Αγγελίες    Επικοινωνία

Αναμνήσεις του Δημήτρη Στεργίου

Τα παιδιά, κατά ομάδες, «περιέφεραν» στο χωριό του δικό τους «Λάζαρο», κουνώντας, για να χτυπάνε όσο το δυνατόν ηχηρότερα, τα κύπρια

Την παραμονή της γιορτής του Λαζάρου, στην Παλαιομάνινα, όλα σχεδόν τα παιδιά – μαθητές προετοιμάζονταν τα παλαιότερα χρόνια για το έθιμο του «Λαζάρου». Από τρία ξύλα (συνήθως καδρόνια) ίσου μήκους σχημάτιζαν ένα ισοσκελές περίπου τρίγωνο. Ύστερα, ένα μεγάλο ξύλο (συνήθως κι αυτό από καδρόνι), στο ύψος περίπου των παιδιών, έτεμνε τη βάση του τριγώνου αυτού.

Στη συνέχεια, κρεμούσαν, δεξιά και αριστερά από τη βάση του τριγώνου, μεγάλα κουδούνια γιδιών και τραγιών (κύπρια), ενώ στόλιζαν το τρίγωνο με δάφνες, που τις μάζευαν από τη «Γκούβα α Ντελί» (Σπηλιά όπου έμενε και όπου σκοτώθηκε ο λήσταρχος Δελής), και αγριολούλουδα. Επίσης, πάνω στα κύπρια και στα στεφάνια από λουλούδια και δάφνη έριχναν χρωματιστά τσεμπέρια. Προφανώς, με όλα αυτά ήθελαν να δώσουν την εικόνα του «σαβανωμένου» Λαζάρου.

Ανήμερα, Σάββατο του Λαζάρου (παραμονή της Κυριακής των Βαϊων), όλα ήταν έτοιμα. Έτσι, τα παιδιά, κατά ομάδες, «περιέφεραν» στο χωριό τον δικό τους «Λάζαρο», κουνώντας, για να χτυπάνε όσο το δυνατόν ηχηρότερα, τα «κύπρια», ενώ έλεγαν και το ακόλουθο τραγούδι:

Μάρθα, πού΄ ναι ο Λάζαρος ο αδερφός μας,

ο φίλος μας και αγαπητικός μας;

Είναι, είναι πεθαμένος

και στον τάφο του χωμένος.

Λάζαρέ μου, Λάζαρέ μου,

φίλε κι αγαπητέ μου.

Λάζαρε, για έβγα έξω,

απ΄ τον τάφο σου απέξω.

Πες μας, Λάζαρε, τι είδες

στο σκοτάδι όπου πήγες.

Είδα φόβους, είδα τρόμους,

είδα βάσανα και πόνους.

Στο σημείο αυτό ακουγόταν εκκωφαντικός ο ήχος από τα κύπρια, που συνεχώς σείονταν από το παιδί που κρατούσε τον «Λάζαρο».

Το έθιμο του «Λαζάρου» σε πολλές περιοχές

Το έθιμο του Λαζάρου και μάλιστα με κύπρια απαντάται στην Αιτωλοακαρνία και, φυσικά στο Ξηρόμερο, στην Ήπειρο (Κεφαλόβρυσο Ιωαννίνων, Σούλι, Πωγώνι και αλλού) και Βόρειο Ήπειρο (Αργυρόκαστροκαι αλλού), με διάφορες παραλλαγές που αφορούν κυρίως τον τρόπο και το μέσο χρησιμοποίησης των κουδουνιών. Από το περιοδικό «Μπουκέτο» του 1929, προκύπτει ότι τα τραγούδια του Λαζάρου συνοδεύονταν από κυπριά (είδος μεγάλων κουδουνιών), τα οποία, όπως και στην Παλαιομάνινα, ήταν κρεμασμένα σε μια σανίδα, την οποία κινούσαν τα παιδιά ρυθμικά, σα να κοσκινίζουν αλεύρι. Για κάθε τραγούδι και εγκώμιο για τους ενοίκους του σπιτιού, που έλεγαν έπαιρναν εκεί, στην Ήπειρο κι ένα αβγό. Στην Ήπειρο τα κάλαντα του Λαζάρου ήταν τα εξής:

Ήρθε και ο Χριστός στην πόλη Βηθανία

και εφώναξε Μάρθα και Μαρία

- Μαρία που 'ναι ο Λάζαρος ο αδερφός μας

και ο φίλος μας ο αγαπητός μας

- Ο Λάζαρος επέθανε εδώ και τρεις ημέρες

- Πάμε - πάμε να τον δούμε

και στον τάφο του να τον λυπηθούμε

- Λάζαρε-Λάζαρε έβγα έξω

Πες μας Λάζαρε τι είδες εις τον τάφο που επήγες

είδα φόβο είδα τρόμο είδα βάσανα και πόνο

φέρτε μου λίγο νεράκι να ξεπλύνω το φαρμάκι

το φαρμάκι των χειλέων και μη με ρωτάτε πλέον

Στον Κεφαλόβρυσο Ιωαννίνων, όπου αποδεδειγμένως ήταν το ορμητήριο των προγόνων μας για την κάθοδο στην Ακαρνανία τους χειμώνες (χειμαδιά) τις μεγάλες κουδούνες και τα πιο μεγάλα κυπριά τα παιδιά τα κρεμάγαμε γύρω από τη μέση με τριχιά ή τα κρεμάγανε μαζί με το περιλαίμιο (κόθορο) του ζώου ένα σε κάθε ώμο. Τα παιδιά Βγαίναν χαράματα, 5-6 μαζί, χτυπάγαμε τις πόρτες των σπιτιών και πριν ακόμα ανοίξουν άρχιζαν τον σαματά τους... Ο θόρυβος των κουδουνιών ήταν εκκωφαντικός, όπως και στην Παλαιομάνινα. Τα κάλαντα κι εκεί ήταν περίπου τα ίδια με αυτά που παραθέσαμε πιο πάνω

Επίσης, σημειώνω ότι το ίδιο έθιμο, με ελαφρά παραλλαγή, είχαν και έχουν και οι Έλληνες της Βορείου Ηπείρου. Στο βιβλίο τους «Δημοτικά Τραγούδια της Βορείου Ηπείρου» (Εκδόσεις Νεφέλη, 1995), οι Παναγιώτης Σ. Φωτίου και Νίκος Β. Λύτος παραθέτουν σχετικό τραγούδι – κάλαντα από το χωριό Καλογεραντζή της Βορείου Ηπείρου για το «Λάζαρο». Είναι το ακόλουθο:

Καλημέρα σας, καλό πουρνό σας,

καλώς σας βρήκαμε στ΄ αρχοντικό σας,

αν ορίσετε να σας τα πούμε

για το Λάζαρο που τραγουδούμε.

Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια,

ήρθε ο Χριστός από τη Βηθανία

και εκει έκλαιγε Μάρθα και Μαρία.

Μάρθα, πού΄ ναι ο Λάζαρος ο αδερφός μας

κι ο φίλος μας ο ιδικός μας;

Είναι, αφέντη μας, απεθαμένος

εις τον τάφο του βαθιά χωμένος.

Ας υπάγομεν να τον ιδούμεν

και στον τάφο του να λυπηθούμε.

Τότε έτρεξαν μικροί μεγάλοι,

 όλοι οι Έλληνες, όλοι οι Εβραίοι,

τον φώναζαν Λάζαρε, Λάζαρε,

Λάζαρε, για έβγα έξω

να σ΄ ιδώ να σε γνωρίσω

κι από τους νεκρούς να σ΄ αναστήσω.

Πες μας, Λάζαρε, τι είδες

στον Άδη τον ολέθριο και από σκοτάδι;

Είδα φόβους, είδα τρόμους,

Είδα βάσανα και πόνους.

Δώστε μου λίγο νεράκι,

να ξεπλύνω το φαρμάκι

της καρδιάς μου (αχ) το δέος

και να μη ρωτάτε πλέον.

Πάντως, όπως διάβασα, τα κύπρια στο έθιμο του Λαζάρου έχουν μιαν ερμηνεία που θυμίζει προλήψεις και δεισιδαιμονίες. Κατά την αρχαιότητα ο ήχος του κουδουνιού είχε μαγικές και προστατευτικές δυνάμεις. Το χρησιμοποιούσαν για να ξορκίσουν ξωτικά και κακά πνεύματα, για να προστατέψουν ζώα και ανθρώπους από ασθένειες και βασκανίες.

Φωτογραφία:

Από την αναβίωση του εθίμου στην Παλαιομάνινα Αιτωλοακαρνανίας από την Εταιρεία Φίλων των Μνημείων της Παλαιομάνινας το 2001.

(Από το βιβλίο μου «Βλάχικα έθιμα της Παλαιομάνινας με αρχαιοελληνικές ρίζες», Εκδόσεις Παπαδήμα, Αθήνα 2001)

Του Δημήτρη Στεργίου

Έως το 1964 καμία ελληνική κυβέρνηση δεν είχε αναλάβει πρωτοβουλία για τη διεκδίκηση 300 δις. ευρώ, ενώ στα επόμενα χρόνια έως και σήμερα συντηρήθηκε το θέμα με επιτροπές και … λεονταρισμούς
Όπως ο Μάρτης δεν λείπει από καμιά Σαρακοστή, έτσι και το περιβόητο θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων και κατοχικών δανείων δεν λείπει από καμιά ελληνική κυβέρνηση έτσι για να το … θυμόμαστε! Διαβάσατε, σίγουρα, ότι τώρα το θέμα αυτό «αναζωπυρώθηκε» με την υποβολή στη Γερμανία του Πορίσματος της Επιτροπής της Βουλής μήπως συγκινηθούν «τάχατες» οι ασυγκίνητοι επί 75 χρόνια Γερμανοί. Αλλά, γιατί, άραγε, κυβερνήσεις και αντιπολιτεύσεις, στελέχη κυβερνήσεων και αντιπολιτεύσεων ξαναλένε τα ίδια που έχουν πολύ πρόσφατα ξαναπεί; Μήπως, διότι ξεχνάνε τί έχουν πει ή δηλώσει ή ανακοινώσει ή μήπως τα ξαναλένε νομίζοντας ότι τα ξεχνάει ο «λαός» κι έτσι συντηρούν ένα «πιασάρικο» θέμα για εσωτερική κατανάλωση; Θυμάμαι ότι πάλι ο σημερινός πρόεδρος της Βουλής Νίκος Βούτσης, για παράδειγμα, κατά την ομιλία του στην εκδήλωση του Δήμου Νίκαιας - Αγίου Ιωάννου Ρέντη για τους εκτελεσθέντες αγωνιστές του «Μπλόκου της Κοκκινιάς» αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, και στις γερμανικές αποζημιώσεις και κατοχικά δάνεια. Συγκεκριμένα, επεσήμανε ότι «η χώρα έχει καθυστερήσει πάρα πολύ, σε διεθνή και σε ευρωπαϊκή κλίμακα, να διεκδικήσει την αλήθεια και τη μνήμη σε σχέση με την αποκατάσταση, τις επανορθώσεις, τις αποζημιώσεις, αλλά ακόμα και με τη λεηλασία των αρχαίων θησαυρών της» και ότι «αυτή η καθυστέρηση δεκαετιών λήγει μέχρι το τέλος του έτους». Επίσης, τόνισε ότι «τους δύο ερχόμενους μήνες στην Ολομέλεια της Βουλής θα έρθει προς ψήφιση το αναλυτικό και επίσημο πόρισμα, με τη βοήθεια του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, που αφορά το σύνολο αυτών των απαιτήσεων από την πλευρά της Ελλάδας και θα χαράξουμε και θα υλοποιήσουμε την πολιτική και τη στρατηγική της διεκδίκησης, σε διεθνές διακοινοβουλευτικό, διακρατικό και νομικό επίπεδο έτσι ώστε να υπάρξει η αποκατάσταση, έστω και μετά από τόσα χρόνια».

Έτσι, λοιπόν, με το «στρίβειν» δι΄επιτροπών και χαμαιλεονταρισμών συντηρείται επί πάνω από επτά δεκαετίες το πολύκροτο θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων και των κατοχικών δανείων, διότι, μόλις έρχονται τα δύσκολα από την Μέρκελ και οποιαδήποτε Μέρκελ, το ξεχνάμε το θέμα για να το ξαναθυμηθούμε στη συνέχεια εκ του ασφαλούς ως αντιπολίτευση και ως «καυτή πατάτα» ως κυβέρνηση.

Η νέα αυτή, λοιπόν, αναζωπύρωση του θέματος για τα κατοχικά δάνεια και τις γερμανικές αποζημιώσεις, το οποίο διεκδικεί παγκόσμια ιδιαιτερότητα κυρίως για το «στρίβειν», μλε έκανε να θυμηθώ πολλά από το πρόσφατο, το απώτερο και το απώτατο παρελθόν.

-Θυμήθηκα ότι ο τότε αντιπρόεδρος των Ευρωπαίων Αντιφεντεραλιστών, επικεφαλής του Πολιτικού Κινήματος Αντιμνημονιακοί Πολίτες και ευρωβουλευτής των Ανεξάρτητων Ελλήνων, καθηγητής Νότης Μαριάς προσπάθησε να γίνει δεκτή στις Βρυξέλλες στις 7 Οκτωβρίου του 2014 πρότασή του για διοργάνωση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπό την αιγίδα της Επιτροπής Αναφορών (τονίζουμε: Επιτροπή Αναφορών) δημόσιας ακρόασης για τις γερμανικές αποζημιώσεις. Η πρόταση (τονίζουμε: πρόταση) αυτή τέθηκε τελικά σε ψηφοφορία στην κλειστή συνεδρίαση των συντονιστών της Επιτροπής Αναφορών (τονίζουμε: Επιτροπή Αναφορών) και υπερψηφίστηκε μόνο από τους Ευρωπαίους Αντιφεντεραλιστές και την Ευρωπαϊκή Ενωτική Αριστερά. Σημειώνεται ότι λίγες ημέρες νωρίτερα (στις 24 Σεπτεμβρίου 2014) , ο κ. Μαριάς είχε υποβάλει την πρότασή του μετά τη συνεδρίαση των συντονιστών της Επιτροπής Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Τελικά, δέχθηκαν το ζήτημα της δημόσιας ακρόασης για τις γερμανικές αποζημιώσεις να παραμείνει ανοικτό στην ημερήσια διάταξη της Επιτροπής Αναφορών, ενόψει της διοργάνωσης των δημοσίων ακροάσεων κατά το β’ εξάμηνο του 2015. Υπενθυμίζεται ότι ο κ. Μαριάς είχε θέσει ήδη το ζήτημα των οφειλών της Γερμανίας προς της Ελλάδα (πολεμικές επανορθώσεις, κατοχικό δάνειο, αποζημιώσεις συγγενών θυμάτων) στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο στις 14 Ιουλίου 2014, ενώ την 1η Οκτωβρίου 2014 έθεσε στο Ευρωπαϊκό Kοινοβούλιο και το ζήτημα της επιστροφής των αρχαιολογικών θησαυρών που λεηλάτησαν οι ναζί κατά την κατοχή. Και, λοιπόν ; Σήμερα είμαστε στο 2019!

-Θυμήθηκα ότι στις 10 Μαρτίου 2015 άρχισε στη Βουλή η συζήτηση επί της προτάσεως της τότε προέδρου της Βουλής Ζωής Κωνσταντοπούλου για την ανασύσταση και αναβάθμιση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Διεκδίκησης των Γερμανικών Οφειλών με τον πρωθυπουργό Αλ. Τσίπρα να εκφράζει, όπως τονιζόταν σε σχετική ανακοίνωση, την ισχυρή πρόταση της κυβέρνησης να διεκδικήσει η χώρα μας τις γερμανικές οφειλές από την περίοδο της ναζιστικής κατοχής. Και, λοιπόν; Σήμερα είμαστε στο 2019!

-Θυμήθηκα ότι πριν από τρία περίπου χρόνια, στις 7 Σεπτεμβρίου του 2016, ο ίδιος ο κ. Βούτσης με τον τότε πρόεδρο της Διακομματικής Επιτροπής της Βουλής των Ελλήνων Τριαντάφυλλο Μηταφίδη απέστειλαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το πόρισμα της Επιτροπής της Βουλής για τις γερμανικές κατοχικές οφειλές. Τότε, στις 21 Αυγούστου 2016, ο κ. Βούτσης σε δηλώσεις του τόνισε ότι «η θετική έκβαση θα αποτελεί μία μεγάλη δικαίωση». Μάλιστα, σε συνοδευτική επιστολή, οι κ.κ. Βούτσης και Μηταφίδης επεσήμαναν παράλληλα ότι το πόρισμα θα τεθεί προς συζήτηση στην Ολομέλεια της Βουλής την αμέσως προσεχή περίοδο. Αναφορικά με τις θέσεις της ελληνικής κυβέρνησης για το ζήτημα των ελληνικών διεκδικήσεων της κατοχικής περιόδου από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, με την ίδια επιστολή των δύο προέδρων επισυνάφθηκε προς την πρόεδρο της Επιτροπής Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Σεσίλια Ουίκστρομ, η ομιλία του Πρωθυπουργού στις 16 Αυγούστου, στις εκδηλώσεις μνήμης για τα 317 θύματα της σφαγής του Κομμένου Άρτας από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής. Και, λοιπόν; Σήμερα είμαστε στο 2019!

-Θυμήθηκα ότι τον ίδιο μήνα, στα μέσα Αυγούστου του 2016, το γερμανικό περιοδικό «Der Spiegel» έκανε παρέμβαση στο θέμα των πολεμικών αποζημιώσεων, που οφείλει η Γερμανία στην Ελλάδα από την περίοδο της Κατοχής στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρουσιάζοντας ένα συγκεκριμένο «οδικό χάρτη» για τη διπλωματική και νομική οδό που μπορεί να ακολουθήσει η χώρα μας για να διεκδικήσει τα 296 δισ. ευρώ. Με τίτλο «Πώς η Ελλάδα θα μπορούσε να μηνύσει τη Γερμανία για τα 296 δισεκατομμύρια ευρώ που της χρωστάει» το δημοσίευμα του γερμανικού περιοδικού επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι «μετά από δυόμισι χρόνια, η ελληνική κοινοβουλευτική επιτροπή, υπέβαλε μια έκθεση στην οποία τεκμηριώνονται νομικά οι οφειλές της Γερμανίας προς την Ελλάδα». Η παρέμβαση αυτή του “Der Spiegel” μού θύμισε την ολιγωρία και απροθυμία όλων των μεταπολεμικών ελληνικών κυβερνήσεων και ιδιαίτερα μετά το 1945 να προωθήσουν με αιτήματα, με εκθέσεις και με άλλα νομικά και οικονομικά επιχειρήματα τη διαδικασία είσπραξης των κατοχικών δανείων ή αποζημιώσεων από τη Γερμανία. Και για το λόγο αυτό σήμερα είμαστε στο τέλος του 2019, χωρίς κανένα αποτέλεσμα!

-Θυμήθηκα τον αείμνηστο καθηγητή μου στο Πανεπιστήμιο και ακαδημαϊκό Άγγελο Αγγελόπουλο, ο οποίος σε συζητήσεις μαζί του μού είχε επισημάνει ότι από το 1945 είχε θέσει, με τη δημοσίευση του βιβλίου του «Το οικονομικό πρόβλημα της Ελλάδος», με στοιχεία και αριθμούς το θέμα της πληρωμής των δανείων που είχαν πάρει στην Κατοχή οι Γερμανοί και οι Ιταλοί με τη μορφή πιστώσεων. Τότε, μού είχε πει ότι από το Σεπτέμβριο του 1947 είχε υποβάλει μελέτη στο Διεθνές Στατιστικό Συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε στην Ουάσινγκτον, στην οποία ανέλυε το θέμα αυτό και παρουσίαζε τους υπολογισμούς του ως προς τις απαιτήσεις εκ μέρους της Ελλάδος, ενώ με επανειλημμένα άρθρα του είχε επαναφέρει τα κατοχικά δάνεια και είχε προτείνει τη ρύθμιση και του προπολεμικού χρέους της χώρας μας. Και, λοιπόν; Σήμερα, ύστερα από 73 και 71 χρόνια, είμαστε στο … 2019, χωρίς να πάρουμε ούτε ένα ευρώ!!!

-Θυμήθηκα ότι, όπως μού είχε πει ο Άγγελος Αγγελόπουλος, το θέμα αυτό επανήλθε με άρθρο του στο περιοδικό «Νέα Οικονομία» το Μάϊο του 1964 με τη μελαγχολική διαπίστωση ότι για τα κατοχικά δάνεια δεν είχε αναλάβει έως τότε καμιά ελληνική κυβέρνηση πρωτοβουλία για την απόδοσή τους από τους Γερμανούς. Και, λοιπόν; Σήμερα είμαστε στο 2019!

-Θυμήθηκα ότι είχε προηγηθεί άρθρο του στην εφημερίδα «Βήμα» (17 Απριλίου 1964), όπου εκτιμούσε ότι η Γερμανία και η Ιταλία όφειλαν στην Ελλάδα 400 εκατ. δολάρια. Και, λοιπόν; Σήμερα είμαστε στο πολύ μακρινό 2019!

-Θυμήθηκα ότι στο περιοδικό «Νέα Οικονομία» (Μάϊος 1964) είχε δημοσιευθεί και επιστολή του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος κατά την Κατοχή Σπ. Χατζηκυριάκου, στην οποία ανέφερε ότι οι Γερμανοί είχαν αποδεχθεί σε ιδιωτική συζήτηση οφειλόμενο ποσό από δάνεια 38 εκατ. χρυσών λιρών, το οποίο όμως θεωρούσε ότι ήταν πολύ μικρότερο από το πραγματικό.

Και θυμήθηκα πολλά…

Του Δημήτρη Στεργίου

Την αγία εικόνα είχε δωρίσει στο ναό του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης της Παλαιομάνινας ο τυροκόμος Αντωνόπουλος, ο οποίος την είχε αγοράσει από την Οδησσό της Ουκρανίας το 1920 ή 1923 με τεχνοτροπία που θυμίζει τις φημισμένες κεντήστρες (Δεσποινέτα, Μαργιώρα κλπ) χρυσοκέντητων εικόνων επιταφίων από την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη.

Επιτάφιος Παλαιομάνινας: Αγοράσθηκε στην Οδησσό της Ουκρανίας και προσφέρθηκε στον Ιερό Ναό Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης από ένα τυροκόμο το 1920 ή 1923. Προτείνεται να εναποτίθεται η σπάνια παλαιά εικόνα κάθε Μεγάλη Εβδομάδα στο Κουβούκλιο του Επιταφίου, όπως παλιά, για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να προσεύχονται οι νεώτεροι

Η παλαιά, χρυσοκέντητη, Αγία Εικόνα του Επιταφίου του Ιερού Ναού Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης στην Παλαιομάνινα είναι ένα σπάνιο ιερό κειμήλιο που πρέπει να διατηρηθεί, να συντηρηθεί, να προφυλαχθεί με κάθε τρόπο και, φυσικά, να προβληθεί. Αυτή την παλαιά Αγία Εικόνα του Επιταφίου την είχε δωρίσει στο ναό του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης της Παλαιομάνινας ο τυροκόμος Αντωνόπουλος. Την είχε αγοράσει από την Οδησσό της Ουκρανίας το 1920 ή 1923. Η Αγία αυτή εικόνα με τον καιρό παρουσίασε αρκετές φθορές και έχρηζε άμεσης επισκευής. Έτσι αποφασίστηκε, με τη σύμφωνη γνώμη του ιερέα, να επισκευασθεί και κατόπιν να φυλαχθεί ως πολύτιμο κειμήλιο στο Νάρθηκα της εκκλησίας της Παλαιομάνινας. Έτσι και έγινε! Όλη αυτή τη διαδικασία την επιστάτησε αφιλοκερδώς ο ξάδερφός μου Φώτης Κουτσουμπίνας του Κων/νου. Έτσι με δική του δαπάνη διασώθηκε, συντηρήθηκε και αποκαταστάθηκαν οι φθορές από το πέρασμα ίσως πολλών αιώνων

Προτείνουμε μάλιστα κατά το στολισμό του Επιταφίου του χωριού μας κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα (να αρχίσει από εφέτος) να εναποτίθεται, όπως παλιά, στο Κουβούκλιο η παλιά αυτή άγια εικόνα, όπως επίσης, να συντηρηθεί και να τοποθετηθεί σε κάποια έκθεση (της Εκκλησίας ή στο Λαογραφικό) το παλιό Κουβούκλιο που σήμερα βρίσκεται σε κάποια αποθήκη!

Η ιερή εικόνα του Επιταφίου της Παλαιομάνινας πρέπει να είναι μια από τις σπάνιες παρόμοιες που υπάρχουν όχι μόνο στο Νομό μας, αλλά και σε όλη τη χώρα. Η διαπίστωση αυτή μπορεί να επιβεβαιωθεί από ειδικούς ή από κάποια στοιχεία που συνοδεύουν την εικόνα. Πάντως, όπως προκύπτει από έρευνα που κάναμε, η τεχνοτροπία της ιερής εικόνας του Επιταφίου της Παλαιομάνινας θυμίζει τις φημισμένες κεντήστρες (Δεσποινέτα, Μαργιώρα κλπ) χρυσοκέντητων εικόνων επιταφίων από την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη, οι οποίες φυλάσσονται ή προβάλλονται σήμερα σε Ιερές Μονές και παλιές εκκλησίες της χώρας. Στην Αιτωλοκαρνανία υπάρχουν, για παράδειγμα, η χρυσοκέντητη εικόνα του Επιταφίου που βρίσκεται στον Ιερό ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Αιτωλικό (χρονολογείται το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα) και της Ναυπάκτου (το 1735). Επίσης, είναι στον Προυσσό (1583), στην Ιερά Μονή Τατάρνας (1584). Άλλες παλιές χρυσοκέντητες εικόνες Επιταφίων υπάρχουν στην Ιερά Μονή Παραμυθιάς (1587 – 1588), στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου στο Κομπότι Άρτας (1647), στα Μετέωρα (14ου αιώνα και 1620). Στην Ιερά Μονή Αγίας Λαύρας (1754) και σε άλλες περιοχές της χώρας.

Στην Παλαιομάνινα, όπως και σε κάθε άλλο χριστιανικό χωριό της πατρίδας μας, ο στολισμός του Επιταφίου γινόταν ( και γίνεται) με μεγάλη φροντίδα από τις γυναίκες και τα κορίτσια του χωριού. Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης μετά την εκφώνηση του πέμπτου Ευαγγελίου κατά τη διάρκεια της Ακολουθίας των Δώδεκα Ευαγγελίων ο ιερέας τοποθετεί μέσα στο Κουβούκλιο του Επιταφίου την Αγία Εικόνα. Το πρωί, ανήμερα της Μεγάλης Παρασκευής και μετά την Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών γινόταν και γίνεται η Ακολουθία της Αποκαθήλωσης.

Αναμνήσεις του Δημήτρη Στεργίου

Καθώς πληροφορήθηκα ότι το Δημοτικό Σχολείο της Παλαιομάνινας απειλείται κι αυτό, μετά το Γυμνάσιο, με κλείσιμο( έχει μια δράκα μαθητών από τους οποίους οι περισσότεροι είναι… μεταναστών!!!), θυμήθηκα το άλλοτε πολυπληθές από συμμαθήτριες και συμμαθητές μου κτίριο του Συγγρού στο χωριό μας το 1954 και 1955. Στο εκπληκτικό για την αρχιτεκτονική του παραδοσιακό αυτό κτίριο στεγαζόταν από τις αρχές του εικοστού αιώνα (αρχές του 1900) το Δημοτικό Σχολείο του χωριού μου μέχρι την κατασκευή (στη δεκαετία του 1970;) νέου σύγχρονου κτιρίου στη σκιά της αρχαίας ακρόπολης. Εκεί στην απέραντη (χωρίς χωρίσματα) αίθουσα είχαν τοποθετηθεί σε πτέρυγες τα θρανία για τους μαθητές αντίστοιχων τάξεων με κοινή διδασκαλία από τον ίδιο σχεδόν δάσκαλο. Δηλαδή, ο δάσκαλος πήγαινε στην πτέρυγα με τα θρανία όπου κάθονταν, για παράδειγμα, οι μαθητές της πέμπτης τάξης, έκανε το μάθημα και, στη συνέχεια, αφού έβαζε ασκήσεις, πήγαινε στην πτέρυγα με τους μαθητές της έκτης τάξης, για παράδειγμα, έκανε το μάθημα, έβαζε πάλι ασκήσεις και ούτω καθεξής.

Θυμάμαι ότι για τις μικρότερες τάξεις και καθώς ο πληθυσμός των μαθητών αυξανόταν, μετά το 1953, είχαν μετατραπεί σε σχολικές αίθουσες τα κτίρια της Εκκλησίας, ακριβώς απέναντι από τον ιερό ναό, ενώ σ΄ ένα κρύο δωμάτιο του μακρόστενού αυτού κτιρίου, στην άκρη αριστερά και προς τα σπίτια των αδερφών Κοντογιάννη, έμενε ο φωτισμένος νεαρός (πρωτοδιορισθείς ) δάσκαλός μας Αθανάσιος Κουφογιώργος από τη Μακρυνεία. Εκεί έμενε ο δάσκαλός μας κι εκεί οι οικογένειες του χωριού που είχαν μαθητές στο Δημοτικό Σχολείο πήγαιναν προθύμως και ευχαρίστως, με τη σειρά (υπήρχε σχετικός κατάλογος!), το καλύτερο και νοστιμότερο φαγητό στον δάσκαλο μεσημέρι και βράδυ!! Σημειώνεται ότι τότε, το Δημοτικό Σχολείο του χωριού μου, όπως και σε όλη την Ελλάδα, λειτουργούσε πρωί και απόγευμα από τη Δευτέρα έως την Παρασκευή και μόνο το πρωί το Σάββατο. Καθώς δεν υπήρχαν τότε ρολόγια, η πρόσκληση των μαθητών στα μαθήματα γινόταν με το χτύπημα της … καμπάνας.

Επιτρέψτε μου, με την ευκαιρία, να παρουσιάσω μερικά στατιστικά στοιχεία για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση κατά την περίοδο αυτή σε όλη την Ελλάδα από το αρχείο μου. Από τα στοιχεία του παρατιθέμενου πίνακα προκύπτουν οι ακόλουθες διαπιστώσεις:

Πρώτον, οι σχολικές μονάδες (μόνο Δημοτικά) ανέρχονταν τότε σε 8.999, έναντι 9.419 το 2016, από τις οποίες πάνω από τις μισές είναι νηπιαγωγεία!

Δεύτερον, οι δάσκαλοι (μόνο στο Δημοτικό Σχολείο) ανέρχονταν σε 18.353, έναντι 76.245 σήμερα (το 2016), από τους οποίους 13.803 είναι νηπιαγωγοί. Δηλαδή είναι σχεδόν τετραπλάσιοι!

Τρίτον, οι μαθητές ανέρχονταν σε 1.032.525, έναντι 756.335 σήμερα (2016) από τους οποίους 149.764 πηγαίνουν νηπιαγωγείο, δηλαδή είναι λιγότερο κατά 50% περίπου, δηλαδή είναι περίπου οι … μισοί!!! Αν , σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία,πάνω από 15% κατά μέσον όρο των μαθητών αυτών είναι αλλοδαποί ή μεταναστών, τότε οι Έλληνες μαθητές σήμερα στο Δημοτικά Σχολεία δεν ξεπερνούν τους 400.000!!! Κι όμως, κάθε χρόνο ακούγονται φωνές διαμαρτυρίας για … τρομακτικές ελλείψεις στα σχολεία!!!

Τέταρτον, τότε ένα δάσκαλος αντιστοιχούσε σε 60 περίπου μαθητές, έναντι σήμερα 10 και σε ορισμένε περιοχές 1: 1 ή 1:2!!

Επίσης, θα παρουσιάσω μερικά ακόμα στοιχεία για το Δημοτικό Σχολείο της δεκαετίας του 1950 στην Ελλάδα. Τα ακόλουθα:

Πρώτον, τότε πάνω από 100.000 μαθητές διέκοπταν τη φοίτηση στο Δημοτικό Σχολείο, καθότι δεν ήταν υποχρεωτική η φοίτηση!

Δεύτερον, τότε 100.000 – 200.000 παιδιά δεν πήγαιναν καθόλου στο Δημοτικό Σχολείο!

Τρίτον, τότε μόνο 15% περίπου των μαθητών του Δημοτικού Σχολείου πήγαινε το Γυμνάσιο. Στο χωριό μας το ποσοστό αυτό ήταν απελπιστικά πιο χαμηλό!

Τέταρτον, πάνω από το 30% του πληθυσμού ήταν αναλφάβητοι, με το ποσοστό αυτό στις γυναίκες να είναι σημαντικά μεγαλύτερο.

Πέμπτον, η δημόσια δαπάνη (ποσά από τον κρατικό προϋπολογισμό) για την παιδεία αντιστοιχούσε μόνο στο 1,8% του ΑΕΠ, ενώ το ποσοστό αυτό είναι σήμερα σχεδόν διπλάσιο με … μισούς μαθητές!

Έκτον, τότε υπήρχε μαθητική εισφορά, η οποία καταβαλλόταν με την έναρξη του νέου σχολικού έτους ως εγγραφή, ενώ τον οικογενειακό προϋπολογισμό επεβάρυνε και η αγορά των σχολικών βιβλίων, μολονότι εκδίδονταν από τον Οργανισμό Σχολικών Βιβλίων!

 Κατά το 1954 αποφοίτησαν μόνο επτά μαθητές, γεγονός που καταδεικνύει τις ολέθριες συνέπειες της Κατοχής και του εμφυλίου πολέμου και στην παιδεία καθώς και στο πολύ χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης στην Ελλάδα κατά τα πρώτα τρία – τέσσερα μετεμφυλιακά χρόνια. Το 1955 αποφοίτησαν από το Δημοτικό Σχολείο της Παλαιομάνινας 29 μαθητές, από τους οποίου μόνο επτά πήγαν στο Γυμνάσιο, μεταξύ των οποίων και ο γράφων.

Η επιτυχία 100% των συμμαθητών μου που δώσαμε εξετάσεις τον Ιούνιο του 1955 για την εισαγωγή μας στο Γυμνάσιο οφειλόταν στον φωτισμένο μας δάσκαλο, όπως προαναφέρθηκε, Αθανάσιο Κουφογιώργο , ο οποίος προωθούσε τότε πρωτόγνωρες πρωτοβουλίες για τη εμπέδωση των γνώσεων και τη διεύρυνση της μάθησης στο σχολείο, καθώς και με τη διοργάνωση εκδρομών και έξω από το χωριό, δηλαδή στο Θέρμο και την Πάτρα, όπως θα αναφέρω στο επόμενο σημείωμά μου.

Ομολογώ ότι τα στοιχεία αυτά με προβλημάτισαν ακόμη περισσότερο μετά τη μελαγχολικότατη διαπίστωση ότι, παρά τη μείωση των μαθητών και την ιλιγγιώδη αύξηση των δασκάλων και παρά την κατάργηση των «ξορκισμένων» τόνων και σημείων στίξεως και απλοποίηση της Ελληνικής Γραμματικής, η ελληνική παιδεία συνεχώς διαλύεται και ο λειτουργικός αναλφαβητισμός των Ελλήνων μαθητών συνεχώς επιδεινώνεται…

Πίνακας 1: Διαχρονικά ποσοτικά στοιχεία για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση (1951-2016)

Πρωτοβάθμια

Εκπαίδευση*

1951

1965

1997

2000

2005

2009

2016

 

-Μονάδες

 

-Δάσκαλοι

 

-Μαθητές

 

-Μαθητές ανά δάσκαλο

 

8.997**

 

18.358

 

1.032.525

 

 

 

 

10.882 **

 

27.376

 

975.869

 

 

35,6

 

11.957 (5.433)

64.252

(8.668)

740.268

(127.648)

 

13,9

 

 

11.469 (5.489)

52.331

(8.637)

738.541

(140.721)

 

15,0

 

10.854

(5.557)

72.566

(11.752)

734.422

(137.770)

 

10,8

 

10.787

(5.660)

78.064

(13.087)

738.332

(147.692)

 

10,1

 

9.419

(5.035)

76.249

(13.803)

756.335

(149.764)

 

10,3

*Νηπιαγωγεία και Δημοτικά. Σε παρένθεση στοιχεία για τα νηπιαγωγεία

** Μόνο Δημοτικά

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ (Εκπαίδευση)

Του Δημήτρη Στεργίου

*Στη φωτογραφία απεικονίζονται οι απόγονοι των «Παιδιών της Σαμαρίνας» στην Παλαιομάνινα το 2006

Κατά τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, οι οποίες διοργανώθηκαν στην Παλαιομάνινα στις 29 Ιουλίου του 2006 και  οι οποίες ήταν αφιερωμένες στην 180ή επέτειο της Εξόδου του Μεσολογγίου και στα «Παιδιά της Σαμαρίνας», στην Παλαιομάνινα, ύστερα από πρόσκληση της Εταιρείας Φίλων των Μνημείων της Παλαιομάνινας, συναντήθηκαν οι απόγονοι των Μεσολογγιτών και των «Παιδιών της Σαμαρίνας» που έπεσαν κατά την Έξοδο στις 10 Απριλίου του 1826.

Οι «αρματωμένοι» του Χορευτικού Πολιτιστικού Κέντρου της Ιεράς Πόλεως του Μεσολογγίου με επικεφαλής τον τότε δήμαρχο Γιώργο Πρεβεζάνο και «Τα Παιδιά της Σαμαρίνας» του Χορευτικού Ομίλου του Πολιτιστικού Συλλόγου Σαμαρίνας υπό τους ήχους ζουρνάδων, ντουφεκιών και νταουλιών και με σημαίες έκαναν πορεία στο κέντρο του χωριού, έφθασαν στο χώρο των εκδηλώσεων, διέσχισαν  το χώρο των εκδηλώσεων και ανέβηκαν  στην εξέδρα, επευφημούμενοι από  πέντε χιλιάδες επισκέπτες. Στην εκδήλωση που ακολούθησε, ο Λάκης Χαλκιάς με την πολυμελή ορχήστρα του τραγούδησε για το Μεσολόγγι και τα «Παιδιά της Σαμαρίνας».

Τότε μάλιστα, ο τότε δήμαρχος  της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου Γιώργος Πρεβεζάνος αποδέχθηκε ασμένως, καταχειροκροτούμενος από  χιλιάδες επισκέπτες,  πρότασή μου για ανέγερση Μνημείου, ως φόρου τιμής, στα Ελληνόβλαχα «Παιδιά της Σαμαρίνας» και σε όλους τους  Ελληνόβλαχους ήρωες  της περιοχής που έπεσαν κατά την έξοδο.

 Πράγματι, το Μνημείο αυτό ανεγέρθηκε αμέσως (βλέπε φωτό) στον Κήπο των Ηρώων με ένα εκπληκτικό ανάγλυφο και τις ακόλουθες επιγραφές: «Εσείς παιδιά κλεφτόπουλα, παιδιά της Σαμαρίνας».

Κι από κάτω: «Εις μνήμην των Σαμαριναίων που έπεσαν  στο Μεσολόγγι το 1826»

Σημειώνω ότι  παράδοση, όπως  με στοιχεία μού είχε αποκαλύψει πριν από πολλά χρόνια  ο αείμνηστος  Αιτωλοακαρνάνας  βουλευτής και υπουργός Γάκιας Παπαδημητρίου, στην Έξοδο του Μεσολογγίου έπεσαν πολλοί Ελληνόβλαχοι της περιοχής μας , όπως οι Δημονίτσας, Καραμάνης, Κύργιος, Τόγιας, Τσαμπάζης, Σιδέρης, Τάκος, Λίλλης, Τσιμπούκης, Βρέττας, Πόπης, Παππάς, Στεργίου (προπαπάπους μου!) και Τσέλιος. Όλα αυτών απόγονοι υπάρχουν και σήμερα στην Παλαιομάνινα και, φυσικά, και στα έξι βλαχοχώρια της Ακαρνανίας.

 

Το τραγούδι και η ιστορία

Η Σαμαρίνα είναι ένα κεφαλοχώρι του Νομού Γρεβενών, ένα από τα υψηλότερα (1.450 υψόμετρο) και γνωστότερα Βλαχοχώρια της Ελλάδας. Το 1826, στην πολιορκία του Μεσολογγίου, οι Σαμαριναίοι μετέχουν στην αθάνατη φρουρά των Μακεδόνων η οποία πολεμούσε με ανδρεία. Η ομάδα των Σαμαριναίων αποτελείτο από 120 μαχητές, με αρχηγό τον Μίχο Φλώρο, και βρέθηκαν να μάχονται με ηρωισμό στη «Ντάπια», στο πλευρό του στρατηγού Μακρή. Μερικά από τα ονόματα των μαχητών, που διέσωσε η παράδοση, ήταν των Μακρή, Μανάκα, Αβραμούλη, Συράκου, Μ. Μπούσια, Γκιολδάρη, Τζίμου. Κατά την Έξοδο του Μεσολογγίου η μακεδονική φρουρά ήταν εμπροσθοφυλακή των πολιορκημένων, με συνέπεια να έχει τις μεγαλύτερες απώλειες από τα πυρά των Οθωμανών. Διασώθηκαν μόνο 33 Σαμαριναίοι, ενώ οι υπόλοιποι, Φλώρος, Μακρής, Αβραμούλης κ.ά., έπεσαν ηρωικά στο Μεσολόγγι.

Όπως θρυλείται, ο καπετάνιος Μίχος Φλώρος, βαριά τραυματισμένος, έδωσε στα παλικάρια που σώθηκαν ως τελευταία του επιθυμία τα λόγια του τραγουδιού «Παιδιά της Σαμαρίνας», που έχει ως εξής:

Εσείς μωρέ παιδιά, κλεφτόπουλα,

παιδιά της Σαμαρίνας, μωρέ παιδιά καημένα,

παιδιά της Σαμαρίνας, κι ας είστε λερωμένα.

Σαν πάτε πάνω μωρέ στα βουνά,

ψηλά στη Σαμαρίνα

τουφέκια να μωρέ μην ρίξετε,

τραγούδια να μην πείτε.

Να μην τ’ ακούσει μωρέ η μάνα μου

κι η δόλια η αδελφή μου

και βγουν στη στράτα μωρέ να σας δουν

και ’ρθουν και σας ρωτήσουν.

Μην πείτε πως μωρέ λαβώθηκα

βαριά για να πεθάνω.

Να πείτε πως μωρέ παντρεύτηκα

πήρα καλή γυναίκα,

Την πέτρα έχω μωρέ πεθερά

τη μαύρη γης γυναίκα

κι αυτά τα μωρέ λιανολίθαρα

αδέρφια και ξαδέρφια.

Με την ευκαιρία αναφέρω ότι ούτε το τραγούδι αυτό γλίτωσε από τη ρουμανίζουσα προπαγάνδα που  λέει ότι πρωτογράφτηκε στα… βλάχικα! Πρόκειται για μιαν ακόμα ιλαρή άποψη, η οποία μόνο γέλωτα προκαλεί για τους ακόλουθους λόγους:

Πρώτον, πάσχει από μιαν μεγαλειώδη αντίφαση. Είναι γνωστό ότι το βλάχικο γλωσσικό ιδίωμα δεν  είναι γραπτό, αλλά διατηρήθηκε και συντηρήθηκε μόνο προφορικά . Συνεπώς, δεν είναι  δυνατόν  να γραφεί ένα τραγούδι με κάτι που είναι… άγραφο!

Δεύτερον,  τα «Παιδιά της Σαμαρίνας» είναι αυθεντικά στην ελληνική μορφή. Η θέση αυτή τεκμηριώνεται επιστημονικά από τον Π. Αραβαντινό, ο οποίος ολοκλήρωσε το έργο του «Συλλογή Δημωδών Ασμάτων» το 1860, περίπου ταυτόχρονα με την έναρξη του Βλαχικού ζητήματος, το οποίο, κατά τον Ιταλό βαλκανολόγο Giovanni Amadore Virgili ήταν τεχνητό! Μετά εικοσαετία, το 1880, την εκδίδουν  τα παιδιά του, τα οποία και την προλογίζουν, σημειώνοντας τα εξής: «Γνωστόν ότι την Πινδίαν σειράν οικούσι κυρίως Βλάχοι ή Κουτσόβλαχοι λεγόμενοι. Ούτοι καίπερ  μη μεταχειριζομενοι ως οικιακήν  γλώσσαν την ελληνικήν, εις ταύτην όμως συνθέτουν τα άσματα αυτών. Θα εύρη ο αναγνώστης εν τη παρούση συλλογή πλείστα τοιαύτα  συνειλεγμένα εν Μετσόβω και Μαλακασίω, επαρχίαις βλαχικαίς  εν μέρει, αλλ΄ ένθα ουδέποτε σχεδόν ακούεται άσμα βλαχικόν…»

Τρίτον, ο πρύτανις του Πανεπιστημίου Αθηνών και διαπρεπής μεσαιωνοδίφης Σπυρίδων Λάμπρος μας πληροφορεί ότι και ο διπλωματούχος  εκπρόσωπος της Ρουμανίας  στη Ρώμη, ο N. Burileanu, επιφορτισμένος με προπαγανδιστική αποστολή στη Βόρειο Ήπειρο, υποχρεώθηκε σε δημόσια ομολογία, κατά την οποία  και της άλλοτε  ένδοξης Μοσχοπόλεως «τα επιχώρια  άσματα είνε μόνον  ελληνικά, όπερ  είνε  των ενδεικτικωτάτων  επιχειρημάτων προς απόδειξιν  του ελληνικού χαρακτήρος της χώρας», προκαλώντας  τη διαμαρτυρία των αλβανόφιλων της Ιταλίας!

Τέταρτον, στο Ημερολόγιο της Σαμαρίνας 1976, σελίδα 215, καταχωρίζεται το επίμαχο τραγούδι και υπομνηματίζεται ως εξής:  «Το ωραίο αυτό Δημοτικό τραγούδι, το γνωρίζουν πολλοί, ίσως όλοι οι Έλληνες, ολίγοι όμως γνωρίζουν την ιστορική του αλήθεια…»

Πέμπτον, ο διαπρεπής βαλκανολόγος-ρωμανιστής καθηγητής και φίλος μου Αχιλλεύς Λαζάρου, ο οποίος παρευρισκόταν στις πολιτιστικές εκδηλώσεις της Παλαιομάνινας το 2006 και ανέπτυξε και σχετικό θέμα σε ομιλία του,   σε δεκάδες μελέτες του και ιδιαίτερα στο ογκώδες τετράτομο  έργο του «Ελληνισμός και Λαοί  της Νοτιανατολικής Ευρώπης» καταθέτει πάμπολλα επιστημονικά στοιχεία για την ελληνική μορφή του τραγουδιού από την αρχή. Συγκεκριμένα, τότε είχε αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα: «Είναι αλήθεια, ότι για το θέμα που συζητούμε, την ιχνηλάτηση των δεδομένων, που λανθάνουν στο δημοτικό τραγούδι «Παιδιά της Σαμαρίνας», προέχει πρωτίστως η περισυλλογή των παραλλαγών, οι οποίες διασώζονται διάσπαρτες σε ανθολογίες, ακόμη και ανέκδοτες, ιδιωτικές και δημόσιων ιδρυμάτων π.χ. του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. Η επιστημονική τους εξέταση οπωσδήποτε διευκολύνει την εξεύρεση του πρωτοτύπου και την ορθότερη αξιολόγηση. Διότι, η αισθητική, γλωσσική, καλλιτεχνική και ιδεολογική του περιεχομένου κατάσταση, η ποιητική ποιότητα, φανερή και σε πεδινούς οικισμούς, των οποίων η ελληνοφωνία στις ημέρες μας είναι απόλυτη, διανοίγουν προοπτικές εντοπισμού των Βλάχων και σε άγνωστες εστίες, όπου είτε έχουν συμβιώσει είτε παραχειμάσει. Δείγμα αξιοπρόσεκτο αποτελεί η παραλλαγή, την οποία συλλέγει από το Προάστιο Καρδίτσας ο διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών Θεόδωρος Νημάς με τίτλο  «Παιδιά της Σαμαρίνας».

Έκτον, ο αείμνηστος ιστορικός Σαράντος Καργάκος, ο οποίος κι εκείνος παρευρισκόταν στο 2006 στην Παλαιομάνινα για να τιμήσει τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» επανέλαβε τότε αυτά τα οποία είχε  γράψει στον «Ελεύθερο Τύπο» (19.6.1998): «Μέσα στους Ελεύθερους Πολιορκημένους του Μεσολογγίου ήταν και μια ομάδα νεαρών Βλάχων από τη Σαμαρίνα. Έπεσαν στην Έξοδο. Ο λαός τους τιμά και με υπέροχο τραγούδι/ελεγείο: «Παιδιά της Σαμαρίνας». Το ποιοι είναι Βλάχοι βγαίνει μέσα από το τραγούδι αυτό. Όποιος θέλει να τιμήσει τους Βλάχους, ας ανάψει ένα κερί στη μνήμη τους. Βλάχοι είναι εκείνοι που πολέμησαν και μόχθησαν για να μπορούμε εμείς να μιλάμε ελληνικά» «Ελεύθερος Τύπος», 19.6.1998).

Στις ίδιες διαπιστώσεις καταλήγουν Έλληνες  και ξένοι  εθνομουσικολόγοι (Αθηνά Κατσανεβάκη, ο Ελβετός  Samuel Baud-Bovy) και πολλοί άλλοι Έλληνες και ξένοι ειδικοί, ότι δηλαδή, αυτή η έντονη παρουσία των ελληνοφώνων τραγουδιών στη μουσική παράδοση των βλαχοφώνων της Πίνδου πηγάζει όχι από μια εξωτερική επιρροή, αλλά μέσα από μια έντονη αυτοσυνειδησία εσωτερική και μακρόχρονης σχέσης με τον Ελληνισμό, μία σχέση που για τους Αρμάνους της Πίνδου δεν είναι τυχαία, αλλά, όπως δείχνουν τα δεδομένα, πηγάζει από την ίδια τους την καταγωγή.

Quo vadis, Στέφανε

Του Δημήτρη Στεργίου

Όταν είδα τον φίλο μου Στέφανο Τζουμάκα να αγκαλιάζεται με τον κ. Αλέξη Τσίπρα στο πλαίσιο της «απεύθυνσης» του ΣΥΡΙΖΑ θυμήθηκα τη φράση στην Επιστολή του Αποστόλου Παύλου προς Τιμόθεον Β΄ (Κεφάλαιο 4) « τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ἠγώνισμαι, τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα· λοιπὸν ἀπόκειταί μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος, ὃν ἀποδώσει μοι ὁ Κύριος ...». Και αμέσως, επειδή, ο κ. Τσίπρας δεν είναι «Κύριος», δηλαδή Θεός (άθεος είναι, άλλωστε, ο άνθρωπος!) ο «στέφανος» του θαρραλέου Στεφάνου χαλαλίστηκε!

Ευλόγως, θα με ρωτήσετε, γιατί; Διότι, ο Στέφανος Τζουμάκας ήταν ένας σχεδόν ντόμπρος πολιτικός και χωρίς «κωλοτούμπες», όπως ο όψιμος πια νέος «αρχηγός» του Αλέξης Τσίπρας. Παρόλα αυτά δεν θέλω να πιστέψω ότι επιβεβαιώνει τη γνωστή αρχαία σοφή ρήση «όμοιος ομοίω αεί πελάζει». Εκτός αν, βασισμένος στην… αρχαϊκή σημασία της λέξης «απεύθυνση», ανταποκρίθηκε στο «κάλεσμα» Τσίπρα για «ίσιωση» ή για «διόρθωση» τάχα των άπειρων έως τώρα «ημαρτημένων» του ΣΥΡΙΖΑ μαζί με τη γνωστή στρατιά γνωστών «συντρόφων» του στο ΠΑΣΟΚ, οι οποίοι έσπευσαν σιγά –σιγά να το εγκαταλείψουν και να πάνε σε άλλες… «πολιτείες» και… «προσήλια»!

Ομολογώ ότι εκτίμησα τον κ. Στέφανο Τζουμάκα από μια θαρραλέα συμπεριφορά του στον πολιτικό του βίο κατά την ταραγμένη πολιτικά περίοδο, λόγω ασφαλιστικής μεταρρύθμισης, που προωθούσε το 1991 και 1992 η τότε κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Υπενθυμίζω ότι με κοινές αποφάσεις τα των υπουργών Εθνικής Οικονομίας, Οικονομικών και Υγείας συγκροτήθηκε το 1991 Επιστημονική Επιτροπή και Επιστημονική Γραμματεία υπό τον πρόεδρο Ροσέτο Φακιολά για την αναμόρφωση του Κοινωνικοασφαλιστικού συστήματος. Όμως ήδη από την 15η συνεδρίαση της Επιστημονικής Επιτροπής αποχώρησαν τέσσερα μέλη που είχαν προταθεί από τη ΓΣΕΕ και την ΠΑΣΕΓΕΣ, ενώ μετά την ολοκλήρωση της συζήτησης των επιμέρους θεμάτων και της διαμόρφωσης του πρώτου σχεδίου του πορίσματος αποχώρησε και το μέλος που είχε προταθεί από τη ΓΣΕΒΕΕ, ως έκφραση διαμαρτυρίας για την κατάθεση από την κυβέρνηση νομοσχεδίου και την ψήφιση στη Βουλή του νόμου που ρύθμιζε θέματα κοινωνικής ασφάλισης.

Σημειώνεται ότι οι εκπρόσωποι των συνδικαλιστικών οργανώσεων συγκρότησαν δική τους επιτροπή, ενώ ο τότε υπεύθυνος της Κοινωνικής Πολιτικής, μέλος του Εκτελεστικού Γραφείου του ΠΑΣΟΚ και βουλευτής Στέφανος Τζουμάκας ανέλαβε να καταρτίσει ένα προσχέδιο θέσεων για διάλογο του ΠΑΣΟΚ. Πράγματι, η «κουτσουρεμένη» Επιτροπή Φακιολά έδωσε στη δημοσιότητα το πόρισμά της στις 20 Μαϊου 1992 και τον ίδιο μην και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις. Τον επόμενο μήνα και, συγκεκριμένα, στις 4 Ιουνίου 1992, ο κ. Τζουμάκας έσωσε στη δημοσιότητα το δικό του πόρισμα του «Προσχεδίου εξειδικευμένων θέσεων για διάλογο» του ΠΑΣΟΚ, το οποίο σε πολλά σημεία υπερακόντιζε μάλιστα σε σκληρότητα (μέτρα και διαπιστώσεις) το πόρισμα της Επιτροπής Φακιολά. Τότε, ο κ. Τζουμάκας βρέθηκε στο μάτι του κυκλώνα στελεχών και συνδικαλιστών του ΠΑΣΟΚ, αλλά «υπογείως». Διότι, ενώ το πόρισμα της Επιτροπής Φακιολά προκάλεσε χαλασμό, ο οποίος ήταν έντονος και έκδηλος στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, για το πόρισμα Τζουμάκα τα λαλίστατα κορυφαία στελέχη, συνδικαλιστές του ΠΑΣΟΚ (που στη συνέχεια έγιναν …βουλευτές και υπουργοί!) εσίγησαν, δηλαδή δεν έκαναν καμιά δήλωση. Αντιθέτως, οι αντιδράσεις τότε περιορίσθηκαν στους κόλπους του ΠΑΣΟΚ. Μάλιστα έγιναν εντονότερες μετά το άρθρο μου στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο» με το οποίο επιδοκίμαζα τη θαρραλέα αυτή στάση του στελέχους του ΠΑΣΟΚ. Τότε ο Στέφανος Τζουμάκας βρέθηκε στο στόχαστρο κυρίως όλων των προνομιούχων κρατικομονοπωλιακών συνδικαλιστών τους οποίους κατήγγειλε με συγκεκριμένες διαπιστώσεις στο πόρισμά του τότε ο Στέφανος Τζουμάκας.

Υπενθυμίζω ότι στην Επιτροπή Τζουμάκα συμμετείχαν στελέχη του ΠΑΣΟΚ από τον πανεπιστημιακό, συνδικαλιστικό, δημοσιοϋπαλληλικό και επαγγελματικό χώρο, από τα οποία πολλά στη συνέχεια έγιναν βουλευτές, υπουργοί ή επικεφαλής δημόσιων επιχειρήσεων και οργανισμών! Υπενθυμίζω ότι τότε οι απεργιακές κινητοποιήσεις ήταν καθημερινές, η οδός Σταδίου ήταν καθημερινά αποκλεισμένη από διαμαρτυρόμενους συνδικαλιστές και εξαιτίας μιας ρύθμισης που επέβαλλε στη ΔΕΗ όριο χρηματοδότησης του ασφαλιστικού των υπαλλήλων και συνταξιούχων τα 35 δις. δραχμές το χρόνο, των ασφαλισμένων του ΟΤΕ πλαφόν επιχορήγησης τα 11 δις. δραχμές και ανατροπές στα ασφαλιστικά των τραπεζοϋπαλλήλων, ενώ από τον Αύγουστο του 1992 άρχισαν οι απεργίες στη ΔΕΗ που διήρκεσαν επί ένα σχεδόν μήνα!!!

Πάντως, η καλή εικόνα για τον φίλο μου Στέφανο Τζουμάκα ξεθώριασε τρία χρόνια αργότερα, όταν τον Δεκέμβριο το 1995 έγινε η παγκόσμιας πρωτοτυπίας «ιδιωτικοποίηση» των Ελληνικών Ναυπηγείων ((μεταβίβαση του 49% των μετοχών των Ναυπηγείων Σκαραμαγκά στους εργαζόμενους, χωρίς να πληρώσουν τίποτε και διατήρηση του… 51% των μετοχών από το κράτος μέσω της ΕΤΒΑ!!!). Επρόκειτο για μια τροπολογία «κόστους» 138,4 δις. δραχμές, όπως προκύπτει από τα στοιχεία της Έκθεσης του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους. Τότε, η χώρα μας απειλούνταν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι το θέμα θα αγόταν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, ενώ στις 28 Σεπτεμβρίου 1995 διαβάσαμε δήλωση του τότε υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Στέφανου Τζουμάκα με την οποία διέψευδε σχόλια από ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς ότι διαφωνούσε με την κυβερνητική απόφαση για τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά. «Στην κυβερνητική επιτροπή συμφώνησα με την εισήγηση του υπουργού Εθνικής Οικονομίας για τη λύση 51% στην ΕΤΒΑ και 49 στους εργαζόμενους», τόνιζε ο Στέφανος Τζουμάκας.

Σελίδα 1 από 7

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Η ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας ΑΙΧΜΗ, πρώτης σε κυκλοφορία και αναγνωσιμότητα στο νομό Αιτωλοακαρνανίας. Ειδήσεις, σχόλια, ρεπορτάζ, κοινωνικά, αθλητικά, μικρές αγγελίες

Η Αιτωλοακαρνανία