Αγγελίες    Επικοινωνία

Του Δημήτρη Στεργίου

Οι περιγραφές περιηγητών πριν από 200 περίπου χρόνια και οι φωτογραφίες  πριν από 100 χρόνια καταδεικνύουν ότι οι … Τούρκοι και οι παλαιότεροι Έλληνες διατηρούσαν καθαρά και προστάτευαν τα εμβληματικά αρχαία μνημεία της Παλαιομάνινας , από τα οποία σήμερα συνεχώς άλλα έχουν καταρρεύσει και άλλα  είναι υπό κατάρρευση

 

Τη Δευτέρα του Πάσχα, επιστρέφοντας από το χωριό, με επισκέφθηκε ο εγγονός μου Γιώργος Μπαμπάνης, ο οποίος μού παρουσίασε, απογοητευμένος, την  κατάσταση ντροπής στην οποία βρίσκεται πια όλη η απέραντη αρχαία πόλη της Παλαιομάνινας  με τα εντυπωσιακά τείχη, με την επιβλητική ακρόπολη, τους εμβληματικούς πύργους, τη μνημειώδη «Αυλόπορτα» και τις πυλίδες.  Μού είπε, λοιπόν, ότι  όλη αρχαία πόλη και όλα αυτά τα εντυπωσιακά αρχαία μνημεία είναι πια αθέατα από τα δέντρα, τους θάμνους και τα χορτάρια, ενώ η προσπέλαση  σε αυτή είναι  αδύνατη, αν δεν  είναι κάποιος … Ταρζάν ή να έχει υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία  στις Δυνάμεις Καταδρομών. Μού είπε ότι η «Αυλόπορτα»  μαζί με την κοντινή πύλη των αρχαίων τειχών που οδηγούσε στο εσωτερικό της αρχαίας πόλης βρίσκονται σε μια  ζούγκλα, καθώς  οι θάμνοι, τα δέντρα και η πυκνή βλάστηση έχουν  σκεπάσει  και τον προστατευτικό  «νάρθηκα», ο οποίος τοποθετήθηκε το 1997, «προσωρινά», και ο οποίος, ύστερα από … 22 χρόνια, έχει πια … σαπίσει! Ύστερα, ο εμβληματικός πύργος στην ακρόπολη, για τον οποίο ο υπεύθυνος των αρχαιολογικών ανασκαφών στην Παλαιομάνινα καθηγητής Βασίλης Λαμπρινουδάκης έχει προειδοποιήσει προ πολλού, είναι έτοιμος, σε μια μέρα, ένα μήνα,  να καταρρεύσει, καθώς τα κενά  των τεράστιων ορθογώνιων   λίθων έχουν επικίνδυνα διευρυνθεί . Επίσης, παρατήρησε ότι κάθε χρόνο λείπουν από τα τείχη κοντά στην ακρόπολη τεράστιες πέτρες, που κατρακυλούν  στο επικλινές έδαφος  της περιοχής.  Φυσικά, το εσωτερικό της αρχαίας πόλης με τα τείχη που την περικλείουν δεν φαίνεται πια ούτε από απόσταση πέντε μέτρων.

Ακούγοντας όλα αυτά με απογοήτευση έσπευσα στο αρχείο μου, καθώς θυμήθηκα ότι είχα τοποθετήσει σε ειδικό φάκελο αντίστοιχες φωτογραφίες του 1910 – 1917, οι οποίες παρουσίαζαν, όπως θα διαπιστώσετε από την αντιπαραβολή τους με τις σημερινές αντίστοιχες,  την απέραντη αρχαία πόλη ολοκάθαρη, με τα τείχη, την ακρόπολη,  τους πύργους , την «Αυλόπορτα» και τις πύλες  «καθαρές» από  δέντρα και βλάστηση και από … επιχώσεις! Στη συνέχεια, ο εγγονός μου, ως δεινός χρήστης της νέας τεχνολογίας, προχώρησε στην επεξεργασία και αξιοποίηση του παλιού και σημερινού φωτογραφικού υλικού, παρουσιάζοντας ηλεκτρονικά  το μνημείο της ντροπής για το κατάντημα της πλούσιας πολιτιστικής μας κληρονομιάς από την εγκληματική αδιαφορία των νεοελληνικών κυβερνήσεων και, φυσικά, των ειδικών επιστημόνων.

Έτσι, τώρα βρήκα και την εξήγηση γιατί και πώς όλοι οι περιηγητές που επισκέφθηκαν την αρχαία πόλη της Παλαιομάνινας μετά το 1800 είναι τόσο λεπτομερείς στις περιγραφές τους. Διότι, όπως προκύπτει από τις παλιές αυτές φωτογραφίες , οι περιηγητές  δεν αντιμετώπιζαν προβλήματα προσπέλασης στα αρχαία μνημεία και ούτε, φυσικά, αναζήτησής τους, αφού  πριν από 100 οι πρόγονοί μας, παρά τα οικονομικά και τεχνικά προβλήματα, διατηρούσαν ολόκληρη την αρχαία πόλη ολοκάθαρη.

Περιγραφές της «Αυλόπορτας» από τους περιηγητές Λήκ  και Εζέ

Σε επίρρωση της διαπίστωσης αυτής, παραθέτω τις περιγραφές  δύο σημαντικών περιηγητών, οι οποίοι επισκέφθηκαν την αρχαία πόλη της Παλαιομάνινας. Συγκεκριμένα, την Παλαιομάνινα, επισκέφθηκαν το 1805 ο  Άγγλος τοπογράφος και νομισματολόγος Γουλιέλμος Μαρτίνος Ληκ (William Martin Leake) και  το 1860 o μεγάλος Γάλλος περιηγητής Λέον Εζέ (Leon Heuzeuy. Θαυμάστε, λοιπόν, τις περιγραφές του στις οποίες δεν υπάρχει καμιά έστω ένδειξη ότι αντιμετώπιζαν προβλήματα στην προσπέλασή τους προς τα αρχαία μνημεία. Συγκεκριμένα, για τη Μεγάλη Πύλη ή «Αυλόπορτα ο Ληκ , ο οποίος επισκέφθηκε  την αρχαία πόλη όταν  την  διοικούσαν οι … Τούρκοι, γράφει, μεταξύ πολλών άλλων,  με λεπτομέρειες μάλιστα  … εκατοστών, τα εξής:

 «…Όπως και με τα ερείπια της Στράτου, μια από τις πύλες βρίσκεται πολύ κοντά στον Αχελώο, σε ένα παρακλάδι του ποταμού που διαχωρίζεται από την κυρίως κοίτη. Η πύλη έχει πλάτος 8 ποδών (σημείωση:2,44 μέτρα), αλλά στενεύει όσο πλησιάζει προς την κορυφή. Αποτελείται από δύο αντιδιαμετρικά τοποθετημένους λίθους, τοξωτούς, οι οποίοι δεν εφάπτονται, αλλά καλύπτονται από ένα τετράπλευρο λίθο, μήκους 10 ποδών (3,04 μέτρα), ύψους 3 και 1/4 ποδών (0,99 μέτρα), ενώ το χαμηλότερο σημείο είναι 2 και 1/4 ποδών (0,68 μέτρα)…

Σχεδόν απέναντι από τον πύργο, μια μικρή πύλη οδηγεί στον κεντρικό περιτειχισμένο χώρο της πόλης ή του οχυρού. Η εσωτερική πύλη βρίσκεται σε μια πλαγιά. Οι πέτρινοι λίθοι πάνω από την πύλη προεξέχουν. Ο ένας είναι πάνω από τον άλλο, σαν να σχηματίζουν ανεστραμμένο σκαλοπάτι. Ίσως και να υπάρχει ή να υπήρχε και κάτω σκαλοπάτι επικοινωνίας, το οποίο τώρα να είναι θαμμένο στη γη και στα ερείπια. Οι ντόπιοι ονομάζουν την εξωτερική πύλη “Αυλόπορτα”, γιατί στην πραγματικότητα είναι η είσοδος σε ένα είδος αυλής ή θαλάμου του οχυρού, το οποίο αποτελούσε μια καλή προστασία για την εσωτερική πύλη. Δεν έχω δει αλλού κάποιο παρόμοιο δείγμα αμυντικών έργων…»

Επίσης, ο Εζέ περιγράφει την «Αυλόπορτα» ως εξής:

«..Στην άκρη της μύτης, που κατεβαίνει προς τον ποταμό, βρίσκεται η μνημειώδης πύλη που οι χωρικοί την ονομάζουν «Αυλόπορτα» και που αναφέρεται ήδη από τον συνταγματάρχη Ληκ σαν ένα από τα πιο εντυπωσιακά μνημεία της Ελλάδος. Αυτή σχηματίζει, μαζί με τα έργα που συνδέονται μαζί της, ένα είδος εισόδου που θα μπορούσε να θεωρηθεί και σαν πέμπτο οχυρωματικό έργο. Αντί να «κοιτάζει» προς την όχθη του Αχελώου, είναι στραμμένη προς το πλάι και «κοιτάζει» προς το νότο. Μια χοντρή και ακανόνιστη ελληνική κατασκευή, με τεράστιους λίθους, βγαίνει προς αυτή την κατεύθυνση. Είναι σαν ένας τεράστιος πύργος, μέσα στον οποίο έχουν ανοίξει ένα πέρασμα πλάτους 2,45 μέτρων και βάθους 11,25 μέτρων. Η πόρτα, ύψους 4,35 μέτρων έχει ένα ημικύκλιο σαν τις μικρές πόρτες του Καραβασαρά (σημείωση: Αμφιλοχία) και του Σωροβιγλίου (σημείωση: Στράτος). Δηλαδή, ο θόλος (τόξο) της φαίνεται μόνο με δύο λίθους που πλησιάζουν και που σχηματίζουν ένα ημικύκλιο. Η διευθέτηση αυτή είναι εύκολο να γίνει, όταν είναι μικρή η κλίμακα. Αλλά ο ταξιδιώτης, που θα βρεθεί ξαφνικά μπροστά σε αυτά τα μνημεία, αφού θα έχει περάσει μέσα από τις βελανιδιές και αναρριχώμενα φυτά, θα εκπλαγεί βλέποντας να στρογγυλεύει πάνω από το κεφάλι του το τόξο μιας μεγάλης πύλης με δύο απλώς λίθους. Παρά τις κολοσσιαίες διαστάσεις των λίθων, που χρησιμοποίησαν, οι εργάτες δεν μπόρεσαν να τις ταιριάξουν: χρειάστηκε, για να κρατηθεί και να ολοκληρωθεί το τόξο, να μπει και ένα πρέκι μήκους τριών μέτρων, το οποίο ακόμα βρίσκεται εκεί. Αναμφίβολα, χρειάζεται στην τοποθέτηση των λίθων και στην ισορροπία μιας σειράς από πέτρες που τοποθετούνται στο χώρο, πολύ περισσότερη επιστήμη και τέχνη απ' ό,τι σε μια χονδροειδή απομίμηση που καταργεί κάθε κατασκευαστική δυσκολία. Ωστόσο, όταν βλέπουμε το τόξο αυτό που σχηματίζεται από δύο κομμάτια, δεν μπορούμε να μη θαυμάσουμε την, δεν ξέρω και εγώ, δεξιοτεχνία ή την τόλμη, όταν δεν διαθέτεις την τέχνη, που είναι ακριβώς και η τέχνη των πρωτόγονων ή άξεστων λαών. Ο ίδιος ο χονδροειδής χαρακτήρας των υλικών και η αδεξιότητα στην εκτέλεση, οι ακανόνιστες πέτρες, ο κύκλος που είναι άσχημα σχεδιασμένος, προσθέτουν αυτή τη συνολική εντύπωση και ενισχύουν το παράξενο θέαμα.

Κατά τα άλλα, η «Πόρτα» στο Παλαιό-Μάνι, με τα υπόλοιπα έργα που την περιβάλλουν, είναι ίσως λιγότερο παλαιά από τα κυκλώπεια τείχη των οχυρών. Οι Ακαρνάνες, υιοθετώντας τις στρογγυλές αυτές μορφές για τη στρατιωτική τους αρχιτεκτονική, δεν προσέθεσαν πολύ μεγαλύτερη λεπτότητα ή φροντίδα απ' ό,τι στο παρελθόν: εξακολουθούσαν να έχουν την επιβλητική σταθερότητα, έστω και πιο άγρια και πιο μαζική, των πρώτων χρόνων. Εδώ, όπως και στις πιο μικρές πόρτες του Καραβασαρά, το τόξο, που διακρίνεται μόνο από τα έξω, δεν συνεχίζει στο εσωτερικό της οικοδομής. Το πλατύ πέρασμα, που ακολουθεί την πόρτα, ήταν σκεπασμένο από μια σειρά τεράστιων και ίσων λίθινων τεμαχίων  Δύο από αυτά συνεχίζουν και υπάρχουν και σήμερα στη θέση τους. Το δεύτερο είναι μόλις 2,15 μέτρων από το έδαφος, περίπου στο ήμισυ του ύψους του πρώτου: είναι προφανές ότι το πέρασμα κόνταινε απότομα προς το μέσον του.

Όταν έχει περάσει κανείς την πόρτα, βρίσκεται κλεισμένος μέσα σε ένα μικρό οχυρό σε σχήμα ακανόνιστου τετραγώνου, που είναι μάλλον μακρύ, παρά πλατύ. Η μόνη είσοδος από αυτό το είδος της πύλης στο πρώτο οχυρό της πόλης είναι μια μικρή πόρτα πλάτους μόλις 1,40 μέτρων. Καθώς το έδαφος αρχίζει να υψώνεται αρκετά γρήγορα, η πόρτα αυτή υψώνεται και αυτή ακολουθώντας το πάχος του τείχους. Οι τέσσερις ίσοι λίθοι, που την καλύπτουν, σχηματίζουν το καθένα μια μύτη (εξοχή) και είναι βαλμένα σαν τα σκαλοπάτια μιας ανάποδης σκάλας. Ίσως αν έσκαβε κανείς να έβρισκε και στο δάπεδο τέσσερα αντίστοιχα σκαλοπάτια. Να, μια ιδιαίτερα άβολη είσοδος για πόλη: και μόνο με αυτή την ένδειξη μπορεί κανείς να φανταστεί πόσο απλή και πρωτόγονη ήταν η ζωή των κατοίκων. Έτσι, η μεγάλη πόρτα που είχαν κατασκευάσει ήταν απλώς για τα μάτια: δεν μπορούσαν να μπουν στο οχυρό τους ούτε με αμάξια ούτε με τα ζώα, αν κουβαλούσαν πράγματα. Ένας έφιππος ήταν αναγκασμένος να κατέβει στο έδαφος. Όλα θυσιάζονταν για την ασφάλεια του χώρου, που μοιάζει μάλλον να ήταν για να μπορεί να αμυνθεί κανείς παρά για να χρησιμοποιηθεί για την επιβίωσή του. Αναρωτιέται μάλιστα κανείς πώς μπορούσαν, σε μια επείγουσα στιγμή, να βάλουν μέσα τις σοδιές τους, τα κοπάδια τους και τα εργαλεία τους…».

Κι όμως, και το επιβλητικό αυτό μνημείο της αρχαιότητας ήταν έτοιμο να καταρρεύσει. ‘Υστερα από παρέμβαση της Εταιρείας Φίλων των Μνημείων της Παλαιομάνινας για την αποτροπή της κατάρρευσης της «Αυλόπορτας» επεσκέφθη το 1997 το χωριό  ο τότε προϊστάμενος της ΣΤ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και στη συνέχεια  γενικός διευθυντής του υπουργείου Πολιτισμού (και ένθερμος φίλος της Παλαιομάνινας) κ. Λάζαρος Κολώνας για το σκοπό αυτό. Πήγε, λοιπόν, στην «Αυλόπορτα», όπου διαπίστωσε ιδίοις όμμασι τον κίνδυνο κατάρρευσης και αμέσως έδωσε εντολή για τοποθέτησή της σε «ξύλινο νάρθηκα», ο οποίος παραμένει μέχρι σήμερα. Στόχος είναι τώρα να φύγει ο «νάρθηκας» με τον προγραμματισμό του έργου μόνιμης στήριξης του μεγάλου αυτού μνημείου της αρχαιότητας στο χωριό μας.  Η αποκατάσταση της κεντρικής παραποτάμιας πύλης της τειχισμένης πόλης, με παράλληλη αφαίρεση του ξύλινου προστατευτικού συμπλέγματος που αλλοιώνει την μορφή της, είναι αναγκαία για την προστασία του μνημείου αυτού, αλλά και για την ανάδειξή της, δεδομένου ότι αποτελεί πρότυπο πύλης για τις ακαρνανικές οχυρώσεις. Το κόστος της αποκατάστασης της «Αυλόπορτας εκτιμάται από τον κ. Λαμπρινουδάκη ότι ανέρχεται σε 150.000 ευρώ με προσδοκίες ότι θα καλυπτόταν από  χορηγίες μεγάλων ιδρυμάτων – χορηγών, αλλά φεύ!

Περιγραφές της Ακρόπολης από τους Ληκ και Εζέ

Επίσης, για την  Ακρόπολη παραθέτω απόσπασμα από την περιγραφή που κάνει ο Ληκ για την ακρόπολη της Παλαιομάνινας:

«… Από την εσωτερική πύλη, τα δύο τείχη του κεντρικού περιτειχισμένου χώρου ανεβαίνουν σε μια μικρή τετράγωνη ακρόπολη στην  κορυφή του λόφου. Το ένα τείχος στα δεξιά ανεβαίνει απ΄ ευθείας, ενώ το αριστερό όχι και τόσο (διαμορφώνει μια καμπύλη). Πάντως, και τα δύο τείχη καμπυλώνουν στην εξωτερική τους πλευρά. Η ακρόπολη έχει έναν εξωτερικό χώρο περιτριγυρισμένο από πύργους…»

Η ακρόπολη περιγράφεται και από τον Εζέ ως εξής:

«..Η ακρόπολη σχηματίζει πάνω στο οροπέδιο, που κοσμεί από μακριά τις όχθες του Αχελώου, ένα ακανόνιστο τετράγωνο με πύργους στην άκρη του. Πίσω από την ακρόπολη και στο ίδιο επίπεδο, ένα γκρεμισμένο τείχος περιβάλλει έναν ολόκληρο χώρο, όπου βρίσκει κανείς εδώ και εκεί ίχνη αρχαίων σπιτιών. Τέλος, το κύριο οχυρό, που μετράει για δύο, γιατί χωρίζεται με ένα παχύ εσωτερικό τείχος, κατεβαίνει το βουνό σε ένα έδαφος γεμάτο δέντρα και βράχους. Η γενική του μορφή μοιάζει με γωνία ή με τρίγωνο, του οποίου η βάση στηρίζεται στα βουνά και που επεκτείνεται με μια μακριά μύτη έως την ίδια την όχθη του ποταμού. Το διπλό αυτό τείχος, μάλιστα, μοιάζει πολύ παλαιό και είναι εντυπωσιακό, εξαιτίας της μοναδικής του διευθέτησης, με τους τεράστιους λίθους που το αποτελούν, το πάχος των τειχών του, την αμυντική αξία τους, που εντοπίζεται αποκλειστικά στην ιδιομορφία των γραμμών του, τη σκληρότητα του εδάφους, που δεν ισοπεδώθηκε και που ποτέ δεν μπόρεσε να φιλοξενήσει παρά φτωχικά καλύβια. Ένας πληθυσμός άγριος και πολεμοχαρής άφησε τα σημάδια του σε αυτές τις κατασκευές, που μοιάζουν να έχουν γίνει αποκλειστικά για να κρατήσουν μακριά τον εχθρό, χωρίς να νοιάζεται για τη διευκόλυνσή του…»

Περιγραφές των αρχαίων τειχών από τον Ληκ

Ο Ληκ περιγράφει τα αρχαία τείχη της Παλαιομάνινας ως εξής:.

«…Τα αρχικά τείχη έχουν σε μερικά σημεία πλάτος 11 ποδών (3,35 μέτρα), αλλά είναι φτιαγμένα στη μέση από χαλίκια (μικρές πέτρες), ενώ εξωτερικά καλύπτονται από κονίαμα. Ανάμεσα στις μεταγενέστερες προσθήκες βρίσκονται τα υπολείμματα ενός πύργου στο χαμηλότερο σημείο της ακρόπολης, από τον οποίο έχουν διασωθεί 10 ή 12 σειρές της κανονικής τειχοποιίας στη μια πλευρά, καθώς και ένα μικρό τμήμα της γειτονικής πλευράς. Εδώ το τείχος αποτελείται από λίθους πάχους όχι περισσότερο των 2,5 - 3 ποδών (0,76 - 0,91 μέτρα). Σε αυτά τα τμήματα της τειχοποιίας, τα οποία έχουν διασωθεί, υπάρχει, στο μέσον περίπου, ένα άνοιγμα, το οποίο προεξέχει μερικά εκατοστά. Μια παρόμοια προεξοχή υπάρχει και στη βάση του τείχους.

Το αμυντικό σύστημα της ακρόπολης στη χαμηλότερη πλευρά προς την πόλη αποτελείται μερικώς από ένα κατακόρυφο σκάψιμο στο βράχο, πάνω στο οποίο έχει χτισθεί ένα τείχος που περιλαμβάνει ακανόνιστους λίθους. Αυτοί εφαρμόζουν ακριβώς, τόσο μεταξύ τους όσο και στο βράχο. Τα ερείπια δεν είναι σε κανένα σημείο πάνω από 8 ή 10 ποδών ψηλά (2,43 - 3,0 μέτρα), εκτός από την “Αυλόπορτα”. Ο εσώκλειστος χώρος είναι τόσο απότομος, ώστε κάποιος εκπλήσσεται με την ιδέα ότι κατοικούνταν κάποτε. Δεν έχουν βρεθεί όμως τα θεμέλιά του. Το μέγιστο μήκος από την ακρόπολη έως την “Αυλόπορτα” είναι 600 υαρδών (548,4 μέτρα)…»

Περιγραφές  ντροπής  για τη σημερινή τραγική πραγματικότητα

Πρώτη φωτογραφία: Ο εμβληματικός πύργος στην ακρόπολη, ο οποίος το 1805 αριθμούσε πάνω από 10 σειρές, σήμερα είναι υπό κατάρρευση καθώς συνεχώς «φεγγίζουν» οι αρμοί, υπό τα αδιάφορα βλέμματα των αρμοδίων

Πρώτη (σύνθετη) φωτογραφία: Πανοραμική άποψη της «Αυλόπορτας  πριν από 100 χρόνια, με τα αρχαία τείχη να κατεβαίνουν από τις δύο μεριές της πλαγιάς (περικλείοντας τον εσωτερικό χώρο) και να σμίγουν  σε αυτήν χωρίς να την … κρύβουν. Δεν έχω δει αλλού κάποιο παρόμοιο δείγμα αμυντικών έργων…».

 Δεύτερη (σύνθετη)  φωτογραφία:  Η «Αυλόπορτα»  (πάνω) πάλι πριν από 100 χρόνια και (κάτω) πριν από την τοποθέτηση ξύλινου «νάρθηκα» … προσωρινά το 1997, όπου και παραμένει … σαπίζων! Αμ την έβλεπε σήμερα ο Ληκ θα απογοητευόταν  από τη σημερινή τραγική κατάσταση ενός μνημείου για το οποίο, όπως σημείωνε όταν το αντίκρισε ότι «δεν  έχω δει αλλού κάποιο παρόμοιο δείγμα αμυντικών έργων…»

Τρίτη (σύνθετη)  φωτογραφία:  Αριστερά (πάνω) ο  πύργος πριν από 100 χρόνια, με τα τείχη  της ακρόπολης  ολοκάθαρα να ξεχύνονται  στην πλαγιά έως την «Αυλόπορτα» και, δεξιά , όπως είναι σήμερα…  Για τον πύργο αυτόν ο υπέυθυνος των αρχαιολογικών ανασκαφών στην Παλαιομάνινα από το 2006 έως το 2014 καθηγητής το πανεπιστημίου Αθηνών Βασίλης Λαμπρινουδάκης έχει επισημάνει  προ πολλού  ότι απαιτείται άμεση λήψη μέτρων αντιμετώπισης του κινδύνου κατάρρευσης εμβληματικών τμημάτων του τείχους ,δεδομένου ότι ενδεχόμενη καταστροφή θα ήταν δύσκολα και με πολύ μεγάλο κόστος αναστρέψιμη και θα προκαλούσε έντονη υποβάθμιση της εικόνας του μνημείου. Η δαπάνη για την αντιμετώπιση του κινδύνου κατάρρευσης του πύργου πλησίον του χωριού της Παλαιομάνινας εκτιμάται από τον κ. Λαμπρινουδάκη ότι ανέρχεται σε 50.000 ευρώ με κάλυψή της δαπάνης από επιχείρηση ή επιχειρήσεις της περιοχής, αλλά  φευ!

Τέταρτη (σύνθετη) φωτογραφία: Μία άλλη πανοραμική άποψη της «Αυλόπορτας» πριν από 100 χρόνια (αριστερά) και  το «τροπικό» τοπίο που την σκεπάζει σήμερα!

Πέμπτη φωτογραφία: Ο εμβληματικός πύργος στην ακρόπολη, ο οποίος το 1805 αριθμούσε πάνω από 10 σειρές, σήμερα είναι υπό κατάρρευση καθώς συνεχώς «φεγγίζουν» οι αρμοί, υπό τα αδιάφορα βλέμματα των αρμοδίων

Έκτη (σύνθετη) φωτογραφία:  Η Ακρόπολη (πάνω) πριν από 100 χρόνια και (κάτω) τα γύρω χαλάσματα  και του πλαϊνού τείχους της  σήμερα (δεξιά κάτω)

Έβδομη (σύνθετη)  φωτογραφία: Η πύλη, λίγα μέτρα μετά την «Αυλόπορτα, που οδηγεί στο εσωτερικό της  αρχαίας πόλης (αριστερά) πριν από 100 χρόνια και όπως είναι σήμερα (δεξιά)!

Όγδοη  (σύνθετη) φωτογραφία:  Ο  υπό κατάρρευση πύργος σήμερα (τρεις  φωτογραφίες πάνω, πρώτη στη μέση και πρώτη κάτω, μαζί με τα γύρω χαλάσματα, και πριν από 100 χρόνια (δεύτερη και τρίτη φωτογραφία στη μέση).

Όγδοη φωτογραφία: ο εμβληματικός πύργος στην ακρόπολη «κραυγάζει απεγνωσμένα» ότι καταρρέει και ζητά βοήθεια, αλλά επί ματάιω…

Σταματάμε την παράθεση κι άλλων φωτογραφιών και αντίστοιχων περιγραφών, διότι κανένας πια λόρδος Μπάυρον δεν θα συγκινήσει κανένα για τα εγκλήματα των  διαδόχων του … ΄Ελγιν…

Αναμνήσεις του Δημήτρη Στεργίου

Σήμερα (1η Μαϊου 2019) γιορτάζεται, όπως κάθε χρόνο, η εργατική πρωτομαγιά με συνεχιζόμενη οικονομική κρίση, με φορομπηχτισμό, με υψηλό δημόσιο χρέος, με μειωμένο οικογενειακό εισόδημα και με το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας στην Ευρώπη!

Και θυμήθηκα ότι στη δεκαετία του 1950, στο χωριό μου, την Παλαιομάνινα Αιτωλοακαρνανίας, την ημέρα αυτή γιόρταζαν μόνο τα παιδιά του Δημοτικού Σχολείου με ποιήματα για την Πρωτομαγιά και με μπουκέτα από μυρωδάτα τριαντάφυλλα, αγριοβιολέτες, παπαρούνες και μαργαρίτες που μαζεύαμε από τις αυλές και τα χωράφια.

Θυμήθηκα ότι τότε στο χωριό τίποτε δεν θύμιζε εργατική πρωτομαγιά, καθώς όλοι σχεδόν οι κάτοικοι ασχολούνταν με το φύτεμα των καπνών από το πρωί έως το βράδυ!

Θυμήθηκα ότι την πρωτομαγιά ως αργία και όχι ως … «απεργία» τη γνώρισα αργότερα στο Μεσολόγγι, όταν πήγα στο (τότε εξατάξιο) Γυμνάσιο της Παλαμαϊκής Σχολής, όπου όλοι, μεγάλοι, μικροί, κατά πυκνές ομάδες, ξεχυνόμασταν στους μοσχοβολημένους δρόμους, έξω από την ιστορική Πύλη, με τα ευωδιαστά τριαντάφυλλα και αγιόκλημα και τραγουδούσαμε τραγούδια του Μάη.

Και θυμήθηκα ότι την ημέρα αυτή, ύστερα από 25 χρόνια, ως διευθυντής εφημερίδας στη δεκαετία του 1970 (λίγα χρόνια μετά τη μεταπολίτευση!), είχα πραγματοποιήσει σύσκεψη μεταξύ στελεχών για τον προγραμματισμό της ύλης και την αποτύπωση των συνδικαλιστικών και κομματικών αντιδράσεων και παρεμβάσεων κατά την ημέρα αυτή.

Θυμήθηκα ότι, καθώς έμπαινα στην αίθουσα των συνεδριάσεων, έλεγα επίκαιρους στίχους τραγουδιών για την Πρωτομαγιά, όπως μού τους είχαν διδάξει οι δάσκαλοί μου στο Δημοτικό σχολείο.

Θυμήθηκα που έλεγα «Πρωτομαγιά, τα λούλουδα γιορτάζουν και τα πουλιά τα ταίρια τους φωνάζουν» ή «Ξημερώνει αυγή δροσάτη, με το πρώτο της πουλί, λες και κράζει τον εργάτη στη φιλόπονη ζωή…» του Γεράσιμου Μαρκορά (1826-1911):

Ξημερώνει αυγή δροσάτη

με το πρώτο της πουλί

λες και κράζει τον εργάτη

στην φιλόπονη ζωή.

Πριν αχνίσει κάθε αστέρι

με χαρούμενη καρδιά,

νέοι, μεσόκοποι και γέροι,

τρέξετ’ όλοι στη δουλειά!

 

Μη σας είναι ο ξένος πλούτος

εν’ αγκάθι στην καρδιά –

πέστε αζήλευτα: Είναι τούτος

εργασίας κληρονομιά.

Σηκωθείτε! Η γη χαρίζει

μόνον άφθονο καρπό,

αν ο κόπος την ποτίζει

μ’ έναν ίδρωτα συχνό.

Πάντα, ναι, τιμίου κόπου

οι γλυκύτατοι καρποί

είν οι μόνοι, που τ ανθρώπου

σώμα τρέφουν και ψυχή.

Πριν αχνίσει κάθε αστέρι

με χαρούμενη καρδιά,

νέοι, μεσόκοποι και γέροι,

τρέξετ’ όλοι στη δουλειά!

Θυμήθηκα ότι μόλις μπήκα στην αίθουσα των συνεδριάσεων, κάποιος αριστερός συνάδελφος με προσγείωσε λέγοντας τα εξής: «Σε άκουγα να τραγουδάς κάτι που πια η πραγματικότητα τα έχει … αχρηστεύσει. Δεν υπάρχει πια σήμερα φιλόπονη ζωή για τον εργάτη, διότι διεκδικεί ίσα δικαιώματα στη ζωή…»

Θυμήθηκα ότι έμεινα αποσβολωμένος από την παρατήρηση του συναδέλφου μου, αλλά δεν έδωσα συνέχεια…

Θυμήθηκα όμως τη συνέχεια έδιναν με αγριότητα τα γνωστά σκληρά πακέτα λιτότητας και ο φορομπηχτισμός, που κορυφώθηκαν με τα Μνημόνια, όταν έγινε και γίνεται η μεγαλύτερη λεηλασία του εισοδήματος των νοικοκυριών και η μεγαλύτερη δοκιμασία των εργαζομένων με την ένταξή τους κατά χιλιάδες στη στρατιά των ανέργων…

Σήμερα, θα περίμενα ύστερα από αυτούς επίμονους εργατικούς αγώνες και τις γιορτές μόνο με συνθήματα και ηχηρά παρόμοια κατά την ημέρα της Πρωτομαγιάς, περίμενα τους εργάτες και τους εργαζόμενους (μεταξύ των οποίων ήμουνα κι εγώ επί 45 χρόνια!) όχι μόνο να μην υπήρχε ανεργία, όχι μόνο να μην υπήρχε λεηλασία του εισοδήματος, όχι μόνο να μην υπήρχε τρόικα και Μνημόνια και εφιαλτικό χρέος, αλλά ευημερία, ανάπτυξη και χώρα ισχυρή, με κύρος και αξιοπρέπεια…

Αμ δε!!!

Του Δημήτρη Στεργίου

Τελικά, το 2018 με δαπάνες και αναλήψεις χρεών δημόσιων επιχειρήσεων και οργανισμών που δεν επηρεάζουν το έλλειμμα, το χρέος, αντί μείωσης κατά 5,8 ποσοστιαίες μονάδες, αυξήθηκε κατά 4,9 ποσοστιαίες μονάδες, σημειώνοντας νέο αρνητικό ρεκόρ όλων των εποχών!

Τελικά, πήγαν χαράμι και το «ματωμένο» πρωτογενές «πλεόνασμα» και η μικρή ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ το 2018. Τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, τα οποία αναδημοσίευσε και η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) υπερακόντισαν τις χαμηλότερες εκτιμήσεις του Προϋπολογισμού του 2019 για την εξέλιξη του δημόσιου χρέους του 2018, το οποίο, τελικά, διαμορφώθηκε στο 181,1% του ΑΕΠ, δηλαδή αυξήθηκε κατά 4,9 ποσοστιαίες μονάδες. Υπενθυμίζεται ότι ο Προϋπολογισμός του 2019 εκτιμούσε ότι το χρέος θα διαμορφωνόταν το 2018 στο 180,4 % του ΑΕΠ, δηλαδή χαμηλότερο κατά 0,7 ποσοστιαίες μονάδες από τις τελικά στοιχεία της Eurostat! Σε απόλυτους αριθμούς το χρέος από 317,5 δις. ευρώ το 2017 διαμορφώθηκε στα 334,6 δις. ευρώ το 2018.

Και πήγαν χαράμι το «πρωτογενές πλεόνασμα» και η ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ το 2018, διότι το χρέος, όπως αναφέρθηκε, αυξήθηκε κατά 4,9 εκατ. μονάδες, ενώ θα έπρεπε να μειωνόταν τουλάχιστον κατά 5,8 ποσοστιαίες μονάδες, δηλαδή από 176,2 ποσοστιαίες μονάδες να συρρικνωνόταν στις 170,4 ποσοστιαίες μονάδες.

Τι έγινε πάλι; Μα αυτό που γίνεται επί δεκαετίες, δηλαδή η σπατάλη, της οποίας μάλιστα η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ το 2018 έσπασε όλα τα αρνητικά ρεκόρ σε περίοδο των Μνημονίων, δηλαδή 2010-2018, όπως προκύπτει από τον παρατιθέμενο πίνακα. Πάντως, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, η μεγάλη αύξηση των δαπανών οφείλεται κατά κύριο λόγο στην εκταμίευση των τελευταίων δόσεων του προγράμματος, αλλά η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ρητώς και κατηγορηματικώς ότι ο παράγοντας «προσαρμογή ελλείμματος – χρέους», που συμβάλλει στη μεταβολή του χρέους, περιλαμβάνει και δαπάνες ή ανάληψη υποχρεώσεων που, ενώ δεν επηρεάζουν το έλλειμμα, αυξάνουν το χρέος. Επίσης, περιλαμβάνει και εισπράξεις (π.χ. από αποκρατικοποιήσεις), οι οποίες δεν επηρεάζουν το έλλειμμα, αλλά μειώνουν το χρέος, αλλά καλύτερα ας μη μιλάμε πια για … αποκρατικοποιήσεις!

Από την ανάλυση του πίνακα αυτού, ο οποίος δημοσιεύεται στην Έκθεση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος για το έτος 2018 (σελίδα 180) και μάλιστα με βάση τις χαμηλότερες εκτιμήσεις του κρατικού προϋπολογισμού του 2019, προκύπτουν ακόλουθες μελαγχολικές διαπιστώσεις:

Πρώτον, το 2018 οι δαπάνες ή ανάληψη χρεών κατέρριψαν όλα τα ρεκόρ της μνημονιακής περιόδου και επεβάρυνε το χρέος με πάνω από 10 ποσοστιαίες μονάδες, που αποτελεί επίσης νέο αρνητικό ρεκόρ περιόδου!

Δεύτερον, το 2018, η συμβολή του πρωτογενούς «πλεονάσματος και της ονομαστικής αύξησης του ΑΕΠ στη μείωση του χρέους σημείωσαν ρεκόρ ως ποσοστό του ΑΕΠ (-4,3 ποσοστιαίες μονάδες), αλλά, δυστυχώς, δεν ήταν αρκετή για να αντισταθμίσουν τη συμφορά της σπατάλης κατά την ίδια περίοδο.

Τι έγινε πάλι; Μα, ό,τι γίνεται συνεχώς επί δεκαετίες, με κορύφωση του δράματος και της συμφοράς το 2012, όταν από 137,9 δις. από το γνωστό «κούρεμα» (PSI), την αγριότερη επίθεση κατά της ιδιωτικής περιουσίας και των ασφαλιστικών ταμείων, πήγαν σε μείωση του δημόσιου χρέους μόνο 50 δις ευρώ κι αυτά μόνο για το 2012, αφού στα επόμενα έτη έως και σήμερα το χρέος καλπάζει!

Όπως προκύπτει από την έκδοση της Τράπεζας της Ελλάδος «Το Χρονικό της Κρίσης: 2010-2013», το συνολικό καθαρό όφελος (μείωση του χρέους) των 137,9 δις. ευρώ που προέκυψε από το «κούρεμα» μετριάστηκε σημαντικά λόγω: α) της ανάγκης για ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών με έκδοση νέου χρέους ύψους 41 δις. ευρώ εντός του 2012, β) του δανεισμού ύψους 11,3 δις. ευρώ για την επαναγορά χρέους το Δεκέμβριο, γ) του γεγονότος ότι η μείωση της αξίας των ομολόγων που διακρατούσαν τα ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία ή άλλοι φορείς, ύψους 16,2 δις. ευρώ, δεν οδήγησε σε μείωση του χρέους, επειδή επρόκειτο για ενδοκυβερνητικό χρέος, δ) του δανεισμού 4,5 δις. ευρώ για την παροχή ομολόγων του ΕΦΣΕ στα ασφαλιστικά ταμεία ως αντισταθμικού οφέλους έναντι της μείωσης των απαιτήσεων που υπέστησαν, ε) της ανάγκης δανεισμού 11,9 δισ. ευρώ για την κάλυψη του ελλείμματος του 2012 και στ) λοιπών υποχρεώσεων του Δημοσίου (π.χ. πληρωμές στον ΕΜΣ, πληρωμές παλαιών οφειλών κλπ) συνολικού ύψους 1,9 δισ. ευρώ.

Το καθαρό αποτέλεσμα όλων αυτών των συναλλαγών ήταν η μείωση του χρέους εντός του 2012 μόνο κατά 51,2 δισ. ευρώ. Πράγματι, το χρέος που το 2011 είχε διαμορφωθεί σε 355,1 δισ. ευρώ το 2011 (από 329,4 δισ. ευρώ το 2010!!!), το 2012 συρρικνώθηκε στα 303,9 δισ. ευρώ, δηλαδή μειώθηκε κατά 51,2 δισ. ευρώ, αλλά την επόμενη χρονιά (2013) αυξήθηκε κατά 16 περίπου δισ. ευρώ, δηλαδή στα 319,2 δισ. ευρώ, παρά τη σημαντική συρρίκνωση των δαπανών εξυπηρέτησης του χρέους σε όλη αυτή την περίοδο.

Πίνακας: Παράγοντες μεταβολών του χρέους (2010-2018)

(Ποσοστιαίες μονάδες)

Έτος

2008

2009

2010

2011

2012

Λόγος χρέους γενικής κυβέρνησης

109,4

126,7

146,2

172,1

159,6

Μεταβολές λόγου χρέους γενικής κυβέρνησης προς ΑΕΠ

6,3

17,3

19,5

25,8

-12,5

-Επίδραση πρωτογενούς αποτελέσματος

5,4

10,1

5,3

3,0

3,8

-Επίδραση από τη μεταβολή του ΑΕΠ και τη μεταβολή των επιτοκίων

0,9

7,1

12,3

20,7

19,3

-Προσαρμογή ελλείμματος – χρέους *

0,1

0,1

1,9

2,1

-35,6

 

 

 

 

 

 

Πίνακας (συνέχεια): Παράγοντες μεταβολών του χρέους (2010-2018)

(Ποσοστιαίες μονάδες)

Έτος

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Λόγος χρέους γενικής κυβέρνησης

177,4

178,9

175,9

178,5

176,1

180,4

Μεταβολές λόγου χρέους γενικής κυβέρνησης προς ΑΕΠ

17,8

1,5

-3,0

2,6

-2,4

4,3

-Επίδραση πρωτογενούς αποτελέσματος

9,1

-0,3

2,1

-3,7

-3,9

-4,1

-Επίδραση από τη μεταβολή του ΑΕΠ και τη μεταβολή των επιτοκίων

13,3

5,9

4,9

3,9

-0,6

-1,7

-Προσαρμογή ελλείμματος – χρέους *

-4,6

-4,0

-10,1

2,4

2,1

10,1

 

 

 

 

 

 

 

*Η «προσαρμογή ελλείμματος – χρέους» περιλαμβάνει και δαπάνες η ανάληψη υποχρεώσεων που, ενώ δεν επηρεάζουν το έλλειμμα, αυξάνουν το χρέος. Επίσης, περιλαμβάνει και εισπράξεις (π.χ. από αποκρατικοποιήσεις), οι οποίες δεν επηρεάζουν το έλλειμμα, αλλά μειώνουν το χρέος

Πηγή. Έκθεση του διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος για το 2018, σελίδα 180.

 

 Του Δημήτρη Στεργίου

Από το ανολοκλήρωτο, κι αυτό, εκπληκτικό ποιητικό έργο του εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού παραθέτω  το τμήμα υπό το τίτλο «Η Ημέρα της λαμπρής», όπου παρουσιάζονται λαμπρές ανεξίτηλες  εικόνες  που βλέπουμε έντομα και σήμερα που όλοι Χριστιανοί γιορτάζουμε τη θείο γεγονός της Ανάστασης του Κυρίου.

Υπενθυμίζω ότι η σύνθεση του «Λάμπρου» άρχισε  το 1824 (στο τετράδιο Ζακύνθου αρ. 12, φφ 3β-25α), και διακόπτεται το 1826 για να συνεχιστεί αργότερα, χωρίς όμως ποτέ να ολοκληρωθεί. Το ποίημα είναι ρομαντικό, βυρωνικής έμπνευσης, με πρωταγωνιστή έναν αντιφατικό, τραγικό, ήρωα, τον Λάμπρο, ο οποίος συνδυάζει όψεις του Καλού και του Κακού: ευγενική φύση και ανδρείος πολεμιστής αλλά, συγχρόνως, άνθρωπος με επιλήψιμη ερωτική συμπεριφορά και εφιαλτικός ως πατέρας.  Το έργο αυτό, που  ανασυγκροτήθηκε  από τον πρώτο εκδότη του σολωμικού έργου, τον Ιάκωβο Πολυλά,  έχει ως εξής:


Καθαρώτατον ἥλιο ἐπρομηνοῦσε
Τῆς αὐγῆς τὸ δροσᾶτο ὕστερο ἀστέρι,
Σύγνεφο, καταχνιά, δὲν ἀπερνοῦσε
Τ᾿ οὐρανοῦ σὲ κανένα ἀπὸ τὰ μέρη·
Καὶ ἀπὸ κεῖ κινημένο ἀργοφυσοῦσε
Τόσο γλυκὸ 'ς τὸ πρόσωπο τ᾿ ἀέρι,
Ποὺ λὲς καὶ λέει μέσ' ς' τῆς καρδιᾶς τὰ φύλλα·
Γλυκειὰ ἡ ζωή καὶ ὁ θάνατος μαυρίλα.

Χριστὸς ἀνέστη! Νέοι, γέροι καὶ κόραις,
Ὅλοι, μικροὶ μεγάλοι, ἑτοιμαστῆτε·
Μέσα 'ς ταῖς ἐκκλησίαις ταῖς δαφνοφόραις
Μὲ τὸ φῶς τῆς χαρᾶς συμμαζωχτῆτε·
Ἀνοίξετε ἀγκαλιαῖς εἰρηνοφόραις
Ὀμπροστὰ 'ς τοὺς Ἀγίους, καὶ φιληθῆτε·
Φιληθῆτε γλυκὰ χείλη μὲ χείλη,
Πέστε Χριστὸς ἀνέστη, ἐχθροὶ καὶ φίλοι.
Δάφναις εἰς κάθε πλάκα ἔχουν οἱ τάφοι,
Καὶ βρέφη ὡραῖα 'ς τὴν ἀγκαλιὰ οἱ μαννάδες·

Γλυκόφωνα, κυττῶντας ταῖς ζωγραφι-
σμέναις εἰκόνες, ψάλλουνε οἱ ψαλτάδες·
Λάμπει τὸ ἀσῆμι, λάμπει τὸ χρυσάφι,
Ἀπὸ τὸ φῶς ποὺ χύνουνε οἱ λαμπάδες·
Κάθε πρόσωπο λάμπει ἀπ᾿ τ᾿ ἁγιοκέρι,
Ὁποῦ κρατοῦνε οἱ Χριστιανοὶ 'ς τὸ χέρι.

Βγαίνει, γιατὶ 'ς τὰ σωθικά του ἀνάφτει,
Καὶ γιὰ πρῶτο ἀπαντᾷ τὸν νεκροθάφτη.

Κανεὶς δὲ τοῦ μιλεῖ, καὶ δὲ τοῦ δίνει
Τὸ φιλὶ τὸ γλυκὸ ποῦ φέρνει εἰρήνῃ.

24.
Πάντα χτυπάει, σὰν νἄλπιζε ἐκεῖ κάτω
Ν᾿ ἀγροικηθῇ 'ς τῆς κόλασης τὸν πάτο.

Του Δημήτρη Στεργίου

Τύφλα  νάχει ο … Έλγιν, Γότθοι, Αλάριχος και άλλα βάνδαλοι επιδρομείς μπροστά τους σημερινούς απογόνους  των Ελλήνων που αφήνουν  την πλούσια πολιτιστική κληρονομιά να καταρρέει, να φυγαδεύεται σε ξένα μουσεία και να απαξιώνεται

 

Όταν είδα την παρατιθέμενη φωτογραφία που μού έστειλε από το χωριό, την Παλαιομάνινα, ο εγγονός  μου Γιώργος Μπαμπάνης,  μού  φάνηκε ότι άκουσα, για μιαν ακόμα φορά, τον  φιλέλληλα ποιητή  λόρδο Μπάυρον  να απαγγέλλει εκκωφαντικά  το γνωστό ποίημά του «Η κατάρα της Αθηνάς»  (The Curse of Minerva),  που  είναι μία από τις νεανικές ποιητικές δημιουργίες του . Το ποίημα αυτό γράφηκε τον Μάρτιο του 1811 στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια του πρώτου ταξιδιού τού 23χρονου ποιητή στην Ελλάδα, όταν ένα αττικό δειλινό ο Μπάυρον, ανέβηκε προσκυνητής στον ιερό βράχο για να θαυμάσει το αρχαίο κάλλος, αλλά  αντίκρισε με  αγανάκτηση,  θλίψη και απογοήτευση  το  καταστρεμμένο και λεηλατημένο το ναό της Αθηνάς και την Καρυάτιδα να λείπει από τη θέση της.

Σημειώνεται ότι  λίγα χρόνια πριν  ο  Σκωτσέζος αρχαιοκάπηλος   λόρδος Έλγιν  είχε διαπράξει  τη γνωστή ιεροσυλία, αφού κατάφερε να αποσπάσει ειδικό φιρμάνι από την Υψηλή Πύλη, που επέτρεπε στους ανθρώπους του να ανεβοκατεβαίνουν ανενόχλητοι στην Ακρόπολη και να αρπάζουν ό,τι έργο τέχνης της αρχαιότητας είχε απομείνει ακόμα από τις κατά καιρούς επιδρομές των βαρβάρων. Έφτασε μάλιστα στο σημείο ο ‘Ελγιν να εγκαταστήσει και σκαλωσιές ακόμα γύρω από τον Παρθενώνα και με συνεργείο εργατών ξεκόλλησε πολλά αγάλματα του αετώματος και ολόκληρες ανάγλυφες παραστάσεις από τις μετόπες του! Αυτά καθώς και άλλα έργα τέχνης, αγγεία και ευρήματα από διάφορες αρχαιολογικές περιοχές της Ελλάδας, άλλα κλεμμένα και άλλα αγορασμένα αντί πινακίου φακής, φορτώνοντάς τα σε καράβι, ο Έλγιν τα έστειλε κατά διαστήματα στο Λονδίνο, όπου και δημιούργησε την πιο πλούσια ιδιωτική αρχαιολογική συλλογή. Υπολογίζεται ότι συνολικά είχε στείλει 253 τεμάχια αρχαιολογικής αξίας.

Σήμερα, ο εμβληματικός πύργος της ακρόπολης της Παλαιομάνινας, ο οποίος άντεξε  από την επίθεση  2.500 περίπου ετών, από τις ορδές ποικιλώνυμων επιδρομέων και κατακτητών, όπως και η ακρόπολη πριν από τον Έλγιν,  βλέπει στο πρόσωπο του Σκωτσέζου  αρχαιοκαπήλου και βανδάλων τους … ίδιους απογόνους των  ιδρυτών της απέραντης αρχαίας πόλης της Παλαιομάνινας  να τον  «ιεροσυλήσουν»  με την αδιαφορία τους, την ολιγωρία τους και την απάθειά τους, μολονότι «φωνάζει», όπως καταδεικνύει και η φωτογραφία και έχει προειδοποιήσει και ο αρχαιολόγος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Βασίλης Λαμπρινουδάκης, ότι είναι υπό κατάρρευση και ότι είναι έτοιμος να  δώσει τη δική του «κατάρα»! Και υπενθυμίζω ότι η «Κατάρα της Αθηνάς» του Μπάυρον «έπιασε», αφού, όταν  αργότερα ο ιερόσυλος  Έλγιν  πτώχευσε, αναγκάστηκε να βγάλει στο σφυρί τη συλλογή του, που την αγόρασε το κράτος για το Βρετανικό Μουσείο, όπου πολλά τεμάχιά της βρίσκονται και σήμερα, κάνοντας αυτό που δεν είχαν κάνει ούτε οι Γότθοι!

Τότε, λοιπόν,  ο νεαρός ρομαντικός ποιητής  έγραψε την «Κατάρα της Αθηνάς» σαν μια κραυγή διαμαρτυρίας και μομφής εναντίον του ανοσιουργήματος, από το οποίο παραθέτω μερικούς σχετικούς στίχους, τους οποίους  θα μπορούσε να τα «έλεγε» σήμερα και υπό κατάρρευση πύργος της Παλαιομάνινας (σε μετάφραση του καθηγητή Πάνου Καραγιώργου):

«…Όπως έτσι στης Παλλάδας το ναό βρισκόμουν μόνος,

και τις ομορφιές κοιτούσα, στο μαγευτικό ακρογιάλι

που η τέχνη κι η ανδρεία είναι σαν μια οπτασία

και που βρίσκονται μονάχα σε ποιητικά βιβλία,

κι όπως έστρεψε η ψυχή μου το ναό για να θαυμάσει

της θεάς, που οι ανθρώποι τώρα έχουν ατιμάσει,

οι παλιοί καιροί γυρίσαν, το παρόν πια είχε σβήσει

και ο Δόξα στην Ελλάδα γύριζε να κατοικήσει!

Επερνούσανε οι ώρες. Της Αρτέμιδας τ’ αστέρι

είχε φτάσει πια στου θόλου τα ψηλότερα τα μέρη

κι εγώ γύριζα μονάχος δίχως να ’μαι κουρασμένος,

σε θεού ναό που ήταν εντελώς λησμονημένος.

Αλλά πιο πολύ σ’ εκείνον τον δικό σου, ω Παλλάδα,

ετριγύριζα, ’κει όπου της Εκάτης η λαμπράδα

στις ψυχρές κολόνες πέφτει απαλά μα και θλιμμένη

κι ήχος την καρδιά παγώνει σαν από νεκρό να βγαίνει.

Ονειροπολώντας είχα για πολύ ’κει απομείνει,

θεωρώντας τι απ’ τη δόξα την παλιά είχε απομείνει,

όταν, ξάφνου, εκεί μπροστά μου, μια γιγάντια θεότης,

η Παλλάδα, με σιμώνει πάνω εκεί, μεσ’ στο ναό της!

Η Αθηνά ήταν η ίδια, αλλά πόσο αλλαγμένη

από τότε που στα τείχη των Δαρδάνων οπλισμένη

έτρεχε μ’ ορμή. Μα τώρα η μορφή της διαφέρει

από κείνη που ’χε πλάσει του Φειδία τ’ άξιο χέρι.

Του προσώπου της εκείνον δεν τον δείχνει πια τον τρόμο

κι η γοργόνα της ασπίδας είχε πάρει άλλο δρόμο.

Νά το κράνος της, κομμάτια. Τσακισμένο το κοντάρι,

κι ούτε τους νεκρούς δεν σκιάζει. Της ελιάς το νιο βλαστάρι

π’ ολοένα το κρατούσε, νά το, είναι μαραμένο

και ξερό, καθώς το σφίγγει με το χέρι παγωμένο.

Αν κι από τους αθανάτους τα λαμπρότερα είχε νιάτα,

δακρυσμένη είναι τώρα η θεά η γαλανομάτα.

Και η γλαύκα της στο κράνος το σπασμένο καθισμένη

την κυρά μοιρολογάει με λαλιά απελπισμένη.

«Ω θνητέ, – έτσι μου είπε – της ντροπής σου αυτό το χρώμα

Βρετανός μου λέει να ’σαι, όνομα ευγενές ακόμα,

μέχρι χτες λαού, ελευθέρου, με ωραία πεπρωμένα,

τώρα περιφρονημένου, και ιδίως από μένα.

Η Παλλάδα πρώτος θα ’ναι της πατρίδας σου εχθρός·

την αιτία θες να μάθεις; – ιδέ τριγύρω σου και ’μπρος.

Νά, εγώ είδα πολέμους κι ερημώσεις να πληθαίνουν

κι άλλες τόσες τυραννίες να ανεβοκατεβαίνουν.

Τούρκου και Γότθων αντάμα γλίτωσα ’γω το κακό,

μα η χώρα σου μου στέλνει έναν κλέφτη πιο τρανό.

Κοίτα, άδειος ο ναός μου, κατοικία ρημαγμένη,

και στοχάσου τι μιζέρια είναι γύρω απλωμένη.

Τούτα ο Κέκροπας, κι εκείνα τα ’χε ο Περικλής στολίσει,

ο Αδριανός τις Μούσες για να τις παρηγορήσει,

και ευγνωμονώ και όσους το ναό μου έχουν χτίσει, –

μα ο Αλάριχος κι ο Έλγιν μ’ έχουν άγρια συλήσει.

Και σαν να ’πρεπε ο κόσμος το κατόρθωμα να μάθει,

τ’ όνομα το μισητό του πάει και στον ναό μου γράφει,

σα να νοιάστηκε η Παλλάδα να δοξάσει τ’ όνομά του,

κάτω η υπογραφή του, πάνω το κατόρθωμά του!

Κι ο απόγονος των Πίκτων είναι φημισμένος όσο

είν’ ο αρχηγός των Γότθων, πιθανόν και άλλο τόσο.

Ο Αλάριχος τα πάντα είχε άγρια καταστρέψει

με το δίκιο του πολέμου, μα ο Έλγιν για να κλέψει

όσα οι βάρβαροι αφήσαν, που ’τανε απ’ ό,τι εκείνος

είναι βάρβαρος πιο λίγο, γιατί το ’κανε ο Ελγίνος ;

Το ’κανε, όπως τη λεία παρατάει το λιοντάρι

και ακολουθεί ο λύκος ή ο τσάκαλος να πάρει

και να γλείψει κάποια σάρκα που απόμεινε ακόμα

απ’ του λέοντα ή του λύκου το αχόρταγο το στόμα.

Κοίτα τι ο Έλγιν πήρε, κοίτα και τι έχει χάσει!

Τ’ όνομά του μ’ ένα άλλο τον ναό μου τον λερώνει,

κάποια αμοιβή η Παλλάδα ν’ απαιτήσει αξιώνει

και το φως της να το ρίξει η Αφροδίτη πια θυμώνει!»

… Ω θνητέ,  μού είπε τότε η κόρη η γαλανομάτα

στις ακτές της χώρας σου φέρε τούτα τα μαντάτα:

Αν και έχω παρακμάσει, να εκδικηθώ μου μένει

και ν’ αποστραφώ μια χώρα σκοτεινή κι ατιμασμένη.

Άκουσε, λοιπόν, τα λόγια της θεάς Παλλάδας μόνο:

άκουσε και σώπα: τ’ άλλα θα λεχθούν από τον χρόνο.

Πρώτα στο κεφάλι εκείνου που ’κανε αυτή την πράξη

η κατάρα μου θ’ αστράψει, ίδιον και γενιά να κάψει.

Ούτε μία σπίθα πνεύμα να μην έχουν τα παιδιά του

και αναίσθητα να είναι, όπως και η αφεντιά του.

Κι αν βρεθεί απόγονός του με λίγο πνεύμα ή φάτσα,

τότε σίγουρα θα είναι νόθος κι από άλλη ράτσα.

Να γυρίζει μ’ απογόνους διανοητικά βλαμμένους

και αντί για της σοφίας, της βλακείας να ’χει επαίνους.

Κι οι κουτοί να επαινούνε την πολλή καλαισθησία

που θα τον χαρακτηρίζει στην αγοραπωλησία,

να πουλά κι έτσι να κάνει – τί ντροπή και τί απάτη! –

της κλεψιάς και αρπαγής του ένα έθνος συνεργάτη.

Κι ο Ουέστ, που της Ευρώπης είναι ο ρυπαρογράφος,

μα της δύστυχης Αγγλίας κόλαξ και τρανός ζωγράφος,

με τα χέρια σαν αγγίξει έργα τέχνης των αιώνων,

μπρος τους θα βρεθεί πως είναι μαθητής ογδόντα χρόνων.

Και τριγύρω οι αγροίκοι παλαιστές θα μαζευτούνε

με της τέχνης τα μνημεία και αυτοί να συγκριθούνε

και το «μαρμαράδικό» του βλέποντας, θα το θαυμάσουν

κοκορόμυαλοι στην πύλη βιαστικοί σαν καταφθάσουν

πλήθη γύρω απ’ την πύλη, τόσα που δεν είδαν άλλοι,

θα γουρλώνουνε τα μάτια με κατάπληξη μεγάλη

και, τεμπέλικα, τ’ αρχαία σαν χαζοί θα σχολιάζουν,

ενώ οι γεροντοκόρες από πόθο θα στενάζουν

και θα κατατρώγουν όλες ψηλαφώντας με τα μάτια

των υπέροχων γιγάντων τα μαρμάρινα κομμάτια,

και θλιμμένες θα φωνάζουν, όταν δουν τους ανδριάντες:

‘Ω, οι Έλληνες οι αρχαίοι ήτανε τέλειοι άντρες!’

Και συγκρίνοντάς τους τώρα με εκείνους τους γενναίους,

θα ζηλέψουν τη Λαΐδα για τους φίλους Αθηναίους.

Πότε σύγχρονη γυναίκα θα ’χει τέτοιον εραστή;

Άχ, αλίμονο, ο σερ Χάρρυ δεν μοιάζει του Ηρακλή!

Και στο τέλος, μεσ’ στο τόσο το ανώνυμο το πλήθος,

θα βρεθεί κάποιος διαβάτης που θα έχει λίγο ήθος·

λυπημένος, βλέποντάς τα, άφωνος θ’ αγανακτήσει,

θα θαυμάσει τα κλεμμένα, μα τον κλέφτη θα μισήσει.

Ώ, καταραμένη να ’ναι η ζωή του και ο τάφος,

και οργή να συνοδεύει το ιερόσυλό του πάθος!

Τ’ όνομά του η Ιστορία δίπλα σε ’κείνου θα γράψει

του τρελού, που της Εφέσου το ναό ’χε κατακάψει.

Κι η κατάρα μου πιο πέρα κι απ’ τον τάφο του να πάει

Ο Ηρόστρατος κι ο Έλγιν σε σελίδες παραμένουν

που είναι στιγματισμένες και με στίχους όπου καίνε·

έτσι πάντα είναι γραμμένοι και οι δυό καταραμένοι,

μα ο δεύτερος πιο μαύρος απ’ τον πρώτο θ’ απομένει…»

Τώρα, ποιούς «καταριέται» ο εμβληματικός πύργος της Παλαιομάνινας; Μα όλους εκείνους  που την ψήφο μας έχουν αναγάγει σε καλέμι για ξεκολλήσουν, σαν τον Έλγιν,  ό,τι  απόμεινε από την πλούσια πολιτιστική μας κληρονομιά…

Καλή Ανάσταση…

Αναμνήσεις του Δημήτρη Στεργίου

Τα παιδιά, κατά ομάδες, «περιέφεραν» στο χωριό του δικό τους «Λάζαρο», κουνώντας, για να χτυπάνε όσο το δυνατόν ηχηρότερα, τα κύπρια

Την παραμονή της γιορτής του Λαζάρου, στην Παλαιομάνινα, όλα σχεδόν τα παιδιά – μαθητές προετοιμάζονταν τα παλαιότερα χρόνια για το έθιμο του «Λαζάρου». Από τρία ξύλα (συνήθως καδρόνια) ίσου μήκους σχημάτιζαν ένα ισοσκελές περίπου τρίγωνο. Ύστερα, ένα μεγάλο ξύλο (συνήθως κι αυτό από καδρόνι), στο ύψος περίπου των παιδιών, έτεμνε τη βάση του τριγώνου αυτού.

Στη συνέχεια, κρεμούσαν, δεξιά και αριστερά από τη βάση του τριγώνου, μεγάλα κουδούνια γιδιών και τραγιών (κύπρια), ενώ στόλιζαν το τρίγωνο με δάφνες, που τις μάζευαν από τη «Γκούβα α Ντελί» (Σπηλιά όπου έμενε και όπου σκοτώθηκε ο λήσταρχος Δελής), και αγριολούλουδα. Επίσης, πάνω στα κύπρια και στα στεφάνια από λουλούδια και δάφνη έριχναν χρωματιστά τσεμπέρια. Προφανώς, με όλα αυτά ήθελαν να δώσουν την εικόνα του «σαβανωμένου» Λαζάρου.

Ανήμερα, Σάββατο του Λαζάρου (παραμονή της Κυριακής των Βαϊων), όλα ήταν έτοιμα. Έτσι, τα παιδιά, κατά ομάδες, «περιέφεραν» στο χωριό τον δικό τους «Λάζαρο», κουνώντας, για να χτυπάνε όσο το δυνατόν ηχηρότερα, τα «κύπρια», ενώ έλεγαν και το ακόλουθο τραγούδι:

Μάρθα, πού΄ ναι ο Λάζαρος ο αδερφός μας,

ο φίλος μας και αγαπητικός μας;

Είναι, είναι πεθαμένος

και στον τάφο του χωμένος.

Λάζαρέ μου, Λάζαρέ μου,

φίλε κι αγαπητέ μου.

Λάζαρε, για έβγα έξω,

απ΄ τον τάφο σου απέξω.

Πες μας, Λάζαρε, τι είδες

στο σκοτάδι όπου πήγες.

Είδα φόβους, είδα τρόμους,

είδα βάσανα και πόνους.

Στο σημείο αυτό ακουγόταν εκκωφαντικός ο ήχος από τα κύπρια, που συνεχώς σείονταν από το παιδί που κρατούσε τον «Λάζαρο».

Το έθιμο του «Λαζάρου» σε πολλές περιοχές

Το έθιμο του Λαζάρου και μάλιστα με κύπρια απαντάται στην Αιτωλοακαρνία και, φυσικά στο Ξηρόμερο, στην Ήπειρο (Κεφαλόβρυσο Ιωαννίνων, Σούλι, Πωγώνι και αλλού) και Βόρειο Ήπειρο (Αργυρόκαστροκαι αλλού), με διάφορες παραλλαγές που αφορούν κυρίως τον τρόπο και το μέσο χρησιμοποίησης των κουδουνιών. Από το περιοδικό «Μπουκέτο» του 1929, προκύπτει ότι τα τραγούδια του Λαζάρου συνοδεύονταν από κυπριά (είδος μεγάλων κουδουνιών), τα οποία, όπως και στην Παλαιομάνινα, ήταν κρεμασμένα σε μια σανίδα, την οποία κινούσαν τα παιδιά ρυθμικά, σα να κοσκινίζουν αλεύρι. Για κάθε τραγούδι και εγκώμιο για τους ενοίκους του σπιτιού, που έλεγαν έπαιρναν εκεί, στην Ήπειρο κι ένα αβγό. Στην Ήπειρο τα κάλαντα του Λαζάρου ήταν τα εξής:

Ήρθε και ο Χριστός στην πόλη Βηθανία

και εφώναξε Μάρθα και Μαρία

- Μαρία που 'ναι ο Λάζαρος ο αδερφός μας

και ο φίλος μας ο αγαπητός μας

- Ο Λάζαρος επέθανε εδώ και τρεις ημέρες

- Πάμε - πάμε να τον δούμε

και στον τάφο του να τον λυπηθούμε

- Λάζαρε-Λάζαρε έβγα έξω

Πες μας Λάζαρε τι είδες εις τον τάφο που επήγες

είδα φόβο είδα τρόμο είδα βάσανα και πόνο

φέρτε μου λίγο νεράκι να ξεπλύνω το φαρμάκι

το φαρμάκι των χειλέων και μη με ρωτάτε πλέον

Στον Κεφαλόβρυσο Ιωαννίνων, όπου αποδεδειγμένως ήταν το ορμητήριο των προγόνων μας για την κάθοδο στην Ακαρνανία τους χειμώνες (χειμαδιά) τις μεγάλες κουδούνες και τα πιο μεγάλα κυπριά τα παιδιά τα κρεμάγαμε γύρω από τη μέση με τριχιά ή τα κρεμάγανε μαζί με το περιλαίμιο (κόθορο) του ζώου ένα σε κάθε ώμο. Τα παιδιά Βγαίναν χαράματα, 5-6 μαζί, χτυπάγαμε τις πόρτες των σπιτιών και πριν ακόμα ανοίξουν άρχιζαν τον σαματά τους... Ο θόρυβος των κουδουνιών ήταν εκκωφαντικός, όπως και στην Παλαιομάνινα. Τα κάλαντα κι εκεί ήταν περίπου τα ίδια με αυτά που παραθέσαμε πιο πάνω

Επίσης, σημειώνω ότι το ίδιο έθιμο, με ελαφρά παραλλαγή, είχαν και έχουν και οι Έλληνες της Βορείου Ηπείρου. Στο βιβλίο τους «Δημοτικά Τραγούδια της Βορείου Ηπείρου» (Εκδόσεις Νεφέλη, 1995), οι Παναγιώτης Σ. Φωτίου και Νίκος Β. Λύτος παραθέτουν σχετικό τραγούδι – κάλαντα από το χωριό Καλογεραντζή της Βορείου Ηπείρου για το «Λάζαρο». Είναι το ακόλουθο:

Καλημέρα σας, καλό πουρνό σας,

καλώς σας βρήκαμε στ΄ αρχοντικό σας,

αν ορίσετε να σας τα πούμε

για το Λάζαρο που τραγουδούμε.

Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια,

ήρθε ο Χριστός από τη Βηθανία

και εκει έκλαιγε Μάρθα και Μαρία.

Μάρθα, πού΄ ναι ο Λάζαρος ο αδερφός μας

κι ο φίλος μας ο ιδικός μας;

Είναι, αφέντη μας, απεθαμένος

εις τον τάφο του βαθιά χωμένος.

Ας υπάγομεν να τον ιδούμεν

και στον τάφο του να λυπηθούμε.

Τότε έτρεξαν μικροί μεγάλοι,

 όλοι οι Έλληνες, όλοι οι Εβραίοι,

τον φώναζαν Λάζαρε, Λάζαρε,

Λάζαρε, για έβγα έξω

να σ΄ ιδώ να σε γνωρίσω

κι από τους νεκρούς να σ΄ αναστήσω.

Πες μας, Λάζαρε, τι είδες

στον Άδη τον ολέθριο και από σκοτάδι;

Είδα φόβους, είδα τρόμους,

Είδα βάσανα και πόνους.

Δώστε μου λίγο νεράκι,

να ξεπλύνω το φαρμάκι

της καρδιάς μου (αχ) το δέος

και να μη ρωτάτε πλέον.

Πάντως, όπως διάβασα, τα κύπρια στο έθιμο του Λαζάρου έχουν μιαν ερμηνεία που θυμίζει προλήψεις και δεισιδαιμονίες. Κατά την αρχαιότητα ο ήχος του κουδουνιού είχε μαγικές και προστατευτικές δυνάμεις. Το χρησιμοποιούσαν για να ξορκίσουν ξωτικά και κακά πνεύματα, για να προστατέψουν ζώα και ανθρώπους από ασθένειες και βασκανίες.

Φωτογραφία:

Από την αναβίωση του εθίμου στην Παλαιομάνινα Αιτωλοακαρνανίας από την Εταιρεία Φίλων των Μνημείων της Παλαιομάνινας το 2001.

(Από το βιβλίο μου «Βλάχικα έθιμα της Παλαιομάνινας με αρχαιοελληνικές ρίζες», Εκδόσεις Παπαδήμα, Αθήνα 2001)

Σελίδα 7 από 14

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Η ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας ΑΙΧΜΗ, πρώτης σε κυκλοφορία και αναγνωσιμότητα στο νομό Αιτωλοακαρνανίας. Ειδήσεις, σχόλια, ρεπορτάζ, κοινωνικά, αθλητικά, μικρές αγγελίες

Η Αιτωλοακαρνανία