Αγγελίες    Επικοινωνία

Το Ιερό Μεσολόγγι εύγνωμον προς τα Βλαχόπουλα «Παιδιά της Σαμαρίνας»
Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Το 2006, στις πολιτιστικές εκδηλώσεις στην Παλαιομάνινα, συναντήθηκαν οι απόγονοι των Μεσολογγιτών και των «Παιδιών της Σαμαρίνας» και ο τότε δήμαρχος Γιώργος Πρεβεζάνος υιοθέτησε πρότασή μου για ανέγερση Μνημείου τους  στον Κήπο των Ηρώων

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Του Δημήτρη Στεργίου

*Στη φωτογραφία απεικονίζονται οι απόγονοι των «Παιδιών της Σαμαρίνας» στην Παλαιομάνινα το 2006

Κατά τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, οι οποίες διοργανώθηκαν στην Παλαιομάνινα στις 29 Ιουλίου του 2006 και  οι οποίες ήταν αφιερωμένες στην 180ή επέτειο της Εξόδου του Μεσολογγίου και στα «Παιδιά της Σαμαρίνας», στην Παλαιομάνινα, ύστερα από πρόσκληση της Εταιρείας Φίλων των Μνημείων της Παλαιομάνινας, συναντήθηκαν οι απόγονοι των Μεσολογγιτών και των «Παιδιών της Σαμαρίνας» που έπεσαν κατά την Έξοδο στις 10 Απριλίου του 1826.

Οι «αρματωμένοι» του Χορευτικού Πολιτιστικού Κέντρου της Ιεράς Πόλεως του Μεσολογγίου με επικεφαλής τον τότε δήμαρχο Γιώργο Πρεβεζάνο και «Τα Παιδιά της Σαμαρίνας» του Χορευτικού Ομίλου του Πολιτιστικού Συλλόγου Σαμαρίνας υπό τους ήχους ζουρνάδων, ντουφεκιών και νταουλιών και με σημαίες έκαναν πορεία στο κέντρο του χωριού, έφθασαν στο χώρο των εκδηλώσεων, διέσχισαν  το χώρο των εκδηλώσεων και ανέβηκαν  στην εξέδρα, επευφημούμενοι από  πέντε χιλιάδες επισκέπτες. Στην εκδήλωση που ακολούθησε, ο Λάκης Χαλκιάς με την πολυμελή ορχήστρα του τραγούδησε για το Μεσολόγγι και τα «Παιδιά της Σαμαρίνας».

Τότε μάλιστα, ο τότε δήμαρχος  της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου Γιώργος Πρεβεζάνος αποδέχθηκε ασμένως, καταχειροκροτούμενος από  χιλιάδες επισκέπτες,  πρότασή μου για ανέγερση Μνημείου, ως φόρου τιμής, στα Ελληνόβλαχα «Παιδιά της Σαμαρίνας» και σε όλους τους  Ελληνόβλαχους ήρωες  της περιοχής που έπεσαν κατά την έξοδο.

 Πράγματι, το Μνημείο αυτό ανεγέρθηκε αμέσως (βλέπε φωτό) στον Κήπο των Ηρώων με ένα εκπληκτικό ανάγλυφο και τις ακόλουθες επιγραφές: «Εσείς παιδιά κλεφτόπουλα, παιδιά της Σαμαρίνας».

Κι από κάτω: «Εις μνήμην των Σαμαριναίων που έπεσαν  στο Μεσολόγγι το 1826»

Σημειώνω ότι  παράδοση, όπως  με στοιχεία μού είχε αποκαλύψει πριν από πολλά χρόνια  ο αείμνηστος  Αιτωλοακαρνάνας  βουλευτής και υπουργός Γάκιας Παπαδημητρίου, στην Έξοδο του Μεσολογγίου έπεσαν πολλοί Ελληνόβλαχοι της περιοχής μας , όπως οι Δημονίτσας, Καραμάνης, Κύργιος, Τόγιας, Τσαμπάζης, Σιδέρης, Τάκος, Λίλλης, Τσιμπούκης, Βρέττας, Πόπης, Παππάς, Στεργίου (προπαπάπους μου!) και Τσέλιος. Όλα αυτών απόγονοι υπάρχουν και σήμερα στην Παλαιομάνινα και, φυσικά, και στα έξι βλαχοχώρια της Ακαρνανίας.

 

Το τραγούδι και η ιστορία

Η Σαμαρίνα είναι ένα κεφαλοχώρι του Νομού Γρεβενών, ένα από τα υψηλότερα (1.450 υψόμετρο) και γνωστότερα Βλαχοχώρια της Ελλάδας. Το 1826, στην πολιορκία του Μεσολογγίου, οι Σαμαριναίοι μετέχουν στην αθάνατη φρουρά των Μακεδόνων η οποία πολεμούσε με ανδρεία. Η ομάδα των Σαμαριναίων αποτελείτο από 120 μαχητές, με αρχηγό τον Μίχο Φλώρο, και βρέθηκαν να μάχονται με ηρωισμό στη «Ντάπια», στο πλευρό του στρατηγού Μακρή. Μερικά από τα ονόματα των μαχητών, που διέσωσε η παράδοση, ήταν των Μακρή, Μανάκα, Αβραμούλη, Συράκου, Μ. Μπούσια, Γκιολδάρη, Τζίμου. Κατά την Έξοδο του Μεσολογγίου η μακεδονική φρουρά ήταν εμπροσθοφυλακή των πολιορκημένων, με συνέπεια να έχει τις μεγαλύτερες απώλειες από τα πυρά των Οθωμανών. Διασώθηκαν μόνο 33 Σαμαριναίοι, ενώ οι υπόλοιποι, Φλώρος, Μακρής, Αβραμούλης κ.ά., έπεσαν ηρωικά στο Μεσολόγγι.

Όπως θρυλείται, ο καπετάνιος Μίχος Φλώρος, βαριά τραυματισμένος, έδωσε στα παλικάρια που σώθηκαν ως τελευταία του επιθυμία τα λόγια του τραγουδιού «Παιδιά της Σαμαρίνας», που έχει ως εξής:

Εσείς μωρέ παιδιά, κλεφτόπουλα,

παιδιά της Σαμαρίνας, μωρέ παιδιά καημένα,

παιδιά της Σαμαρίνας, κι ας είστε λερωμένα.

Σαν πάτε πάνω μωρέ στα βουνά,

ψηλά στη Σαμαρίνα

τουφέκια να μωρέ μην ρίξετε,

τραγούδια να μην πείτε.

Να μην τ’ ακούσει μωρέ η μάνα μου

κι η δόλια η αδελφή μου

και βγουν στη στράτα μωρέ να σας δουν

και ’ρθουν και σας ρωτήσουν.

Μην πείτε πως μωρέ λαβώθηκα

βαριά για να πεθάνω.

Να πείτε πως μωρέ παντρεύτηκα

πήρα καλή γυναίκα,

Την πέτρα έχω μωρέ πεθερά

τη μαύρη γης γυναίκα

κι αυτά τα μωρέ λιανολίθαρα

αδέρφια και ξαδέρφια.

Με την ευκαιρία αναφέρω ότι ούτε το τραγούδι αυτό γλίτωσε από τη ρουμανίζουσα προπαγάνδα που  λέει ότι πρωτογράφτηκε στα… βλάχικα! Πρόκειται για μιαν ακόμα ιλαρή άποψη, η οποία μόνο γέλωτα προκαλεί για τους ακόλουθους λόγους:

Πρώτον, πάσχει από μιαν μεγαλειώδη αντίφαση. Είναι γνωστό ότι το βλάχικο γλωσσικό ιδίωμα δεν  είναι γραπτό, αλλά διατηρήθηκε και συντηρήθηκε μόνο προφορικά . Συνεπώς, δεν είναι  δυνατόν  να γραφεί ένα τραγούδι με κάτι που είναι… άγραφο!

Δεύτερον,  τα «Παιδιά της Σαμαρίνας» είναι αυθεντικά στην ελληνική μορφή. Η θέση αυτή τεκμηριώνεται επιστημονικά από τον Π. Αραβαντινό, ο οποίος ολοκλήρωσε το έργο του «Συλλογή Δημωδών Ασμάτων» το 1860, περίπου ταυτόχρονα με την έναρξη του Βλαχικού ζητήματος, το οποίο, κατά τον Ιταλό βαλκανολόγο Giovanni Amadore Virgili ήταν τεχνητό! Μετά εικοσαετία, το 1880, την εκδίδουν  τα παιδιά του, τα οποία και την προλογίζουν, σημειώνοντας τα εξής: «Γνωστόν ότι την Πινδίαν σειράν οικούσι κυρίως Βλάχοι ή Κουτσόβλαχοι λεγόμενοι. Ούτοι καίπερ  μη μεταχειριζομενοι ως οικιακήν  γλώσσαν την ελληνικήν, εις ταύτην όμως συνθέτουν τα άσματα αυτών. Θα εύρη ο αναγνώστης εν τη παρούση συλλογή πλείστα τοιαύτα  συνειλεγμένα εν Μετσόβω και Μαλακασίω, επαρχίαις βλαχικαίς  εν μέρει, αλλ΄ ένθα ουδέποτε σχεδόν ακούεται άσμα βλαχικόν…»

Τρίτον, ο πρύτανις του Πανεπιστημίου Αθηνών και διαπρεπής μεσαιωνοδίφης Σπυρίδων Λάμπρος μας πληροφορεί ότι και ο διπλωματούχος  εκπρόσωπος της Ρουμανίας  στη Ρώμη, ο N. Burileanu, επιφορτισμένος με προπαγανδιστική αποστολή στη Βόρειο Ήπειρο, υποχρεώθηκε σε δημόσια ομολογία, κατά την οποία  και της άλλοτε  ένδοξης Μοσχοπόλεως «τα επιχώρια  άσματα είνε μόνον  ελληνικά, όπερ  είνε  των ενδεικτικωτάτων  επιχειρημάτων προς απόδειξιν  του ελληνικού χαρακτήρος της χώρας», προκαλώντας  τη διαμαρτυρία των αλβανόφιλων της Ιταλίας!

Τέταρτον, στο Ημερολόγιο της Σαμαρίνας 1976, σελίδα 215, καταχωρίζεται το επίμαχο τραγούδι και υπομνηματίζεται ως εξής:  «Το ωραίο αυτό Δημοτικό τραγούδι, το γνωρίζουν πολλοί, ίσως όλοι οι Έλληνες, ολίγοι όμως γνωρίζουν την ιστορική του αλήθεια…»

Πέμπτον, ο διαπρεπής βαλκανολόγος-ρωμανιστής καθηγητής και φίλος μου Αχιλλεύς Λαζάρου, ο οποίος παρευρισκόταν στις πολιτιστικές εκδηλώσεις της Παλαιομάνινας το 2006 και ανέπτυξε και σχετικό θέμα σε ομιλία του,   σε δεκάδες μελέτες του και ιδιαίτερα στο ογκώδες τετράτομο  έργο του «Ελληνισμός και Λαοί  της Νοτιανατολικής Ευρώπης» καταθέτει πάμπολλα επιστημονικά στοιχεία για την ελληνική μορφή του τραγουδιού από την αρχή. Συγκεκριμένα, τότε είχε αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα: «Είναι αλήθεια, ότι για το θέμα που συζητούμε, την ιχνηλάτηση των δεδομένων, που λανθάνουν στο δημοτικό τραγούδι «Παιδιά της Σαμαρίνας», προέχει πρωτίστως η περισυλλογή των παραλλαγών, οι οποίες διασώζονται διάσπαρτες σε ανθολογίες, ακόμη και ανέκδοτες, ιδιωτικές και δημόσιων ιδρυμάτων π.χ. του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. Η επιστημονική τους εξέταση οπωσδήποτε διευκολύνει την εξεύρεση του πρωτοτύπου και την ορθότερη αξιολόγηση. Διότι, η αισθητική, γλωσσική, καλλιτεχνική και ιδεολογική του περιεχομένου κατάσταση, η ποιητική ποιότητα, φανερή και σε πεδινούς οικισμούς, των οποίων η ελληνοφωνία στις ημέρες μας είναι απόλυτη, διανοίγουν προοπτικές εντοπισμού των Βλάχων και σε άγνωστες εστίες, όπου είτε έχουν συμβιώσει είτε παραχειμάσει. Δείγμα αξιοπρόσεκτο αποτελεί η παραλλαγή, την οποία συλλέγει από το Προάστιο Καρδίτσας ο διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών Θεόδωρος Νημάς με τίτλο  «Παιδιά της Σαμαρίνας».

Έκτον, ο αείμνηστος ιστορικός Σαράντος Καργάκος, ο οποίος κι εκείνος παρευρισκόταν στο 2006 στην Παλαιομάνινα για να τιμήσει τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» επανέλαβε τότε αυτά τα οποία είχε  γράψει στον «Ελεύθερο Τύπο» (19.6.1998): «Μέσα στους Ελεύθερους Πολιορκημένους του Μεσολογγίου ήταν και μια ομάδα νεαρών Βλάχων από τη Σαμαρίνα. Έπεσαν στην Έξοδο. Ο λαός τους τιμά και με υπέροχο τραγούδι/ελεγείο: «Παιδιά της Σαμαρίνας». Το ποιοι είναι Βλάχοι βγαίνει μέσα από το τραγούδι αυτό. Όποιος θέλει να τιμήσει τους Βλάχους, ας ανάψει ένα κερί στη μνήμη τους. Βλάχοι είναι εκείνοι που πολέμησαν και μόχθησαν για να μπορούμε εμείς να μιλάμε ελληνικά» «Ελεύθερος Τύπος», 19.6.1998).

Στις ίδιες διαπιστώσεις καταλήγουν Έλληνες  και ξένοι  εθνομουσικολόγοι (Αθηνά Κατσανεβάκη, ο Ελβετός  Samuel Baud-Bovy) και πολλοί άλλοι Έλληνες και ξένοι ειδικοί, ότι δηλαδή, αυτή η έντονη παρουσία των ελληνοφώνων τραγουδιών στη μουσική παράδοση των βλαχοφώνων της Πίνδου πηγάζει όχι από μια εξωτερική επιρροή, αλλά μέσα από μια έντονη αυτοσυνειδησία εσωτερική και μακρόχρονης σχέσης με τον Ελληνισμό, μία σχέση που για τους Αρμάνους της Πίνδου δεν είναι τυχαία, αλλά, όπως δείχνουν τα δεδομένα, πηγάζει από την ίδια τους την καταγωγή.

Κουφός Βασίλης

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Η ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας ΑΙΧΜΗ, πρώτης σε κυκλοφορία και αναγνωσιμότητα στο νομό Αιτωλοακαρνανίας. Ειδήσεις, σχόλια, ρεπορτάζ, κοινωνικά, αθλητικά, μικρές αγγελίες

Η Αιτωλοακαρνανία