Αγγελίες    Επικοινωνία

Η ακοστολόγητη συμβολή αγνώστων Ελλήνων στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο
Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Ερευνώντας τις ιστορικές αμφισβητήσεις του κόσμου

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Ημερομηνία πρώτης δημοσίευσης: 28/06/2018 

Γράφει ο
Rodi De Fuca

 

Γιορταζόταν τα Χριστούγεννα σ’ όλα τα σπιτικά και ξεπρόβαλλε ο καινούργιος χρόνος του 1938 - σιγά σιγά - ανάµεσα από τις ολµοστοιχίες και τη σκόνη που αφήναν πίσω τους οι δεκάδες απ’ τα βαριά άρµατα των δυο εχθρικών στρατευµάτων, όταν ο Πόντιος - κάπου απ’ τη µαύρη θάλασσα - µαχητής της δηµοκρατικής παράταξης, Μηνάς Θωµαΐδης µπήκε πρώτος και θριαµβευτής στη πόλη Teruel της Αραγονίας µε την ελληνική σηµαία στα χέρια.

Στη 15η ταξιαρχία είχε συστρατευτεί κι ο Γιάννης Καραγιάννης µε τον Κώστα Κόνιαρη, το Σωκράτη Οικονοµίδη, το Θανάση Υκέττα, τον Αντώνη Δούρη, και τον ναυτεργάτη Γιώργο Γεωργιάδη που χάθηκε πρόωρα στο Belchite. Οι ναυτικοί κι οι ναυτεργάτες ήταν το πιο πολυάριθµο “µπλοκ” των Ελλήνων εθελοντών στον εµφύλιο ισπανικό πόλεµο -στο πλευρό των νόµιµων δηµοκρατικών δυνάµεων απέναντι στους πραξικοπηµατίες στρατιωτικούς και φαλαγγίτες-. Έφταναν τους 400 και πολλοί δεν ξαναγύρισαν ζωντανοί, άλλοι ξενιτευτήκαν στην Αµερική, την Αυστραλία ή τον Καναδά ή κατέληξαν σε χώρες του ανατολικού µπλοκ. Μετά τη νίκη των στασιαστών και την υποχώρηση στη Βαρκελώνη πολλοί πέρασαν στη δηµοκρατική Γαλλία διασχίζοντας τα Πυρηναία όρη. Ο Λεόντιος Σπλίνης απ’ το Βροντάδο παρέµεινε να τους πολεµήσει στη Βαρκελώνη όπου κι έχασε τη ζωή του στα σοκάκια της πόλης µαζί µε χιλιάδες συνδικαλιστές της CNT.

Τον άλλο Καραγιάννη το Νικόλα, - λοχία της 129ης µεραρχίας -, τον βρήκε το 1938 κατάκοιτο στο νοσοκοµείο - στη Μούρθια - µε δυο σκλήθρες από µέταλλο βαθιά στο κορµί του. Πιο ελαφριά είχε λαβωθεί ο λοχαγός της 3ης µονάδας πυροβολικού, Αποστόλης Ζωγράφος κι είχε µεταφερθεί στο λαϊκό νοσοκοµείο της Denia - το οµηρικό Ηµεροσκόπειο - στο µεσογειακό λεβάντε. Στο στρατιωτικό νοσοκοµείο του Ματαρό -στη Καταλονία-, ανάρρωνε ο Κώστας Χρυσοστόµου. Στο διπλανό κρεβάτι ανάρρωνε ένας άλλος ναυτικός ο Κώστας Μακρόπουλος κι αυτός της 15ης.

Σ’ ένα ιδιαίτερο -αποµονωµένος ανάµεσα από µισοσχισµένες κουρτίνες που µισόκρυβαν το µπανταρισµένο κορµί του- ένας µεστωµένος άντρακλας πάλευε µεταξύ ζωής και θανάτου. Μια µέρα η ξερακιανή Εγγλέζα νοσοκόµα µε τη πλεξούδα ως τους γοφούς άνοιξε διάπλατα τις κουρτίνες και ξεσκόνισε τη κουκέτα στρώνοντας καινούργια άσπρα σεντόνια. Κανένας από τους τραυµατίες της 15ης δεν έµαθε ποτέ τι απογίνηκε ο, “el comandante Ziko”, Ζήκος ο Έλληνας! Μέχρι σήµερα.

Χειρότερη τύχη περίµενε τον µαραγκό Γιάννη Παντελιά που καπετάνευε στο ελληνικό τάγµα Ρήγας Φεραίος όταν µπήκαν οι δηµοκρατικές δυνάµεις στη µάχη του Brunete τον Ιούλιο του 37. Άλλοι είπαν πως έπεσε νεκρός - ένα µήνα µετά - στο Belchite στην επιχείρηση για τη λευτέρωση της Zaragoza. Tη θέση του πήρε ο πρόσφυγας Αναγνώστης Δεληγιάννης από το Γάνο της Προποντίδας που εδώ τον ήξεραν σαν “Χουάν ο Σιγανός”, που απ’ το αρµάθιασµα και τη σκληρή δουλειά στα καπνά είχε τα χέρια µαύρα και ροζιάρικα. Ο Αναγνώστης επέζησε στον εµφύλιο για να εκτελεστεί εφτά χρόνια αργότερα από τους Γερµανούς στη Θεσσαλονίκη. Porca miseria!

Απ’ την άλλη, το επάγγελµα, η ιδεολογία - αλλά και τα “σιρίτια”-, τους έσµιξαν φαίνεται κι αποκτήσαν µεγάλη φιλία. Αυτός, κι ο άλλος αδικοχαµένος στο Belchite, ο καπνεργάτης τµηµατάρχης πυροβολικού από το Αγρίνιο ο Δηµήτρης Κατσικιώτης. Ο µόνος γνωστός Αιτωλοακαρνάνας σε τούτο τον εµφύλιο. Το απόσπασµά του από σχεδόν 80/90 άνδρες - από τους τετρακόσιους Έλληνες που αποτελούσαν τις ελληνικές δυνάµεις στον εµφύλιο ισπανικο πόλεµο - έχασε πάνω από τους µισούς... Εκεί µαζί τους πλάι πλάι έπεσε κι ο Χιώτης Μήτσος Ραπίτης.

Η επιχείρηση για την κατάληψη της Zaragoza έγινε ο τάφος δεκάδων Ελλήνων εθελοντών. Κάποιοι - αγνοούµενοι ακόµα - σίγουρα λησµονιούνται σε κοινούς τάφους στα χαντάκια των δρόµων. Δεκάδες αιχµάλωτοι  µετά την ήττα των δηµοκρατικών δυνάµεων - στήθηκαν στο τοίχο και εκτελέσθηκαν γιατί αρνήθηκαν να φωνάξουν ζήτω ο στρατηγός Φράνκο! Καθώς οι δωσίλογοι περιφέρονταν τριγύρω σαν τα κοράκια φτύνοντας και δέρνοντας τα άψυχα κουφάρια των απλοϊκών ιδεολόγων που ‘χαν διατρέξει τρεις χιλιάδες χιλιόµετρα για ν’ ανταµώσουν το χάρο…

Το σύνολο των νεκρών µεταξύ των Ελλήνων ανέρχεται σε 53 για ορισµένους, 58 για άλλους. Οι πρώτοι νεκροί αριθµήθηκαν στη µάχη του Jarama, το Φλεβάρη του 37. Οι περισσότεροι, Ελληνοαµερικανοί. Ο “µανιάτης” Γιώργος Καράτζαλης, o “κρητικός” Γιάννης Τσιρώνης κι ο δεκαεννιάχρονος Φίλιππος Παππάς ανάµεσά τους.

Πάνω από πενήντα ήταν οι εθνικότητες των εθελοντών που έτρεξαν την ίδια τύχη στον πιο αιµοβόρο εµφύλιο πόλεµο της Ευρώπης όλων των εποχών. Μέτρησα σελίδες και σελίδες µε το “MaC” ενδιάµεσα στα επωνύµατα Σκωτσέζων, Άγγλων, Αµερικανών, Αυστραλών και Καναδέζων και το “Van” στα σύνθετα των κεντροευρωπαίων. Εβδοµήντα καταλόγισα Κύπριους και πάνω από πενήντα Ελληνοαµερικανούς όπως ο τριανταεφτάχρονος Στέλιος Τοπολιανός, ο Γιώργος Παπακώστας, ο τριαντάχρονος Γιάννης Τσανάκας, κι ο Νικόλας Κόµµατος. Ο Γιώργος Τσάκος συνοµήλικος του Στέλιου ήταν Ελληνορουµάνος, και µε βρετανικό διαβατήριο, ο Μιχάλης Οικονοµίδης, νεαρότατος πολιτικός εκπρόσωπος της αγγλικής αριστεράς, µόλις είκοσι δύο χρόνων έµενε στο Λονδίνο. Όλοι στην 15η διεθνή ταξιαρχία. Βέβαια διασκορπισµένοι υπήρχαν και σε άλλα τάγµατα όπως ο Βασίλης Δούκας στο 12ο, ο Κρητικός Σταύρος Μαυρογιάννης στον 3ο λόχο, ο Γιάννης Παπαµιχαήλ στο 14ο τάγµα κι ο υπολοχαγός Ευάνθης Νικολαΐδης στο 18ο λόχο πεζικού. Πολλά είναι και τα γυναικεία ονόµατα που αναφέρονται στους καταλόγους των διεθνών ταξιαρχιών αλλά µόλις µπόρεσα να εντοπίσω ένα αµφίβολο όνοµα που αναφέρεται µε ελληνική προέλευση.

Εκεί, σε κείνη τη πύρινη κόλαση είχαν προστρέξει απ’ όλο το κόσµο πάνω από 50 χιλιάδες εθελοντές. Γιατροί και δάσκαλοι, εργάτες και νοσοκόµοι, δηµοσιογράφοι και συγγραφείς, ναυτικοί και άνεργοι ή µηχανικοί όπως ο βενιαµίν -µόλις εικοσάχρονος- Νικόλας Βασιλείου.

Ορισµένοι από τους Έλληνες χρησιµοποιούσαν ψευδώνυµα για να διαβούν τα σύνορα της Ελλάδας του Μεταξά, ή δήλωναν ψεύτικο επάγγελµα. Έτσι φαίνεται πως το χειρίστηκε κι ο Νικόλας Ζώτος που προσποιήθηκε τον ναυτικό και δήλωσε ότι πήγαινε να μπαρκάρει να βγάλει μεροκάματο κι ύστερα βρέθηκε στο υγειονομικό της διεθνούς ταξιαρχίας σαν νοσοκόμος.

Στο Albacete στη μικρή και άσημη πόλη όπου συγκροτήθηκε καταρχάς η διεθνής ταξιαρχία και που στρατολογηθήκαν οι περισσότεροι Έλληνες εθελοντές, υπάρχει ένα μνημείο στη μνήμη των πεσόντων.

Στο αντίστοιχο αρχείο της πόλης “Archivo de la Asociacion de Amigos de las Brigadas Interna-cionales” υπάρχουν μητρώα με ολοκληρωμένες λίστες όλων όσων συμμετείχαν στις διεθνείς δημοκρατικές ταξιαρχίες. Εδώ αντέγραψα - διακριτικά - μόνο μερικά ονόματα που είχαν να μου διηγηθούν κάποια ελάχιστη λεπτομέρεια της ύπαρξής τους. Όμως είμαι βέβαιος ότι πολλοί ακόμα θα είχαν να μας πουν ιστορίες και θρύλους από τον δραματικότερο εμφύλιο που εξελίχτηκε τον εικοστό αιώνα λίγα χρόνια πριν από τον επίσης τραγικό ελληνικό εμφύλιο που όμως είναι αλλουνού σπουδή…

Εγώ μόνο εχω μερικές απορίες - για τους περίεργους -...

Κάπου βρήκα ότι στους επιζώντες αναφέρονται ο Νίκος Αβραμίδης, ο Στέφανος Τσερμέγκας, ο Κώστας Μακρινός ή ο Σάββας Παλές και άλλοι πολλοί, αλλά δεν μπόρεσα να βρω απολύτως τίποτα για την τύχη του Σαμιώτη Κώστα Χαλεπή ή για τον Στέλιο Φωτολιό!

Είναι ο “comandante”, ο ίδιος Θανάσης Ζήκος που εκτέλεσαν οι Ναζί το 1944 στο αλβανικό μέτωπο;

Το δυσανάγνωστο όνομα LEUGROSS AMIE, στη 15η διεθνή brigada, - με ελληνική υπηκοότητα -, αναφερόταν σε άνδρα ή σε γυναίκα; Κι αν ναι, ποια ήταν αυτή η μυστηριώδης Ελληνίδα με το εξίσου μυστηριώδες όνομα; Υπήρξαν άλλα “θηλυκά” ελληνικής υπηκοότητας στην 15η διεθνή ταξιαρχία και γενικά στον Ισπανικο εμφύλιο;

Ήταν από τα μέρη της Αιτωλοακαρνανίας ο εικοσιπεντάχρονος τότε Νικόλας Ζώτος ή ήταν από την Ξάνθη απ’ όπου φαίνεται να προέρχεται το όνομα; Κι αν ναι είχε να κάνει με το ρομαντικό μας ποιητή απ’ το Νιχώρι;

Μολαταύτα ας ειν’ αλαφρό το ιβηρικό χώμα που σκεπάζει τους νεκρούς!

Μπορείτε να προμηθευτείτε την εφημερίδα στα περίπτερα του νομού

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Η ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας ΑΙΧΜΗ, πρώτης σε κυκλοφορία και αναγνωσιμότητα στο νομό Αιτωλοακαρνανίας. Ειδήσεις, σχόλια, ρεπορτάζ, κοινωνικά, αθλητικά, μικρές αγγελίες

Η Αιτωλοακαρνανία