα αυτά τα Οφφίκια. Είναι δημιουργήματα της Μεγάλης Εκκλησίας;

- Αυτά τα Οφφίκια αντιπροσωπεύουν τη Λειτουργική πρακτική, που επινοήθηκε από το Πατριαρχείο. Άλλα όμως, προέρχονται από το Βυζαντινό Κράτος.

- Πώς πέρασαν, τότε, σε χρήση του Πατριαρχείου αυτά τα άλλα;

- Είναι βαθειά και πονεμένη ιστορία. Θα σου μιλήσω. Μετά την κατάλυση της Αυτοκρατορίας το 1204 από τους Φράγκους, όλα τα αξιώματα, οι τίτλοι και τα Οφφίκια κρατήθηκαν από το Πατριαρχείο, ως Εθναρχείο.

- Άρα τα διατηρεί το Πατριαρχείο, ως θεματοφύλακας της Βυζαντινής ζωής και παραδόσεως του Γένους.

- Ακριβώς! Όμως είναι καιρός να μιλήσουμε και για τις Μουσικές ιδιότητες και ικανότητες του Πρωτοψάλτη. Αυτές είναι η κυρίαρχη αποστολή του.

- Αυτή την κουβέντα την περίμενα από την αρχή, Δάσκαλε. Κατάλαβα όμως στη συνέχεια, ότι κάποιο σχέδιο είχες στο σκεπτικό σου.

- Σωστά το κατάλαβες. Άφησα να μιλήσουμε στο τέλος για την κυρίαρχη αποστολή του Πρωτοψάλτη, διότι έτσι θα μπορείς να καταλάβεις.

- Χαίρομαι και περιμένω να ακούσω για τη Μουσική παιδεία του Πρωτοψάλτη. Αυτό, θα το κρατήσω περισσότερο.

 

9. Μουσική παιδεία. Η Παιδεία του Πρωτοψάλτη, γενική ή ειδική, ολοκληρώνεται με τις μουσικές σπουδές του, ως προϋπόθεση του τίτλου του. Αυτές οι σπουδές, έχουν ως περιεχόμενο την Ελληνική Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική, που κατάγεται από την αρχαία Ελληνική Μουσική. Η Μουσική παιδεία του Πρωτοψάλτη θα είναι αποτυχημένη αν δεν έχουν προηγηθεί όσα διαμορφώνουν την όλη προσωπικότητά του. Η ενάρετη και η ευλαβής διαβίωσή του, με έντονη πνευματική και μυστηριακή ζωή, τον βοηθάει να εξελιχθεί σε άξιο Μουσικό της Βυζαντινής και Ελληνικής Μουσικής. Είναι ταιριαστή η άποψη του Πλάτωνος δια στόματος του Μενέξενου, στ. 347α, για την περίπτωση παιδευτικών καταξιώσεων. «Πάσα επιστήμη χωριζομένη αρετής πανουργία και ου σοφία φαίνεται». Ειδικώς για την περίπτωση του Πρωτοψάλτη, όσα μουσικά και αν γνωρίζει, αν δεν εμπνέεται από όσα εκτέθηκαν, δεν θα αναγνωρισθεί από το πλήρωμα της Εκκλησίας.

Προς τούτο η συνέχεια της κουβέντας, θα δείξει και τα μουσικά δεδομένα της Εκκλησιαστικής Μουσικής, αλλά και τις μουσικές επιδόσεις που στολίζουν του Πρωτοψάλτη το ρεπερτόριο και την ικανότητα.

Ξεκινάει την κουβέντα ο Πρωτοψάλτης.

- Θα παρουσιάσω επιγραμματικά όλα όσα πρέπει να γνωρίζεις για την εν γένει ιστορία της Μουσικής. Ο Πρωτοψάλτης οφείλει να τα γνωρίζει καλά αυτά.

- Αντιλαμβάνομαι ότι θα είναι ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα αυτά και περιμένω, Δάσκαλε, να τα ακούσω ευχάριστα.

- Η Μουσική είναι θεόδοτη και μάλιστα λέγεται και Παραδείσια, από τον Παράδεισο ξεκίνησε. Όλα τα είδη της όπως έχουν διαμορφωθεί σήμερα, αναφέρονται με λεπτομέρεια στην Αγία Γραφή από την παλαιά εποχή.

- Βεβαίως, από όσα γνωρίζω, δεν έμεινε στην αρχική της μορφή η Μουσική. Φρονώ ότι πρέπει να υπέστη κάποια επεξεργασία με το χρόνο.

- Με τον καιρό και την εναλλαγή των εποχών, πράγματι, μορφοποιήθηκε το κάθε μουσικό σύστημα. Αυτό συνέβη και με την Εκκλησιαστική Μουσική.

- Έχω ακούσει κάτι σχετικό με την εξέλιξη κάθε πολιτιστικής δραστηριότητας των λαών. Με τη Μουσική τι έγινε ακριβώς;

- Τι έγινε; Άκουσε! Κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, όταν κυριαρχούσε η ελληνική γλώσσα, μορφοποιήθηκε και η Μουσική στη λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου, όπως έγινε και με την Ελληνική τέχνη.

- Όσον αφορά την Εκκλησιαστική Μουσική, ποιες προσωπικότητες πρωτοστάτησαν στη διαμόρφωσή της; Οπωσδήποτε υπήρξαν κάποιοι Μέντορες.

- Ο πρώτος που διαμόρφωσε την Εκκλησιαστική Μουσική, σε πλήρες σύστημα με γραφή και κλίμακες – ήχους, ήταν ο δογματικός Πατήρ, άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός κατά τον 8ο αιώνα.

- Προφανώς, δεν θα παρέμεινε στην αρχή της η γενομένη διαμόρφωση. Υπήρξε και η Βυζαντινή εποχή, οπόταν δημιουργήθηκε ανάλογη Μουσική.

- Βεβαίως, η Εκκλησιαστική Μουσική εξελίχθηκε παράλληλα με την υμνολογία και τις λειτουργικές ανάγκες της Εκκλησίας. Αποτέλεσε δε και βασικό συστατικό του Βυζαντινού πολιτισμού.

- Ποιες προσωπικότητες του Βυζαντίου, Δάσκαλε, καλλιέργησαν περισσότερο τη Βυζαντινή Μουσική;

- Υπήρξαν μεγάλες προσωπικότητες της Μουσικής. Άκουσε: Ρωμανός ο Μελωδός, Κοσμάς ο Μελωδός, Ιωάννης ο Δαμασκηνός, Θεόδωρος Στουδίτης, Κασσιανή η Μοναχή και πολλοί άλλοι.

- Έχω την αίσθηση ότι αυτές οι προσωπικότητες επηρέασαν και τη γενικότερη ανάπτυξη της Ελληνικής Μουσικής.

- Είναι σε σωστή γραμμή η αίσθησή σου. Η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική επηρέασε και τη Δημοτική παράδοση του Γένους. Ακόμα και το λεγόμενο λαϊκό τραγούδι, έχει από εκεί τις ρίζες του.

- Προφανώς, Δάσκαλε, η σπουδή της Εκκλησιαστικής Μουσικής θα περιλαμβάνει θεωρητική κατάρτιση και πρακτική εξάσκηση.

- Σωστά! Το ρεπερτόριο σπουδής έχει βεβαίως το θεωρητικό μέρος, αλλά εκεί που δίδεται βαρύτητα είναι το πρακτικό. Αποτελείται από τον πλούτο των ποικιλματικών τεχνικών και του καλοφωνικού μέλους.

- Από όσα μιλήσαμε, μπορώ να συμπεράνω ότι η Βυζαντινή Μουσική είναι σπουδαία κατάκτηση του πολιτισμού και του ανθρωπίνου πνεύματος.

- Και όχι μόνο. Αυτή η Μουσική είναι ακόμα μια επιστήμη, που μελετά τον ήχο, το χρόνο και έχει δική της μορφολογία, ιστορία και κανόνες.

- Θα ήθελα σε τούτο το σημείο, Δάσκαλε, να πληροφορηθώ για την εσωτερική σχέση Πρωτοψάλτη και Βυζαντινής Μουσικής.

- Μεγάλο και βαθύ το αίτημά σου. Μπαίνεις όπως βλέπω, στα πιο ουσιαστικά της αποστολής του Πρωτοψάλτη και της Μουσικής και χαίρομαι.

- Ερωτώ, όμως. Πού εστιάζεται αυτή η βαθειά σχέση, Πρωτοψάλτη και Μουσικής; Στη γνώση ή την εκτέλεση των Μουσικών δεδομένων;

- Οπωσδήποτε και στα δύο. Ο Πρωτοψάλτης είναι ο απόλυτα θεωρητικός γνώστης της Μουσικής, αλλά και ο πιο τέλειος εκτελεστής, και όχι μόνο.

- Αυτό το όχι μόνο, μου κεντρίζει έναν πρόσθετο προβληματισμό. Με αναγκάζει να ζητήσω τη διευκρίνισή σου. Τι πλέον οφείλει ο Πρωτοψάλτης;

- Ο Πρωτοψάλτης είναι χρεωμένος, από το μέγεθος του τίτλου του, να ακολουθεί όλα τα απαραίτητα βήματα για να υπηρετεί τη Βυζαντινή Μουσική.

- Πολύ θα ήθελα να ακούσω ποια είναι τα βήματα του Πρωτοψάλτη, υπηρετώντας τη Βυζαντινή Μουσική. Έτσι ολοκληρώνεται η αποστολή του;

- Βεβαίως, έτσι! Μάθε, λοιπόν. Ο Πρωτοψάλτης, γνωρίζει σε βάθος τη Μουσική, εκτελεί τα μαθήματα άψογα, επιτυγχάνει την αρμονία, δημιουργεί και γράφει καινούριες μελωδίες, υπερασπίζεται την παράδοση, βιώνει το πνεύμα της τελειότητας, διδάσκει ασταμάτητα την ορθή ψαλτική τους νέους.

- Είναι, δηλαδή, η τέλεια Μουσική προσωπικότητα, που διδάσκει δια βίου θεία τέχνη. Ο καθοδηγητής της αρμονίας μέσα στον κόσμο. Θείο το έργο του.

- Πολύ ψηλά τον τοποθετείς, αγαπητέ, και σωστά. Είναι χρεωμένος της θείας εύνοιας, για μια ιεραποστολική ιδιαιτερότητα. Ευλογημένο το έργο του.

- Εδώ πρέπει να τελειώσουμε, Δάσκαλε. Ήταν μια αποκάλυψη για μένα όλη η κουβέντα που κάναμε. Πήρα πρωτόγνωρες γνώσεις. Αφήνω εδώ κοντά σας την ευγνωμοσύνη μου και το θαυμασμό μου.

- Μάθε, αγαπητέ, ότι η ενασχόληση με τη Βυζαντινή Μουσική, δίνει μια πρόγευση της Παραδείσιας ζωής. Αυτής που προσδοκούμε.

- Ευχαριστώ για τα μηνύματα που πήρα. Ευχαριστώ και την Αρχόντισσα Ελένη, για τις ευγενικές περιποιήσεις της. Φεύγω χαρούμενος για τη Βλαχιά.

Φορτισμένος από καινούριο απόκτημα, γνώσεις και ιδέες ιεράς Παραδόσεως, έφυγα από το Αρχοντικό. Ήταν μια θεία εμπειρία.

Ευλογώ το Θεό μου, ευγνωμονώ τον Πρωτοψάλτη.

ΤΕΛΟΣ

ΚΑΙ ΤΩ ΘΕΩ ΔΟΞΑ

Αυτά είπε ο επισκέπτης Πραματευτής απ’ τη Βλαχιά, στο Αρχοντικό του Πρωτοψάλτη, εκεί στην παλιά συνοικία της Βασιλεύουσας, ύστερα από όσα έμαθε από τον ένοικο. Τα κατέγραψε, εντυπωσιασμένος, με λεπτομέρεια και τα έκλεισε στο ερμάρι του. Ποιος, όμως, του πήρε τούτη τη γραφή του, πώς έφτασε στα παλαιοπωλεία, πώς κατέληξε μετά από χρόνια στα συρτάρια μου κιτρινισμένο, δε μαθεύτηκε ποτέ. Όλα αυτά δεν αξιολογούνται. Εκείνο που μένει, είναι το περιεχόμενο. Παρέμεινε άγνωστο για χρόνια. Γραμμένο: Δροσερό στην τεχνική του, ευχάριστο στο διάβασμα, διδακτικό στη διατύπωση.

Η επανεμφάνισή του γίνεται σήμερα. Βρέθηκε στον Πλάτανο Ναυπακτίας, Αύγουστο μήνα. Αντιγράφτηκε στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου. Προσφέρεται σε κάθε ενδιαφερόμενο.

Να και η χρονολογία που ξαναζωντάνεψε:

Οκτώβριος 2016.

Υπεύθυνος για την πιστότητα αντιγραφής

Νικόλαος Σπ. Βούλγαρης

Καθηγητής Θεολογίας

Τηλ. 6972725701

€-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Η ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας ΑΙΧΜΗ, πρώτης σε κυκλοφορία και αναγνωσιμότητα στο νομό Αιτωλοακαρνανίας. Ειδήσεις, σχόλια, ρεπορτάζ, κοινωνικά, αθλητικά, μικρές αγγελίες

Η Αιτωλοακαρνανία