Αγγελίες    Επικοινωνία

 Του Δημήτρη Στεργίου

Από το ανολοκλήρωτο, κι αυτό, εκπληκτικό ποιητικό έργο του εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού παραθέτω  το τμήμα υπό το τίτλο «Η Ημέρα της λαμπρής», όπου παρουσιάζονται λαμπρές ανεξίτηλες  εικόνες  που βλέπουμε έντομα και σήμερα που όλοι Χριστιανοί γιορτάζουμε τη θείο γεγονός της Ανάστασης του Κυρίου.

Υπενθυμίζω ότι η σύνθεση του «Λάμπρου» άρχισε  το 1824 (στο τετράδιο Ζακύνθου αρ. 12, φφ 3β-25α), και διακόπτεται το 1826 για να συνεχιστεί αργότερα, χωρίς όμως ποτέ να ολοκληρωθεί. Το ποίημα είναι ρομαντικό, βυρωνικής έμπνευσης, με πρωταγωνιστή έναν αντιφατικό, τραγικό, ήρωα, τον Λάμπρο, ο οποίος συνδυάζει όψεις του Καλού και του Κακού: ευγενική φύση και ανδρείος πολεμιστής αλλά, συγχρόνως, άνθρωπος με επιλήψιμη ερωτική συμπεριφορά και εφιαλτικός ως πατέρας.  Το έργο αυτό, που  ανασυγκροτήθηκε  από τον πρώτο εκδότη του σολωμικού έργου, τον Ιάκωβο Πολυλά,  έχει ως εξής:


Καθαρώτατον ἥλιο ἐπρομηνοῦσε
Τῆς αὐγῆς τὸ δροσᾶτο ὕστερο ἀστέρι,
Σύγνεφο, καταχνιά, δὲν ἀπερνοῦσε
Τ᾿ οὐρανοῦ σὲ κανένα ἀπὸ τὰ μέρη·
Καὶ ἀπὸ κεῖ κινημένο ἀργοφυσοῦσε
Τόσο γλυκὸ 'ς τὸ πρόσωπο τ᾿ ἀέρι,
Ποὺ λὲς καὶ λέει μέσ' ς' τῆς καρδιᾶς τὰ φύλλα·
Γλυκειὰ ἡ ζωή καὶ ὁ θάνατος μαυρίλα.

Χριστὸς ἀνέστη! Νέοι, γέροι καὶ κόραις,
Ὅλοι, μικροὶ μεγάλοι, ἑτοιμαστῆτε·
Μέσα 'ς ταῖς ἐκκλησίαις ταῖς δαφνοφόραις
Μὲ τὸ φῶς τῆς χαρᾶς συμμαζωχτῆτε·
Ἀνοίξετε ἀγκαλιαῖς εἰρηνοφόραις
Ὀμπροστὰ 'ς τοὺς Ἀγίους, καὶ φιληθῆτε·
Φιληθῆτε γλυκὰ χείλη μὲ χείλη,
Πέστε Χριστὸς ἀνέστη, ἐχθροὶ καὶ φίλοι.
Δάφναις εἰς κάθε πλάκα ἔχουν οἱ τάφοι,
Καὶ βρέφη ὡραῖα 'ς τὴν ἀγκαλιὰ οἱ μαννάδες·

Γλυκόφωνα, κυττῶντας ταῖς ζωγραφι-
σμέναις εἰκόνες, ψάλλουνε οἱ ψαλτάδες·
Λάμπει τὸ ἀσῆμι, λάμπει τὸ χρυσάφι,
Ἀπὸ τὸ φῶς ποὺ χύνουνε οἱ λαμπάδες·
Κάθε πρόσωπο λάμπει ἀπ᾿ τ᾿ ἁγιοκέρι,
Ὁποῦ κρατοῦνε οἱ Χριστιανοὶ 'ς τὸ χέρι.

Βγαίνει, γιατὶ 'ς τὰ σωθικά του ἀνάφτει,
Καὶ γιὰ πρῶτο ἀπαντᾷ τὸν νεκροθάφτη.

Κανεὶς δὲ τοῦ μιλεῖ, καὶ δὲ τοῦ δίνει
Τὸ φιλὶ τὸ γλυκὸ ποῦ φέρνει εἰρήνῃ.

24.
Πάντα χτυπάει, σὰν νἄλπιζε ἐκεῖ κάτω
Ν᾿ ἀγροικηθῇ 'ς τῆς κόλασης τὸν πάτο.

Του Δημήτρη Στεργίου

Τύφλα  νάχει ο … Έλγιν, Γότθοι, Αλάριχος και άλλα βάνδαλοι επιδρομείς μπροστά τους σημερινούς απογόνους  των Ελλήνων που αφήνουν  την πλούσια πολιτιστική κληρονομιά να καταρρέει, να φυγαδεύεται σε ξένα μουσεία και να απαξιώνεται

 

Όταν είδα την παρατιθέμενη φωτογραφία που μού έστειλε από το χωριό, την Παλαιομάνινα, ο εγγονός  μου Γιώργος Μπαμπάνης,  μού  φάνηκε ότι άκουσα, για μιαν ακόμα φορά, τον  φιλέλληλα ποιητή  λόρδο Μπάυρον  να απαγγέλλει εκκωφαντικά  το γνωστό ποίημά του «Η κατάρα της Αθηνάς»  (The Curse of Minerva),  που  είναι μία από τις νεανικές ποιητικές δημιουργίες του . Το ποίημα αυτό γράφηκε τον Μάρτιο του 1811 στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια του πρώτου ταξιδιού τού 23χρονου ποιητή στην Ελλάδα, όταν ένα αττικό δειλινό ο Μπάυρον, ανέβηκε προσκυνητής στον ιερό βράχο για να θαυμάσει το αρχαίο κάλλος, αλλά  αντίκρισε με  αγανάκτηση,  θλίψη και απογοήτευση  το  καταστρεμμένο και λεηλατημένο το ναό της Αθηνάς και την Καρυάτιδα να λείπει από τη θέση της.

Σημειώνεται ότι  λίγα χρόνια πριν  ο  Σκωτσέζος αρχαιοκάπηλος   λόρδος Έλγιν  είχε διαπράξει  τη γνωστή ιεροσυλία, αφού κατάφερε να αποσπάσει ειδικό φιρμάνι από την Υψηλή Πύλη, που επέτρεπε στους ανθρώπους του να ανεβοκατεβαίνουν ανενόχλητοι στην Ακρόπολη και να αρπάζουν ό,τι έργο τέχνης της αρχαιότητας είχε απομείνει ακόμα από τις κατά καιρούς επιδρομές των βαρβάρων. Έφτασε μάλιστα στο σημείο ο ‘Ελγιν να εγκαταστήσει και σκαλωσιές ακόμα γύρω από τον Παρθενώνα και με συνεργείο εργατών ξεκόλλησε πολλά αγάλματα του αετώματος και ολόκληρες ανάγλυφες παραστάσεις από τις μετόπες του! Αυτά καθώς και άλλα έργα τέχνης, αγγεία και ευρήματα από διάφορες αρχαιολογικές περιοχές της Ελλάδας, άλλα κλεμμένα και άλλα αγορασμένα αντί πινακίου φακής, φορτώνοντάς τα σε καράβι, ο Έλγιν τα έστειλε κατά διαστήματα στο Λονδίνο, όπου και δημιούργησε την πιο πλούσια ιδιωτική αρχαιολογική συλλογή. Υπολογίζεται ότι συνολικά είχε στείλει 253 τεμάχια αρχαιολογικής αξίας.

Σήμερα, ο εμβληματικός πύργος της ακρόπολης της Παλαιομάνινας, ο οποίος άντεξε  από την επίθεση  2.500 περίπου ετών, από τις ορδές ποικιλώνυμων επιδρομέων και κατακτητών, όπως και η ακρόπολη πριν από τον Έλγιν,  βλέπει στο πρόσωπο του Σκωτσέζου  αρχαιοκαπήλου και βανδάλων τους … ίδιους απογόνους των  ιδρυτών της απέραντης αρχαίας πόλης της Παλαιομάνινας  να τον  «ιεροσυλήσουν»  με την αδιαφορία τους, την ολιγωρία τους και την απάθειά τους, μολονότι «φωνάζει», όπως καταδεικνύει και η φωτογραφία και έχει προειδοποιήσει και ο αρχαιολόγος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Βασίλης Λαμπρινουδάκης, ότι είναι υπό κατάρρευση και ότι είναι έτοιμος να  δώσει τη δική του «κατάρα»! Και υπενθυμίζω ότι η «Κατάρα της Αθηνάς» του Μπάυρον «έπιασε», αφού, όταν  αργότερα ο ιερόσυλος  Έλγιν  πτώχευσε, αναγκάστηκε να βγάλει στο σφυρί τη συλλογή του, που την αγόρασε το κράτος για το Βρετανικό Μουσείο, όπου πολλά τεμάχιά της βρίσκονται και σήμερα, κάνοντας αυτό που δεν είχαν κάνει ούτε οι Γότθοι!

Τότε, λοιπόν,  ο νεαρός ρομαντικός ποιητής  έγραψε την «Κατάρα της Αθηνάς» σαν μια κραυγή διαμαρτυρίας και μομφής εναντίον του ανοσιουργήματος, από το οποίο παραθέτω μερικούς σχετικούς στίχους, τους οποίους  θα μπορούσε να τα «έλεγε» σήμερα και υπό κατάρρευση πύργος της Παλαιομάνινας (σε μετάφραση του καθηγητή Πάνου Καραγιώργου):

«…Όπως έτσι στης Παλλάδας το ναό βρισκόμουν μόνος,

και τις ομορφιές κοιτούσα, στο μαγευτικό ακρογιάλι

που η τέχνη κι η ανδρεία είναι σαν μια οπτασία

και που βρίσκονται μονάχα σε ποιητικά βιβλία,

κι όπως έστρεψε η ψυχή μου το ναό για να θαυμάσει

της θεάς, που οι ανθρώποι τώρα έχουν ατιμάσει,

οι παλιοί καιροί γυρίσαν, το παρόν πια είχε σβήσει

και ο Δόξα στην Ελλάδα γύριζε να κατοικήσει!

Επερνούσανε οι ώρες. Της Αρτέμιδας τ’ αστέρι

είχε φτάσει πια στου θόλου τα ψηλότερα τα μέρη

κι εγώ γύριζα μονάχος δίχως να ’μαι κουρασμένος,

σε θεού ναό που ήταν εντελώς λησμονημένος.

Αλλά πιο πολύ σ’ εκείνον τον δικό σου, ω Παλλάδα,

ετριγύριζα, ’κει όπου της Εκάτης η λαμπράδα

στις ψυχρές κολόνες πέφτει απαλά μα και θλιμμένη

κι ήχος την καρδιά παγώνει σαν από νεκρό να βγαίνει.

Ονειροπολώντας είχα για πολύ ’κει απομείνει,

θεωρώντας τι απ’ τη δόξα την παλιά είχε απομείνει,

όταν, ξάφνου, εκεί μπροστά μου, μια γιγάντια θεότης,

η Παλλάδα, με σιμώνει πάνω εκεί, μεσ’ στο ναό της!

Η Αθηνά ήταν η ίδια, αλλά πόσο αλλαγμένη

από τότε που στα τείχη των Δαρδάνων οπλισμένη

έτρεχε μ’ ορμή. Μα τώρα η μορφή της διαφέρει

από κείνη που ’χε πλάσει του Φειδία τ’ άξιο χέρι.

Του προσώπου της εκείνον δεν τον δείχνει πια τον τρόμο

κι η γοργόνα της ασπίδας είχε πάρει άλλο δρόμο.

Νά το κράνος της, κομμάτια. Τσακισμένο το κοντάρι,

κι ούτε τους νεκρούς δεν σκιάζει. Της ελιάς το νιο βλαστάρι

π’ ολοένα το κρατούσε, νά το, είναι μαραμένο

και ξερό, καθώς το σφίγγει με το χέρι παγωμένο.

Αν κι από τους αθανάτους τα λαμπρότερα είχε νιάτα,

δακρυσμένη είναι τώρα η θεά η γαλανομάτα.

Και η γλαύκα της στο κράνος το σπασμένο καθισμένη

την κυρά μοιρολογάει με λαλιά απελπισμένη.

«Ω θνητέ, – έτσι μου είπε – της ντροπής σου αυτό το χρώμα

Βρετανός μου λέει να ’σαι, όνομα ευγενές ακόμα,

μέχρι χτες λαού, ελευθέρου, με ωραία πεπρωμένα,

τώρα περιφρονημένου, και ιδίως από μένα.

Η Παλλάδα πρώτος θα ’ναι της πατρίδας σου εχθρός·

την αιτία θες να μάθεις; – ιδέ τριγύρω σου και ’μπρος.

Νά, εγώ είδα πολέμους κι ερημώσεις να πληθαίνουν

κι άλλες τόσες τυραννίες να ανεβοκατεβαίνουν.

Τούρκου και Γότθων αντάμα γλίτωσα ’γω το κακό,

μα η χώρα σου μου στέλνει έναν κλέφτη πιο τρανό.

Κοίτα, άδειος ο ναός μου, κατοικία ρημαγμένη,

και στοχάσου τι μιζέρια είναι γύρω απλωμένη.

Τούτα ο Κέκροπας, κι εκείνα τα ’χε ο Περικλής στολίσει,

ο Αδριανός τις Μούσες για να τις παρηγορήσει,

και ευγνωμονώ και όσους το ναό μου έχουν χτίσει, –

μα ο Αλάριχος κι ο Έλγιν μ’ έχουν άγρια συλήσει.

Και σαν να ’πρεπε ο κόσμος το κατόρθωμα να μάθει,

τ’ όνομα το μισητό του πάει και στον ναό μου γράφει,

σα να νοιάστηκε η Παλλάδα να δοξάσει τ’ όνομά του,

κάτω η υπογραφή του, πάνω το κατόρθωμά του!

Κι ο απόγονος των Πίκτων είναι φημισμένος όσο

είν’ ο αρχηγός των Γότθων, πιθανόν και άλλο τόσο.

Ο Αλάριχος τα πάντα είχε άγρια καταστρέψει

με το δίκιο του πολέμου, μα ο Έλγιν για να κλέψει

όσα οι βάρβαροι αφήσαν, που ’τανε απ’ ό,τι εκείνος

είναι βάρβαρος πιο λίγο, γιατί το ’κανε ο Ελγίνος ;

Το ’κανε, όπως τη λεία παρατάει το λιοντάρι

και ακολουθεί ο λύκος ή ο τσάκαλος να πάρει

και να γλείψει κάποια σάρκα που απόμεινε ακόμα

απ’ του λέοντα ή του λύκου το αχόρταγο το στόμα.

Κοίτα τι ο Έλγιν πήρε, κοίτα και τι έχει χάσει!

Τ’ όνομά του μ’ ένα άλλο τον ναό μου τον λερώνει,

κάποια αμοιβή η Παλλάδα ν’ απαιτήσει αξιώνει

και το φως της να το ρίξει η Αφροδίτη πια θυμώνει!»

… Ω θνητέ,  μού είπε τότε η κόρη η γαλανομάτα

στις ακτές της χώρας σου φέρε τούτα τα μαντάτα:

Αν και έχω παρακμάσει, να εκδικηθώ μου μένει

και ν’ αποστραφώ μια χώρα σκοτεινή κι ατιμασμένη.

Άκουσε, λοιπόν, τα λόγια της θεάς Παλλάδας μόνο:

άκουσε και σώπα: τ’ άλλα θα λεχθούν από τον χρόνο.

Πρώτα στο κεφάλι εκείνου που ’κανε αυτή την πράξη

η κατάρα μου θ’ αστράψει, ίδιον και γενιά να κάψει.

Ούτε μία σπίθα πνεύμα να μην έχουν τα παιδιά του

και αναίσθητα να είναι, όπως και η αφεντιά του.

Κι αν βρεθεί απόγονός του με λίγο πνεύμα ή φάτσα,

τότε σίγουρα θα είναι νόθος κι από άλλη ράτσα.

Να γυρίζει μ’ απογόνους διανοητικά βλαμμένους

και αντί για της σοφίας, της βλακείας να ’χει επαίνους.

Κι οι κουτοί να επαινούνε την πολλή καλαισθησία

που θα τον χαρακτηρίζει στην αγοραπωλησία,

να πουλά κι έτσι να κάνει – τί ντροπή και τί απάτη! –

της κλεψιάς και αρπαγής του ένα έθνος συνεργάτη.

Κι ο Ουέστ, που της Ευρώπης είναι ο ρυπαρογράφος,

μα της δύστυχης Αγγλίας κόλαξ και τρανός ζωγράφος,

με τα χέρια σαν αγγίξει έργα τέχνης των αιώνων,

μπρος τους θα βρεθεί πως είναι μαθητής ογδόντα χρόνων.

Και τριγύρω οι αγροίκοι παλαιστές θα μαζευτούνε

με της τέχνης τα μνημεία και αυτοί να συγκριθούνε

και το «μαρμαράδικό» του βλέποντας, θα το θαυμάσουν

κοκορόμυαλοι στην πύλη βιαστικοί σαν καταφθάσουν

πλήθη γύρω απ’ την πύλη, τόσα που δεν είδαν άλλοι,

θα γουρλώνουνε τα μάτια με κατάπληξη μεγάλη

και, τεμπέλικα, τ’ αρχαία σαν χαζοί θα σχολιάζουν,

ενώ οι γεροντοκόρες από πόθο θα στενάζουν

και θα κατατρώγουν όλες ψηλαφώντας με τα μάτια

των υπέροχων γιγάντων τα μαρμάρινα κομμάτια,

και θλιμμένες θα φωνάζουν, όταν δουν τους ανδριάντες:

‘Ω, οι Έλληνες οι αρχαίοι ήτανε τέλειοι άντρες!’

Και συγκρίνοντάς τους τώρα με εκείνους τους γενναίους,

θα ζηλέψουν τη Λαΐδα για τους φίλους Αθηναίους.

Πότε σύγχρονη γυναίκα θα ’χει τέτοιον εραστή;

Άχ, αλίμονο, ο σερ Χάρρυ δεν μοιάζει του Ηρακλή!

Και στο τέλος, μεσ’ στο τόσο το ανώνυμο το πλήθος,

θα βρεθεί κάποιος διαβάτης που θα έχει λίγο ήθος·

λυπημένος, βλέποντάς τα, άφωνος θ’ αγανακτήσει,

θα θαυμάσει τα κλεμμένα, μα τον κλέφτη θα μισήσει.

Ώ, καταραμένη να ’ναι η ζωή του και ο τάφος,

και οργή να συνοδεύει το ιερόσυλό του πάθος!

Τ’ όνομά του η Ιστορία δίπλα σε ’κείνου θα γράψει

του τρελού, που της Εφέσου το ναό ’χε κατακάψει.

Κι η κατάρα μου πιο πέρα κι απ’ τον τάφο του να πάει

Ο Ηρόστρατος κι ο Έλγιν σε σελίδες παραμένουν

που είναι στιγματισμένες και με στίχους όπου καίνε·

έτσι πάντα είναι γραμμένοι και οι δυό καταραμένοι,

μα ο δεύτερος πιο μαύρος απ’ τον πρώτο θ’ απομένει…»

Τώρα, ποιούς «καταριέται» ο εμβληματικός πύργος της Παλαιομάνινας; Μα όλους εκείνους  που την ψήφο μας έχουν αναγάγει σε καλέμι για ξεκολλήσουν, σαν τον Έλγιν,  ό,τι  απόμεινε από την πλούσια πολιτιστική μας κληρονομιά…

Καλή Ανάσταση…

Αναμνήσεις του Δημήτρη Στεργίου

Τα παιδιά, κατά ομάδες, «περιέφεραν» στο χωριό του δικό τους «Λάζαρο», κουνώντας, για να χτυπάνε όσο το δυνατόν ηχηρότερα, τα κύπρια

Την παραμονή της γιορτής του Λαζάρου, στην Παλαιομάνινα, όλα σχεδόν τα παιδιά – μαθητές προετοιμάζονταν τα παλαιότερα χρόνια για το έθιμο του «Λαζάρου». Από τρία ξύλα (συνήθως καδρόνια) ίσου μήκους σχημάτιζαν ένα ισοσκελές περίπου τρίγωνο. Ύστερα, ένα μεγάλο ξύλο (συνήθως κι αυτό από καδρόνι), στο ύψος περίπου των παιδιών, έτεμνε τη βάση του τριγώνου αυτού.

Στη συνέχεια, κρεμούσαν, δεξιά και αριστερά από τη βάση του τριγώνου, μεγάλα κουδούνια γιδιών και τραγιών (κύπρια), ενώ στόλιζαν το τρίγωνο με δάφνες, που τις μάζευαν από τη «Γκούβα α Ντελί» (Σπηλιά όπου έμενε και όπου σκοτώθηκε ο λήσταρχος Δελής), και αγριολούλουδα. Επίσης, πάνω στα κύπρια και στα στεφάνια από λουλούδια και δάφνη έριχναν χρωματιστά τσεμπέρια. Προφανώς, με όλα αυτά ήθελαν να δώσουν την εικόνα του «σαβανωμένου» Λαζάρου.

Ανήμερα, Σάββατο του Λαζάρου (παραμονή της Κυριακής των Βαϊων), όλα ήταν έτοιμα. Έτσι, τα παιδιά, κατά ομάδες, «περιέφεραν» στο χωριό τον δικό τους «Λάζαρο», κουνώντας, για να χτυπάνε όσο το δυνατόν ηχηρότερα, τα «κύπρια», ενώ έλεγαν και το ακόλουθο τραγούδι:

Μάρθα, πού΄ ναι ο Λάζαρος ο αδερφός μας,

ο φίλος μας και αγαπητικός μας;

Είναι, είναι πεθαμένος

και στον τάφο του χωμένος.

Λάζαρέ μου, Λάζαρέ μου,

φίλε κι αγαπητέ μου.

Λάζαρε, για έβγα έξω,

απ΄ τον τάφο σου απέξω.

Πες μας, Λάζαρε, τι είδες

στο σκοτάδι όπου πήγες.

Είδα φόβους, είδα τρόμους,

είδα βάσανα και πόνους.

Στο σημείο αυτό ακουγόταν εκκωφαντικός ο ήχος από τα κύπρια, που συνεχώς σείονταν από το παιδί που κρατούσε τον «Λάζαρο».

Το έθιμο του «Λαζάρου» σε πολλές περιοχές

Το έθιμο του Λαζάρου και μάλιστα με κύπρια απαντάται στην Αιτωλοακαρνία και, φυσικά στο Ξηρόμερο, στην Ήπειρο (Κεφαλόβρυσο Ιωαννίνων, Σούλι, Πωγώνι και αλλού) και Βόρειο Ήπειρο (Αργυρόκαστροκαι αλλού), με διάφορες παραλλαγές που αφορούν κυρίως τον τρόπο και το μέσο χρησιμοποίησης των κουδουνιών. Από το περιοδικό «Μπουκέτο» του 1929, προκύπτει ότι τα τραγούδια του Λαζάρου συνοδεύονταν από κυπριά (είδος μεγάλων κουδουνιών), τα οποία, όπως και στην Παλαιομάνινα, ήταν κρεμασμένα σε μια σανίδα, την οποία κινούσαν τα παιδιά ρυθμικά, σα να κοσκινίζουν αλεύρι. Για κάθε τραγούδι και εγκώμιο για τους ενοίκους του σπιτιού, που έλεγαν έπαιρναν εκεί, στην Ήπειρο κι ένα αβγό. Στην Ήπειρο τα κάλαντα του Λαζάρου ήταν τα εξής:

Ήρθε και ο Χριστός στην πόλη Βηθανία

και εφώναξε Μάρθα και Μαρία

- Μαρία που 'ναι ο Λάζαρος ο αδερφός μας

και ο φίλος μας ο αγαπητός μας

- Ο Λάζαρος επέθανε εδώ και τρεις ημέρες

- Πάμε - πάμε να τον δούμε

και στον τάφο του να τον λυπηθούμε

- Λάζαρε-Λάζαρε έβγα έξω

Πες μας Λάζαρε τι είδες εις τον τάφο που επήγες

είδα φόβο είδα τρόμο είδα βάσανα και πόνο

φέρτε μου λίγο νεράκι να ξεπλύνω το φαρμάκι

το φαρμάκι των χειλέων και μη με ρωτάτε πλέον

Στον Κεφαλόβρυσο Ιωαννίνων, όπου αποδεδειγμένως ήταν το ορμητήριο των προγόνων μας για την κάθοδο στην Ακαρνανία τους χειμώνες (χειμαδιά) τις μεγάλες κουδούνες και τα πιο μεγάλα κυπριά τα παιδιά τα κρεμάγαμε γύρω από τη μέση με τριχιά ή τα κρεμάγανε μαζί με το περιλαίμιο (κόθορο) του ζώου ένα σε κάθε ώμο. Τα παιδιά Βγαίναν χαράματα, 5-6 μαζί, χτυπάγαμε τις πόρτες των σπιτιών και πριν ακόμα ανοίξουν άρχιζαν τον σαματά τους... Ο θόρυβος των κουδουνιών ήταν εκκωφαντικός, όπως και στην Παλαιομάνινα. Τα κάλαντα κι εκεί ήταν περίπου τα ίδια με αυτά που παραθέσαμε πιο πάνω

Επίσης, σημειώνω ότι το ίδιο έθιμο, με ελαφρά παραλλαγή, είχαν και έχουν και οι Έλληνες της Βορείου Ηπείρου. Στο βιβλίο τους «Δημοτικά Τραγούδια της Βορείου Ηπείρου» (Εκδόσεις Νεφέλη, 1995), οι Παναγιώτης Σ. Φωτίου και Νίκος Β. Λύτος παραθέτουν σχετικό τραγούδι – κάλαντα από το χωριό Καλογεραντζή της Βορείου Ηπείρου για το «Λάζαρο». Είναι το ακόλουθο:

Καλημέρα σας, καλό πουρνό σας,

καλώς σας βρήκαμε στ΄ αρχοντικό σας,

αν ορίσετε να σας τα πούμε

για το Λάζαρο που τραγουδούμε.

Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια,

ήρθε ο Χριστός από τη Βηθανία

και εκει έκλαιγε Μάρθα και Μαρία.

Μάρθα, πού΄ ναι ο Λάζαρος ο αδερφός μας

κι ο φίλος μας ο ιδικός μας;

Είναι, αφέντη μας, απεθαμένος

εις τον τάφο του βαθιά χωμένος.

Ας υπάγομεν να τον ιδούμεν

και στον τάφο του να λυπηθούμε.

Τότε έτρεξαν μικροί μεγάλοι,

 όλοι οι Έλληνες, όλοι οι Εβραίοι,

τον φώναζαν Λάζαρε, Λάζαρε,

Λάζαρε, για έβγα έξω

να σ΄ ιδώ να σε γνωρίσω

κι από τους νεκρούς να σ΄ αναστήσω.

Πες μας, Λάζαρε, τι είδες

στον Άδη τον ολέθριο και από σκοτάδι;

Είδα φόβους, είδα τρόμους,

Είδα βάσανα και πόνους.

Δώστε μου λίγο νεράκι,

να ξεπλύνω το φαρμάκι

της καρδιάς μου (αχ) το δέος

και να μη ρωτάτε πλέον.

Πάντως, όπως διάβασα, τα κύπρια στο έθιμο του Λαζάρου έχουν μιαν ερμηνεία που θυμίζει προλήψεις και δεισιδαιμονίες. Κατά την αρχαιότητα ο ήχος του κουδουνιού είχε μαγικές και προστατευτικές δυνάμεις. Το χρησιμοποιούσαν για να ξορκίσουν ξωτικά και κακά πνεύματα, για να προστατέψουν ζώα και ανθρώπους από ασθένειες και βασκανίες.

Φωτογραφία:

Από την αναβίωση του εθίμου στην Παλαιομάνινα Αιτωλοακαρνανίας από την Εταιρεία Φίλων των Μνημείων της Παλαιομάνινας το 2001.

(Από το βιβλίο μου «Βλάχικα έθιμα της Παλαιομάνινας με αρχαιοελληνικές ρίζες», Εκδόσεις Παπαδήμα, Αθήνα 2001)

Του Δημήτρη Στεργίου

Έως το 1964 καμία ελληνική κυβέρνηση δεν είχε αναλάβει πρωτοβουλία για τη διεκδίκηση 300 δις. ευρώ, ενώ στα επόμενα χρόνια έως και σήμερα συντηρήθηκε το θέμα με επιτροπές και … λεονταρισμούς
Όπως ο Μάρτης δεν λείπει από καμιά Σαρακοστή, έτσι και το περιβόητο θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων και κατοχικών δανείων δεν λείπει από καμιά ελληνική κυβέρνηση έτσι για να το … θυμόμαστε! Διαβάσατε, σίγουρα, ότι τώρα το θέμα αυτό «αναζωπυρώθηκε» με την υποβολή στη Γερμανία του Πορίσματος της Επιτροπής της Βουλής μήπως συγκινηθούν «τάχατες» οι ασυγκίνητοι επί 75 χρόνια Γερμανοί. Αλλά, γιατί, άραγε, κυβερνήσεις και αντιπολιτεύσεις, στελέχη κυβερνήσεων και αντιπολιτεύσεων ξαναλένε τα ίδια που έχουν πολύ πρόσφατα ξαναπεί; Μήπως, διότι ξεχνάνε τί έχουν πει ή δηλώσει ή ανακοινώσει ή μήπως τα ξαναλένε νομίζοντας ότι τα ξεχνάει ο «λαός» κι έτσι συντηρούν ένα «πιασάρικο» θέμα για εσωτερική κατανάλωση; Θυμάμαι ότι πάλι ο σημερινός πρόεδρος της Βουλής Νίκος Βούτσης, για παράδειγμα, κατά την ομιλία του στην εκδήλωση του Δήμου Νίκαιας - Αγίου Ιωάννου Ρέντη για τους εκτελεσθέντες αγωνιστές του «Μπλόκου της Κοκκινιάς» αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, και στις γερμανικές αποζημιώσεις και κατοχικά δάνεια. Συγκεκριμένα, επεσήμανε ότι «η χώρα έχει καθυστερήσει πάρα πολύ, σε διεθνή και σε ευρωπαϊκή κλίμακα, να διεκδικήσει την αλήθεια και τη μνήμη σε σχέση με την αποκατάσταση, τις επανορθώσεις, τις αποζημιώσεις, αλλά ακόμα και με τη λεηλασία των αρχαίων θησαυρών της» και ότι «αυτή η καθυστέρηση δεκαετιών λήγει μέχρι το τέλος του έτους». Επίσης, τόνισε ότι «τους δύο ερχόμενους μήνες στην Ολομέλεια της Βουλής θα έρθει προς ψήφιση το αναλυτικό και επίσημο πόρισμα, με τη βοήθεια του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, που αφορά το σύνολο αυτών των απαιτήσεων από την πλευρά της Ελλάδας και θα χαράξουμε και θα υλοποιήσουμε την πολιτική και τη στρατηγική της διεκδίκησης, σε διεθνές διακοινοβουλευτικό, διακρατικό και νομικό επίπεδο έτσι ώστε να υπάρξει η αποκατάσταση, έστω και μετά από τόσα χρόνια».

Έτσι, λοιπόν, με το «στρίβειν» δι΄επιτροπών και χαμαιλεονταρισμών συντηρείται επί πάνω από επτά δεκαετίες το πολύκροτο θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων και των κατοχικών δανείων, διότι, μόλις έρχονται τα δύσκολα από την Μέρκελ και οποιαδήποτε Μέρκελ, το ξεχνάμε το θέμα για να το ξαναθυμηθούμε στη συνέχεια εκ του ασφαλούς ως αντιπολίτευση και ως «καυτή πατάτα» ως κυβέρνηση.

Η νέα αυτή, λοιπόν, αναζωπύρωση του θέματος για τα κατοχικά δάνεια και τις γερμανικές αποζημιώσεις, το οποίο διεκδικεί παγκόσμια ιδιαιτερότητα κυρίως για το «στρίβειν», μλε έκανε να θυμηθώ πολλά από το πρόσφατο, το απώτερο και το απώτατο παρελθόν.

-Θυμήθηκα ότι ο τότε αντιπρόεδρος των Ευρωπαίων Αντιφεντεραλιστών, επικεφαλής του Πολιτικού Κινήματος Αντιμνημονιακοί Πολίτες και ευρωβουλευτής των Ανεξάρτητων Ελλήνων, καθηγητής Νότης Μαριάς προσπάθησε να γίνει δεκτή στις Βρυξέλλες στις 7 Οκτωβρίου του 2014 πρότασή του για διοργάνωση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπό την αιγίδα της Επιτροπής Αναφορών (τονίζουμε: Επιτροπή Αναφορών) δημόσιας ακρόασης για τις γερμανικές αποζημιώσεις. Η πρόταση (τονίζουμε: πρόταση) αυτή τέθηκε τελικά σε ψηφοφορία στην κλειστή συνεδρίαση των συντονιστών της Επιτροπής Αναφορών (τονίζουμε: Επιτροπή Αναφορών) και υπερψηφίστηκε μόνο από τους Ευρωπαίους Αντιφεντεραλιστές και την Ευρωπαϊκή Ενωτική Αριστερά. Σημειώνεται ότι λίγες ημέρες νωρίτερα (στις 24 Σεπτεμβρίου 2014) , ο κ. Μαριάς είχε υποβάλει την πρότασή του μετά τη συνεδρίαση των συντονιστών της Επιτροπής Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Τελικά, δέχθηκαν το ζήτημα της δημόσιας ακρόασης για τις γερμανικές αποζημιώσεις να παραμείνει ανοικτό στην ημερήσια διάταξη της Επιτροπής Αναφορών, ενόψει της διοργάνωσης των δημοσίων ακροάσεων κατά το β’ εξάμηνο του 2015. Υπενθυμίζεται ότι ο κ. Μαριάς είχε θέσει ήδη το ζήτημα των οφειλών της Γερμανίας προς της Ελλάδα (πολεμικές επανορθώσεις, κατοχικό δάνειο, αποζημιώσεις συγγενών θυμάτων) στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο στις 14 Ιουλίου 2014, ενώ την 1η Οκτωβρίου 2014 έθεσε στο Ευρωπαϊκό Kοινοβούλιο και το ζήτημα της επιστροφής των αρχαιολογικών θησαυρών που λεηλάτησαν οι ναζί κατά την κατοχή. Και, λοιπόν ; Σήμερα είμαστε στο 2019!

-Θυμήθηκα ότι στις 10 Μαρτίου 2015 άρχισε στη Βουλή η συζήτηση επί της προτάσεως της τότε προέδρου της Βουλής Ζωής Κωνσταντοπούλου για την ανασύσταση και αναβάθμιση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Διεκδίκησης των Γερμανικών Οφειλών με τον πρωθυπουργό Αλ. Τσίπρα να εκφράζει, όπως τονιζόταν σε σχετική ανακοίνωση, την ισχυρή πρόταση της κυβέρνησης να διεκδικήσει η χώρα μας τις γερμανικές οφειλές από την περίοδο της ναζιστικής κατοχής. Και, λοιπόν; Σήμερα είμαστε στο 2019!

-Θυμήθηκα ότι πριν από τρία περίπου χρόνια, στις 7 Σεπτεμβρίου του 2016, ο ίδιος ο κ. Βούτσης με τον τότε πρόεδρο της Διακομματικής Επιτροπής της Βουλής των Ελλήνων Τριαντάφυλλο Μηταφίδη απέστειλαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το πόρισμα της Επιτροπής της Βουλής για τις γερμανικές κατοχικές οφειλές. Τότε, στις 21 Αυγούστου 2016, ο κ. Βούτσης σε δηλώσεις του τόνισε ότι «η θετική έκβαση θα αποτελεί μία μεγάλη δικαίωση». Μάλιστα, σε συνοδευτική επιστολή, οι κ.κ. Βούτσης και Μηταφίδης επεσήμαναν παράλληλα ότι το πόρισμα θα τεθεί προς συζήτηση στην Ολομέλεια της Βουλής την αμέσως προσεχή περίοδο. Αναφορικά με τις θέσεις της ελληνικής κυβέρνησης για το ζήτημα των ελληνικών διεκδικήσεων της κατοχικής περιόδου από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, με την ίδια επιστολή των δύο προέδρων επισυνάφθηκε προς την πρόεδρο της Επιτροπής Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Σεσίλια Ουίκστρομ, η ομιλία του Πρωθυπουργού στις 16 Αυγούστου, στις εκδηλώσεις μνήμης για τα 317 θύματα της σφαγής του Κομμένου Άρτας από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής. Και, λοιπόν; Σήμερα είμαστε στο 2019!

-Θυμήθηκα ότι τον ίδιο μήνα, στα μέσα Αυγούστου του 2016, το γερμανικό περιοδικό «Der Spiegel» έκανε παρέμβαση στο θέμα των πολεμικών αποζημιώσεων, που οφείλει η Γερμανία στην Ελλάδα από την περίοδο της Κατοχής στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρουσιάζοντας ένα συγκεκριμένο «οδικό χάρτη» για τη διπλωματική και νομική οδό που μπορεί να ακολουθήσει η χώρα μας για να διεκδικήσει τα 296 δισ. ευρώ. Με τίτλο «Πώς η Ελλάδα θα μπορούσε να μηνύσει τη Γερμανία για τα 296 δισεκατομμύρια ευρώ που της χρωστάει» το δημοσίευμα του γερμανικού περιοδικού επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι «μετά από δυόμισι χρόνια, η ελληνική κοινοβουλευτική επιτροπή, υπέβαλε μια έκθεση στην οποία τεκμηριώνονται νομικά οι οφειλές της Γερμανίας προς την Ελλάδα». Η παρέμβαση αυτή του “Der Spiegel” μού θύμισε την ολιγωρία και απροθυμία όλων των μεταπολεμικών ελληνικών κυβερνήσεων και ιδιαίτερα μετά το 1945 να προωθήσουν με αιτήματα, με εκθέσεις και με άλλα νομικά και οικονομικά επιχειρήματα τη διαδικασία είσπραξης των κατοχικών δανείων ή αποζημιώσεων από τη Γερμανία. Και για το λόγο αυτό σήμερα είμαστε στο τέλος του 2019, χωρίς κανένα αποτέλεσμα!

-Θυμήθηκα τον αείμνηστο καθηγητή μου στο Πανεπιστήμιο και ακαδημαϊκό Άγγελο Αγγελόπουλο, ο οποίος σε συζητήσεις μαζί του μού είχε επισημάνει ότι από το 1945 είχε θέσει, με τη δημοσίευση του βιβλίου του «Το οικονομικό πρόβλημα της Ελλάδος», με στοιχεία και αριθμούς το θέμα της πληρωμής των δανείων που είχαν πάρει στην Κατοχή οι Γερμανοί και οι Ιταλοί με τη μορφή πιστώσεων. Τότε, μού είχε πει ότι από το Σεπτέμβριο του 1947 είχε υποβάλει μελέτη στο Διεθνές Στατιστικό Συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε στην Ουάσινγκτον, στην οποία ανέλυε το θέμα αυτό και παρουσίαζε τους υπολογισμούς του ως προς τις απαιτήσεις εκ μέρους της Ελλάδος, ενώ με επανειλημμένα άρθρα του είχε επαναφέρει τα κατοχικά δάνεια και είχε προτείνει τη ρύθμιση και του προπολεμικού χρέους της χώρας μας. Και, λοιπόν; Σήμερα, ύστερα από 73 και 71 χρόνια, είμαστε στο … 2019, χωρίς να πάρουμε ούτε ένα ευρώ!!!

-Θυμήθηκα ότι, όπως μού είχε πει ο Άγγελος Αγγελόπουλος, το θέμα αυτό επανήλθε με άρθρο του στο περιοδικό «Νέα Οικονομία» το Μάϊο του 1964 με τη μελαγχολική διαπίστωση ότι για τα κατοχικά δάνεια δεν είχε αναλάβει έως τότε καμιά ελληνική κυβέρνηση πρωτοβουλία για την απόδοσή τους από τους Γερμανούς. Και, λοιπόν; Σήμερα είμαστε στο 2019!

-Θυμήθηκα ότι είχε προηγηθεί άρθρο του στην εφημερίδα «Βήμα» (17 Απριλίου 1964), όπου εκτιμούσε ότι η Γερμανία και η Ιταλία όφειλαν στην Ελλάδα 400 εκατ. δολάρια. Και, λοιπόν; Σήμερα είμαστε στο πολύ μακρινό 2019!

-Θυμήθηκα ότι στο περιοδικό «Νέα Οικονομία» (Μάϊος 1964) είχε δημοσιευθεί και επιστολή του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος κατά την Κατοχή Σπ. Χατζηκυριάκου, στην οποία ανέφερε ότι οι Γερμανοί είχαν αποδεχθεί σε ιδιωτική συζήτηση οφειλόμενο ποσό από δάνεια 38 εκατ. χρυσών λιρών, το οποίο όμως θεωρούσε ότι ήταν πολύ μικρότερο από το πραγματικό.

Και θυμήθηκα πολλά…

Του Δημήτρη Στεργίου

Την αγία εικόνα είχε δωρίσει στο ναό του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης της Παλαιομάνινας ο τυροκόμος Αντωνόπουλος, ο οποίος την είχε αγοράσει από την Οδησσό της Ουκρανίας το 1920 ή 1923 με τεχνοτροπία που θυμίζει τις φημισμένες κεντήστρες (Δεσποινέτα, Μαργιώρα κλπ) χρυσοκέντητων εικόνων επιταφίων από την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη.

Επιτάφιος Παλαιομάνινας: Αγοράσθηκε στην Οδησσό της Ουκρανίας και προσφέρθηκε στον Ιερό Ναό Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης από ένα τυροκόμο το 1920 ή 1923. Προτείνεται να εναποτίθεται η σπάνια παλαιά εικόνα κάθε Μεγάλη Εβδομάδα στο Κουβούκλιο του Επιταφίου, όπως παλιά, για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να προσεύχονται οι νεώτεροι

Η παλαιά, χρυσοκέντητη, Αγία Εικόνα του Επιταφίου του Ιερού Ναού Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης στην Παλαιομάνινα είναι ένα σπάνιο ιερό κειμήλιο που πρέπει να διατηρηθεί, να συντηρηθεί, να προφυλαχθεί με κάθε τρόπο και, φυσικά, να προβληθεί. Αυτή την παλαιά Αγία Εικόνα του Επιταφίου την είχε δωρίσει στο ναό του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης της Παλαιομάνινας ο τυροκόμος Αντωνόπουλος. Την είχε αγοράσει από την Οδησσό της Ουκρανίας το 1920 ή 1923. Η Αγία αυτή εικόνα με τον καιρό παρουσίασε αρκετές φθορές και έχρηζε άμεσης επισκευής. Έτσι αποφασίστηκε, με τη σύμφωνη γνώμη του ιερέα, να επισκευασθεί και κατόπιν να φυλαχθεί ως πολύτιμο κειμήλιο στο Νάρθηκα της εκκλησίας της Παλαιομάνινας. Έτσι και έγινε! Όλη αυτή τη διαδικασία την επιστάτησε αφιλοκερδώς ο ξάδερφός μου Φώτης Κουτσουμπίνας του Κων/νου. Έτσι με δική του δαπάνη διασώθηκε, συντηρήθηκε και αποκαταστάθηκαν οι φθορές από το πέρασμα ίσως πολλών αιώνων

Προτείνουμε μάλιστα κατά το στολισμό του Επιταφίου του χωριού μας κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα (να αρχίσει από εφέτος) να εναποτίθεται, όπως παλιά, στο Κουβούκλιο η παλιά αυτή άγια εικόνα, όπως επίσης, να συντηρηθεί και να τοποθετηθεί σε κάποια έκθεση (της Εκκλησίας ή στο Λαογραφικό) το παλιό Κουβούκλιο που σήμερα βρίσκεται σε κάποια αποθήκη!

Η ιερή εικόνα του Επιταφίου της Παλαιομάνινας πρέπει να είναι μια από τις σπάνιες παρόμοιες που υπάρχουν όχι μόνο στο Νομό μας, αλλά και σε όλη τη χώρα. Η διαπίστωση αυτή μπορεί να επιβεβαιωθεί από ειδικούς ή από κάποια στοιχεία που συνοδεύουν την εικόνα. Πάντως, όπως προκύπτει από έρευνα που κάναμε, η τεχνοτροπία της ιερής εικόνας του Επιταφίου της Παλαιομάνινας θυμίζει τις φημισμένες κεντήστρες (Δεσποινέτα, Μαργιώρα κλπ) χρυσοκέντητων εικόνων επιταφίων από την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη, οι οποίες φυλάσσονται ή προβάλλονται σήμερα σε Ιερές Μονές και παλιές εκκλησίες της χώρας. Στην Αιτωλοκαρνανία υπάρχουν, για παράδειγμα, η χρυσοκέντητη εικόνα του Επιταφίου που βρίσκεται στον Ιερό ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Αιτωλικό (χρονολογείται το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα) και της Ναυπάκτου (το 1735). Επίσης, είναι στον Προυσσό (1583), στην Ιερά Μονή Τατάρνας (1584). Άλλες παλιές χρυσοκέντητες εικόνες Επιταφίων υπάρχουν στην Ιερά Μονή Παραμυθιάς (1587 – 1588), στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου στο Κομπότι Άρτας (1647), στα Μετέωρα (14ου αιώνα και 1620). Στην Ιερά Μονή Αγίας Λαύρας (1754) και σε άλλες περιοχές της χώρας.

Στην Παλαιομάνινα, όπως και σε κάθε άλλο χριστιανικό χωριό της πατρίδας μας, ο στολισμός του Επιταφίου γινόταν ( και γίνεται) με μεγάλη φροντίδα από τις γυναίκες και τα κορίτσια του χωριού. Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης μετά την εκφώνηση του πέμπτου Ευαγγελίου κατά τη διάρκεια της Ακολουθίας των Δώδεκα Ευαγγελίων ο ιερέας τοποθετεί μέσα στο Κουβούκλιο του Επιταφίου την Αγία Εικόνα. Το πρωί, ανήμερα της Μεγάλης Παρασκευής και μετά την Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών γινόταν και γίνεται η Ακολουθία της Αποκαθήλωσης.

Αναμνήσεις του Δημήτρη Στεργίου

Καθώς πληροφορήθηκα ότι το Δημοτικό Σχολείο της Παλαιομάνινας απειλείται κι αυτό, μετά το Γυμνάσιο, με κλείσιμο( έχει μια δράκα μαθητών από τους οποίους οι περισσότεροι είναι… μεταναστών!!!), θυμήθηκα το άλλοτε πολυπληθές από συμμαθήτριες και συμμαθητές μου κτίριο του Συγγρού στο χωριό μας το 1954 και 1955. Στο εκπληκτικό για την αρχιτεκτονική του παραδοσιακό αυτό κτίριο στεγαζόταν από τις αρχές του εικοστού αιώνα (αρχές του 1900) το Δημοτικό Σχολείο του χωριού μου μέχρι την κατασκευή (στη δεκαετία του 1970;) νέου σύγχρονου κτιρίου στη σκιά της αρχαίας ακρόπολης. Εκεί στην απέραντη (χωρίς χωρίσματα) αίθουσα είχαν τοποθετηθεί σε πτέρυγες τα θρανία για τους μαθητές αντίστοιχων τάξεων με κοινή διδασκαλία από τον ίδιο σχεδόν δάσκαλο. Δηλαδή, ο δάσκαλος πήγαινε στην πτέρυγα με τα θρανία όπου κάθονταν, για παράδειγμα, οι μαθητές της πέμπτης τάξης, έκανε το μάθημα και, στη συνέχεια, αφού έβαζε ασκήσεις, πήγαινε στην πτέρυγα με τους μαθητές της έκτης τάξης, για παράδειγμα, έκανε το μάθημα, έβαζε πάλι ασκήσεις και ούτω καθεξής.

Θυμάμαι ότι για τις μικρότερες τάξεις και καθώς ο πληθυσμός των μαθητών αυξανόταν, μετά το 1953, είχαν μετατραπεί σε σχολικές αίθουσες τα κτίρια της Εκκλησίας, ακριβώς απέναντι από τον ιερό ναό, ενώ σ΄ ένα κρύο δωμάτιο του μακρόστενού αυτού κτιρίου, στην άκρη αριστερά και προς τα σπίτια των αδερφών Κοντογιάννη, έμενε ο φωτισμένος νεαρός (πρωτοδιορισθείς ) δάσκαλός μας Αθανάσιος Κουφογιώργος από τη Μακρυνεία. Εκεί έμενε ο δάσκαλός μας κι εκεί οι οικογένειες του χωριού που είχαν μαθητές στο Δημοτικό Σχολείο πήγαιναν προθύμως και ευχαρίστως, με τη σειρά (υπήρχε σχετικός κατάλογος!), το καλύτερο και νοστιμότερο φαγητό στον δάσκαλο μεσημέρι και βράδυ!! Σημειώνεται ότι τότε, το Δημοτικό Σχολείο του χωριού μου, όπως και σε όλη την Ελλάδα, λειτουργούσε πρωί και απόγευμα από τη Δευτέρα έως την Παρασκευή και μόνο το πρωί το Σάββατο. Καθώς δεν υπήρχαν τότε ρολόγια, η πρόσκληση των μαθητών στα μαθήματα γινόταν με το χτύπημα της … καμπάνας.

Επιτρέψτε μου, με την ευκαιρία, να παρουσιάσω μερικά στατιστικά στοιχεία για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση κατά την περίοδο αυτή σε όλη την Ελλάδα από το αρχείο μου. Από τα στοιχεία του παρατιθέμενου πίνακα προκύπτουν οι ακόλουθες διαπιστώσεις:

Πρώτον, οι σχολικές μονάδες (μόνο Δημοτικά) ανέρχονταν τότε σε 8.999, έναντι 9.419 το 2016, από τις οποίες πάνω από τις μισές είναι νηπιαγωγεία!

Δεύτερον, οι δάσκαλοι (μόνο στο Δημοτικό Σχολείο) ανέρχονταν σε 18.353, έναντι 76.245 σήμερα (το 2016), από τους οποίους 13.803 είναι νηπιαγωγοί. Δηλαδή είναι σχεδόν τετραπλάσιοι!

Τρίτον, οι μαθητές ανέρχονταν σε 1.032.525, έναντι 756.335 σήμερα (2016) από τους οποίους 149.764 πηγαίνουν νηπιαγωγείο, δηλαδή είναι λιγότερο κατά 50% περίπου, δηλαδή είναι περίπου οι … μισοί!!! Αν , σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία,πάνω από 15% κατά μέσον όρο των μαθητών αυτών είναι αλλοδαποί ή μεταναστών, τότε οι Έλληνες μαθητές σήμερα στο Δημοτικά Σχολεία δεν ξεπερνούν τους 400.000!!! Κι όμως, κάθε χρόνο ακούγονται φωνές διαμαρτυρίας για … τρομακτικές ελλείψεις στα σχολεία!!!

Τέταρτον, τότε ένα δάσκαλος αντιστοιχούσε σε 60 περίπου μαθητές, έναντι σήμερα 10 και σε ορισμένε περιοχές 1: 1 ή 1:2!!

Επίσης, θα παρουσιάσω μερικά ακόμα στοιχεία για το Δημοτικό Σχολείο της δεκαετίας του 1950 στην Ελλάδα. Τα ακόλουθα:

Πρώτον, τότε πάνω από 100.000 μαθητές διέκοπταν τη φοίτηση στο Δημοτικό Σχολείο, καθότι δεν ήταν υποχρεωτική η φοίτηση!

Δεύτερον, τότε 100.000 – 200.000 παιδιά δεν πήγαιναν καθόλου στο Δημοτικό Σχολείο!

Τρίτον, τότε μόνο 15% περίπου των μαθητών του Δημοτικού Σχολείου πήγαινε το Γυμνάσιο. Στο χωριό μας το ποσοστό αυτό ήταν απελπιστικά πιο χαμηλό!

Τέταρτον, πάνω από το 30% του πληθυσμού ήταν αναλφάβητοι, με το ποσοστό αυτό στις γυναίκες να είναι σημαντικά μεγαλύτερο.

Πέμπτον, η δημόσια δαπάνη (ποσά από τον κρατικό προϋπολογισμό) για την παιδεία αντιστοιχούσε μόνο στο 1,8% του ΑΕΠ, ενώ το ποσοστό αυτό είναι σήμερα σχεδόν διπλάσιο με … μισούς μαθητές!

Έκτον, τότε υπήρχε μαθητική εισφορά, η οποία καταβαλλόταν με την έναρξη του νέου σχολικού έτους ως εγγραφή, ενώ τον οικογενειακό προϋπολογισμό επεβάρυνε και η αγορά των σχολικών βιβλίων, μολονότι εκδίδονταν από τον Οργανισμό Σχολικών Βιβλίων!

 Κατά το 1954 αποφοίτησαν μόνο επτά μαθητές, γεγονός που καταδεικνύει τις ολέθριες συνέπειες της Κατοχής και του εμφυλίου πολέμου και στην παιδεία καθώς και στο πολύ χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης στην Ελλάδα κατά τα πρώτα τρία – τέσσερα μετεμφυλιακά χρόνια. Το 1955 αποφοίτησαν από το Δημοτικό Σχολείο της Παλαιομάνινας 29 μαθητές, από τους οποίου μόνο επτά πήγαν στο Γυμνάσιο, μεταξύ των οποίων και ο γράφων.

Η επιτυχία 100% των συμμαθητών μου που δώσαμε εξετάσεις τον Ιούνιο του 1955 για την εισαγωγή μας στο Γυμνάσιο οφειλόταν στον φωτισμένο μας δάσκαλο, όπως προαναφέρθηκε, Αθανάσιο Κουφογιώργο , ο οποίος προωθούσε τότε πρωτόγνωρες πρωτοβουλίες για τη εμπέδωση των γνώσεων και τη διεύρυνση της μάθησης στο σχολείο, καθώς και με τη διοργάνωση εκδρομών και έξω από το χωριό, δηλαδή στο Θέρμο και την Πάτρα, όπως θα αναφέρω στο επόμενο σημείωμά μου.

Ομολογώ ότι τα στοιχεία αυτά με προβλημάτισαν ακόμη περισσότερο μετά τη μελαγχολικότατη διαπίστωση ότι, παρά τη μείωση των μαθητών και την ιλιγγιώδη αύξηση των δασκάλων και παρά την κατάργηση των «ξορκισμένων» τόνων και σημείων στίξεως και απλοποίηση της Ελληνικής Γραμματικής, η ελληνική παιδεία συνεχώς διαλύεται και ο λειτουργικός αναλφαβητισμός των Ελλήνων μαθητών συνεχώς επιδεινώνεται…

Πίνακας 1: Διαχρονικά ποσοτικά στοιχεία για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση (1951-2016)

Πρωτοβάθμια

Εκπαίδευση*

1951

1965

1997

2000

2005

2009

2016

 

-Μονάδες

 

-Δάσκαλοι

 

-Μαθητές

 

-Μαθητές ανά δάσκαλο

 

8.997**

 

18.358

 

1.032.525

 

 

 

 

10.882 **

 

27.376

 

975.869

 

 

35,6

 

11.957 (5.433)

64.252

(8.668)

740.268

(127.648)

 

13,9

 

 

11.469 (5.489)

52.331

(8.637)

738.541

(140.721)

 

15,0

 

10.854

(5.557)

72.566

(11.752)

734.422

(137.770)

 

10,8

 

10.787

(5.660)

78.064

(13.087)

738.332

(147.692)

 

10,1

 

9.419

(5.035)

76.249

(13.803)

756.335

(149.764)

 

10,3

*Νηπιαγωγεία και Δημοτικά. Σε παρένθεση στοιχεία για τα νηπιαγωγεία

** Μόνο Δημοτικά

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ (Εκπαίδευση)

Σελίδα 5 από 11

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Η ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας ΑΙΧΜΗ, πρώτης σε κυκλοφορία και αναγνωσιμότητα στο νομό Αιτωλοακαρνανίας. Ειδήσεις, σχόλια, ρεπορτάζ, κοινωνικά, αθλητικά, μικρές αγγελίες

Η Αιτωλοακαρνανία